Adania Shibli, Drobny szczegół

Książka nie musi być długa, żeby była potężna

Znów książka z polecenia, ale po nią sama bym pewnie nigdy nie sięgnęła. Nie znałam ani wydawnictwa (Drzazgi), ani palestyńskiej pisarki, samo wydanie też by mnie nie skusiło, choć trochę przypomina Davida Diopa, zwłaszcza swoim niewielkim rozmiarem. Tymczasem w środku kryje się absolutnie nieodkładalna, potężna, wstrząsająca treść, skomponowana z niezwykłą dbałością o szczegóły, wstrząsająca, choć nie obrzydliwa.

Adania Shibli i zamieszanie dookoła jej najgłośniejszej powieści

Urodzona w 1974 roku w Palestynie pisarka i wykładowca, studia kończyła w Wielkiej Brytanii i długo wykładała w Nottingham, obecnie pracuje na Uniwersytecie Birzeit w Palestynie. Jest autorką 4 książek, licznych esejów, zna sześć języków (arabski, nagielski, hebrajski, francuski, koreański i niemiecki). Jej nagłośniejszą powieścią jest właśnie Drobny szczegół, opublikowany w 2020 roku. Książka o objętości mniej niż 120 stron powstawała 12 lat, i jej wycyzelowanie widać na każdym kroku. Powieść zdobyła nieiecką nagrodę LiBeraturpreis w 2023 roku, ale cereminia wręczenia nagrody została odwołana, a Autorkę oskarżono o tworzenie treści antysemickich. W obronie palestyńskiej pisarki stawali m. in. Colm Tóibín, Ian McEwan, Anne Enright, Hisham Matar, Kamila Shamsie, William Dalrymple, Abdulrazak Gurnah, Annie Ernaux czy Olga Tokarczuk w otwartym liście do Frankfurckich Targów Książki, wzywając organizatorów do zapewnienia palestyńskim pisarzom przestrzeni do wyrażania swojej opinii i dzielenia się swoją traumą.

Dwugłos z dwóch stron barykady

Wiemy więc już, że książka jest głośna i medialna (choć oczywiście mnie to ominęło i dowiaduję się o tym zamieszaniu po fakcie). Cóż więc w niej znajdziemy? Niedługa powieść Shibli jest podzielona na dwie części – pierwsza, krótsza, dzieje się w sierpniu 1949 roku, kiedy izraelskie wojska walczą z Palestyńczykami w okolicach pustyni Negew. W ręce armii wpada młoda, bezimienna Beduinka, która zostaje najpierw zmuszona do umycia się publicznie, a potem zostaje zbiorowo zgwałcona, a następnie zabita na pustyni strzałem w głowę. Od pierwszej strony uwagę przykuwa charyzmatyczny dowódca, walczący z ciężkim zakażeniem organizmu po ukąszeniu jadowitego pająka. To on pierwszy gwałci dziewczynę, biorąc smród z pękniętego wrzodu na własnej nodze za zapach ciała dziewczyny. Druga część to badania prowadzone przez mieszkankę Ramallach, która o historii dziewczyny przeczytała w lokalnej gazecie i uderzyło ją, że młoda Beduinka zginęła dokładnie w dzień jej urodzin, 13 sierpnia, tylko że 25 lat przed jej przyjściem na świat. Czy jest więc kolejnym wcieleniem mieszkanki pustyni? Dziewczyna rozpoczyna śledztwo i usiłuje zrozumieć, co wydarzyło się w obozie w 1949 roku.

Lustrzana budowa

Obie części mają lustrzaną budowę. Są elementy, które je łączą – w pierwszej części postać dziewczyny, która ma włosy odkażone benzyną i wiernie towarzyszy jej pies. W lustrzanym odbiciu - zapach benzyny pojawi się, kiedy młoda badaczka obleje się paliwem na stacji, a kiedy wypoczywa w kibucu Nirim, pod hamak, na którym leży, podchodzi pies i wącha jej rękę. W obu częściach jest scena mycia – w pierwszej publiczna i upokarzająca, młoda Beduinka nie umie używać mydła, w drugiej – badaczka myje się w hotelu i z przyjemnością zużywa tyle wody, na ile ma ochotę. Zapach benzyny jednak pozostaje. W pierwszej części narratorem jest dowódca, mężczyzna mający władzę i większe problemy, niż zgwałcona dziewczyna. Narratorka drugiej części jest tak słaba, jak tylko może być – po pierwsze, jest samotną kobietą, po drugie – jąka się, panicznie boi punktów kontrolnych i broni, ma wrażliwą naturę. Wyjeżdżając na swoje badania naraża się na ogromne niebezpieczeństwo. Drobiazg, którego nie chciała, a który dała sobie wcisnąć – guma do żucia – sprowadzi na nią nieszczęście.

Portret wojny

Niewielkich rozmiarów książka Shibli niesie mocne przesłanie. Raz, że widzimy wojnę z dwóch stron – najpierw bezdusznego, automatycznego dowódcy, który na skrzywdzoną i zamordowaną dziewczynę nie zwraca większej uwagi, a potem oczami kobiety, która nie rozpoznaje swojego kraju jadąc na miejsce dawnego morderstwa. Porównuje stare palestyńskie mapy z 1948 roku z nowymi i widzi, ile wiosek i miasteczek zostało startych z powierzchni ziemi, styka się też z nowymi muzeami, w których historię piszą zwycięzcy. To dwie zupełnie różne narracje, jedna z pozycji siły, druga słabości. Po drugie, rzeczy, które są nienormalne, jak bombardowania, powyznaczane strefy, gwałty, stają się normalne, są akceptowalną codziennością. Bo też drobnym szczegółem, który przykuwa uwagę żyjącej dziewczyny, jest data śmierci nieznanej jej Palestynki. „Może faktycznie nie ma nic ważniejszego niż ten drobny szczegół i tylko on może doprowadzić do całej prawdy, której nie ujawnia artykuł pomijający perspektywę dziewczyny”, pisze Shibli (s. 66). Inaczej i ta historia znikłaby w morzu niepamięci.

Narracja, która zostaje w pamięci

Bohaterowie są bezimienni – to mogło się przydarzyć każdemu, ale dzieje się teraz na byłym terytorium Palestyny, pod okupacją izraelską. Historia porusza o tyle mocniej, że Shibli nie ucieka się do epatowania ohydą, wojennymi zbrodniami, turpizmem. Dwukrotny pierwszy gwałt na Beduince, dokonany przez dowódcę oddziału, opisany jest jako „skrzypienie łóżka”, nie ma zbędnych szczegółów, jest tylko smród gnijącej rany żołnierza i ślina płynąca z ust dziewczyny. To wystarcza, by obraz był sugestywny w swoim okrucieństwie. Autorka pisze z ogromnym wyczuciem i taktem, a dzięki tej delikatności i subtelności jej przekaz jest wzmocniony. Przez to książka rośnie – na tej niewielkiej przestrzeni powstał obraz przemyślany, wstrząsający, dający do myślenia. To jedna z książek, która na długo zostaje z czytelnikiem.

Moja ocena: 10/10.

Adania Shibli, Drobny szczegół
Wydawnictwo Drzazgi, Okoniny 2023
Tłumaczenie: Hanna Jankowska
Liczba stron: 120
ISBN: 978-83968988-0-7

*********************************************************************************

A book doesn't have to be long to be powerful

Another book that was recommended to me that I would have probably never picked up myself. I wasn't familiar with the publisher (Wydawnictwo Drzazgi) or the Palestinian writer, and the edition itself wouldn't have tempted me either, although it does bear a slight resemblance to David Diop’s At Night All Blood is Black, especially in its small size. Yet inside lies an absolutely irresistible, powerful, and shocking message, composed with extraordinary attention to detail, illustrative, yet not repulsive.

Adania Shibli and the Buzz around Her Novel

Born in Palestine in 1974, this writer and lecturer completed her studies in the UK and taught for a long time in Nottingham. She currently works at Birzeit University in Palestine. She is the author of four books, numerous essays, and speaks six languages ​​(Arabic, English, Hebrew, French, Korean, and German). Her most acclaimed novel is Minor Detail, published in 2020. The book, which is less than 120 pages long, took 12 years to write, and its meticulous craftsmanship is evident everywhere. The novel won the German LiBeraturpreis in 2023, but the award ceremony was cancelled, and the author was accused of creating anti-Semitic content. Colm Tóibín, Ian McEwan, Anne Enright, Hisham Matar, Kamila Shamsie, William Dalrymple, Abdulrazak Gurnah, Annie Ernaux, and Olga Tokarczuk, among others, defended Shibli in an open letter to the Frankfurt Book Fair, calling on the organizers to provide Palestinian writers with a space to express their opinions and share their trauma.

Two Voices from Both Sides of the Barricade

So we already know that the book is making some noise and headlines (though, of course, I missed it and am only learning about the fuss after the fact). So what will we find inside? Shibli's short novel is divided into two parts – the first, shorter part, takes place in August 1949, when Israeli troops are fighting Palestinians near the Negev Desert. A young, unnamed Bedouin woman is captured by the army and first forced to wash herself in public, then gang-raped and shot to death in the desert. From the very first page, the reader is captivated by the charismatic commander, battling a severe infection following a venomous spider bite. He is the first to rape the girl, mistaking the stench from a broken boil on his own leg for the girl's body odor. The second part is research conducted by a female resident of Ramallah who read about the girl's story 25 years later and was struck by the fact that the young Bedouin woman died on her birthday, August 13th, only 25 years before she was born. Is she, then, another reincarnation of the desert dweller? The girl begins her investigation and tries to understand what happened in the camp in 1949.

Mirror structure

Both parts have a mirror structure. There are elements that connect them – in the first part, the character of the girl has her hair disinfected with gasoline and is faithfully accompanied by a dog. In the mirror image, the smell of gasoline appears when the young researcher splashes herself with fuel at the gas station, and when she is relaxing on Kibbutz Nirim, a dog approaches the hammock where she lies and sniffs her hand. Both parts feature a washing scene – in the first, a public and humiliating one, the young Bedouin woman doesn’t know how to use the soap; in the second, the researcher washes herself in a hotel and happily uses as much water as she wants. The smell of gasoline, however, remains. In the first part, the narrator is a powerful male, the commander of the camp, that has much bigger problems on his mind than the raped and murdered girl. The narrator of the second part is as weak as can be – firstly, she is a single woman, secondly, she stutters, is terrified of checkpoints and weapons, and has a sensitive nature. By embarking on her research, she exposes herself to enormous danger. A small item she didn't want, but was nevertheless given—a chewing gum—will bring her misfortune.

The Portrait of War

Shibli's small book carries a powerful message. First, we see the war from both sides—first, that of a heartless, automatic commander who pays little attention to the wronged and murdered girl, and then through the eyes of a woman who doesn't recognize her country as she travels to the site of an ancient murder. She compares old Palestinian maps from 1948 with new ones and sees how many villages and towns have been wiped out. She also encounters new museums where history is written by the victors. These are two completely different narratives, one from a position of strength, the other from weakness. Second, things that are abnormal, like bombings, designated zones, rape, become normal, an acceptable everyday occurrence. The small detail that captures the living girl's attention is the date of death of an unknown Palestinian woman. "Perhaps there really is nothing more important than this minor detail, and only it can lead to the entire truth, which the article, which ignores the girl's perspective, fails to reveal," writes Shibli (p. 66). Otherwise, this story, too, would vanish into oblivion.

A Narrative that Stays in One’s Mind

The characters are nameless—this could have happened to anyone, but it's happening now in the former territory of Palestine, under Israeli occupation. The story is all the more moving because Shibli doesn't resort to showmanship. The first two rapes on a Bedouin woman, committed by the unit commander, are described as “the creaking of a bed.” There are no unnecessary details, just the stench of the soldier’s rotting wound and the saliva flowing from the girl’s mouth. This is enough to make the image suggestive in its cruelty. The author writes with great sensitivity and tact, and this delicacy and subtlety amplifies her message. This makes the book grow – in this small space, a thoughtful, shocking, and thought-provoking image is created. This is one of those books that stays with the reader for a long time.

My rating: 10/10.

Author: Adania Shibli
Title: Minor Detail
Publishing House: Drzazgi, Okoniny 2023
Translation: Hanna Jankowska
Number of pages: 120
ISBN: 978-83968988-0-7

Małgorzata Rejmer, Ciężar skóry

Ciężar opowiadania

Ciężar skóry to absolutnie przepięknie wydane przez Wydawnictwo Literackie dziesięć opowiadań Małgorzaty Rejmer, lektura na jeden wieczór. Niecałe 180 stron czyta się błyskawicznie dzięki stosunkowo dużej czcionce, krótkiej formie, absolutnie ogromnym tytułom rozdziałów, a dodatkowo każdy rozdział zaczyna się na nieparzystej stronie, co też dodaje objętości. To sprawnie napisana literatura, akcja częściowo dzieje się w Albanii, chociaż miejsce nie ma aż takiego znaczenia. Historie – co do jednej – są mroczne, smutne, przytłaczające, ponure. Jednak mimo dużej literackiej wprawy mam poczucie, że nic mi z tej książki w głowie nie zostanie za chwilę.

Ciężki kaliber

Tematyka poruszana w opowiadaniach Rejmer jest bardzo różna – są i trudne relacje z rodzicami (zarówno na polu ojciec-syn, jak w pierwszym opowiadaniu „Syreny”, jak i na linii matka-córka, jak w opowiadaniu „Zaburzenie”), są zaburzone, tnące się nastolatki („Mój księżyc ma zielone oczy”), jest małżeństwo, które jedzie usunąć płód na Słowację („Lisica”), są obrazy wojny („Ciało Meduzy”), jest śmierć rodzica („Czarcie bydlę”), jest nieszczęśliwa lesbijska miłość („Zła baletnica”), doświadczenie choroby i depresji („Techniki wegetatywne”), jest odnaleziona homoseksualna męska miłość (tytułowy „Ciężar skóry”), jest w końcu poronienie (ostatnia w tomiku „Krawędź”). Przy majówkowym szaleństwie grillowym za oknem trochę ciężko się w takie klimaty wgryźć i się w nich odnaleźć, więc zbiorek Rejmer to lektura lepsza na listopad niż na słoneczny początek maja.

Jak porusza, skoro nie porusza?

Być może widać to już w moim zdawkowym opisie tematyki, ale Rejmer celowo wybiera tematy bardzo ciężkie, traumatyczne, które mają poruszyć czytelnika. Takiego zabiegu nie lubię, bo serwowany wtedy zestaw jest nadmiernie ciężkostrawny. Nie odbieram Autorce talentu i umiejętności pięknego, poetyckiego pisania, ale zabieg fabularny wydaje mi się trochę poniżej pasa. Taplanie się w traumie, dramatach, emocjach, odrzuceniu i smutku. Dla mnie było tego jednocześnie za dużo i za mało – przeczytałam książkę w jedno słoneczne popołudnie, ale też nie czułam potrzeby odłożenia jej i przemyślenia sobie jakiegoś tematu. Dla mnie nie była to lektura do przemyśleń, ale książka pisana z założeniem „ma poruszać”. A mnie nie poruszyła. Nie uwierzyłam Autorce, może przez nadmiar nieszczęścia i zagęszczenie traumy w przeliczeniu na znaki. Im dalej szłam, tym bardziej zastanawiałam się „I co jeszcze?”. Zdecydowanie wolę Małgorzatę Rejmer w wersji reportażowej.

Moja ocena: 5/10.

Małgorzata Rejmer, Ciężar skóry
Wydawnictwo Literackie, Kraków 2023
Liczba stron: 190
ISBN: 978-83-08-08326-0

**********************************************************************************

The Weight of a Story

"The Weight of Skin" is an absolutely beautiful publication by Wydawnictwo Literackie, featuring ten short stories by Małgorzata Rejmer. At just under 180 pages, it's a quick read thanks to the relatively large font, short format, and absolutely enormous chapter titles. Furthermore, each chapter begins on an odd page, which adds to the volume. It's a skillfully written work of literature, with some of the action taking place in Albania, although the location isn't particularly significant. The stories—every single one—are dark, sad, oppressive, and gloomy. However, despite the Author’s considerable literary skill, I have the feeling that nothing from this book will stick with me for long.

Heavy weight

The themes explored in Rejmer's stories are very diverse – there are difficult relationships with parents (both father-son, as in the first story, "Syrenae," and mother-daughter, as in "Disturbance"), disturbed, self-harming teenagers ("My Moon Has Green Eyes"), a married couple traveling to Slovakia to have an abortion ("Vixen"), images of war ("Medusa’s Body"), the death of a parent ("Devil’s Beast"), unhappy lesbian love ("Bad Ballerina"), experiences of illness and depression ("Vegetative Techniques"), a rediscovered homosexual male love (the titular "Ciężar tajemnica"), and finally, a miscarriage (the last in the collection, "The Edge"). With the May barbecue frenzy outside, it's a bit hard to get into the spirit of things and gloomy atmosphere of stories, so Rejmer's collection is a better read for November than for a sunny start to May.

How can it be moving if it's not?

Perhaps this is already evident in my brief description of the subject matter, but Rejmer deliberately chooses very heavy, traumatic topics intended to move the reader. I don't like this approach, because the resulting array of poetic pieces is too difficult to digest. I don't deny the author's talent and skill for beautiful, poetic writing, but the plot device seems like a blow below the belt. It wallows in trauma, drama, emotions, rejection, and sadness. For me, it was both too much and too little – I read the book in one sunny afternoon, but I didn't feel the need to put it down and reflect on any of the topics. It wasn't a thought-provoking read, but a book written with the intention of "moving." And it didn't move me. I didn't believe the author, perhaps because of the sheer amount of misfortune and the density of trauma in the characters. The further I went, the more I wondered, "What else?" I definitely prefer Małgorzata Rejmer's reportage.

My rating: 5/10.

Author: Małgorzata Rejmer

Title: The Weight of Skin (not translated to English as of May 2026)

Publishing House: Wydawnictwo Literackie, Kraków 2023
Number of pages: 190
ISBN: 978-83-08-08326-0

 

George R. R. Martin, Lodowy smok (The Ice Dragon)

Czy smoki nie powinny być ogniste?

Od pewnego momentu kusiło mnie krótkie opowiadanie George’a R. R. Martina zatytułowane Lodowy smok. Ze względu na niewielką objętość, dużą czcionkę i sporą ilość ilustracji autorstwa Anne Ivonne Gilbert, książka okazała się rozrywką na godzinę. Jednak mimo swoich niewielkich rozmiarów dostarczyła mi wielu wzruszeń, a dodatkowo pokazała początki charakterystycznych dla Martina chwytów, znanych potem z cyklu Pieśni lodu i ognia.

Fabuła

Bohaterką jest dziewczyna o imieniu Adara, która urodziła się w środku zimy i zawsze to zima była jej ukochaną porą roku. Dla rodziny przyjście na świat Adary było trudnym doświadczeniem – przy porodzie zmarła jej matka, Beth, a dziecko było od początku chłodne i wycofane. Nawet ojciec postrzegał ją jako oziębłą, a starsze rodzeństwo - brat Geoff i siostra Teri – zazwyczaj  nie mieli dla  niej czasu. Dziewczynka lubi bawić się zimą na dworze, ponieważ nie odczuwa zimna. Zaprzyjaźniają się z nią różne zimowe stworzenia – lodowe jaszczurki, a wreszcie również lodowy smok. Tradycja smoków w krainie jest znana od lat, zresztą brat ojca Hal jest smoczym jeźdźcem w służbie królewskiej. Jednak legenda głosi, że lodowego smoka nikt nie dosiadł i nie oswoił. Adara przełamuje ten stan – regularnie lata na smoku i nie czuje przed nim lęku. Jednak w tle toczy się wojna i wreszcie któregoś upalnego lata wrogie wojska zwyciężają i wkraczają na tereny, gdzie mieszka Adara z rodziną. Wuj ginie w obronie gospodarstwa, a dziewczynka ucieka w las. Na widok potężnych smoków ucieka do znanej sobie, chłodnej groty i tam znajduje swojego zimowego smoka. Prosi go o ocalenie, jednak rzucając ostatnie spojrzenia w stronę domu prosi legendarnego stwora, żeby uratował jej rodzinę. Dziewczynka przypuszczalnie zdaje sobie sprawę, że dla jej smoka będzie to śmierć. Tak też historia się kończy – jej lodowy jaszczur pokonuje trzy ogniste wrogie potwory, ale zostaje z niego jezioro o bardzo zimnej wodzie. Rodzinie udaje się przetrwać wojenną pożogę i po kilku latach powrócić na swoje ziemie. Od czasu epickiej walki Adara nigdy już nie ma zimnych rąk.

Poruszająca i smutna historia ze szczęśliwym zakończeniem

Na naprawdę niewielu stronach Martinowi udaje się zbudować pełną napięcia, piękną historię, pełną smutku i dramatyzmu. Co charakterystyczne dla tego pisarza, z łatwością rozstaje się z dobrze nakreślonymi bohaterami (Hal, czy też sam tytułowy Lodowy smok), chociaż nie idzie tak daleko, by uśmiercić rodzeństwo albo ojca Adary. Ofiara smoka przynosi głęboką przemianę dziewczynki – topi się jej zimne serce, staje się ona czuła i ciepła wobec najbliższych, a jej ręce pozostają ciepłe. Rodzinie udaje się przetrwać. Martin porusza wątki przyjaźni, poświęcenia, ale też pojednania z rodziną i walki o jej dobrobyt. Myślę, że jako historia dla dzieci spełni swoją rolę, ale też trzeba uważać przy czytaniu swoim pociechom – potrafi być brutalna i okrutna. No cóż, już w 1980 roku, kiedy została opublikowana po raz pierwszy, widać było, w którą stronę zmierza Autor. Dla mnie bardzo pozytywne zaskoczenie.

Moja ocena: 8/10. 

George R.R. Martin, Lodowy smok
Ilustracje: Yvonne Gilbert
Wydawnictwo Zysk i Spółka, Poznań 2011
Tłumaczenie: Michał Jakuszewski
Liczba stron: 104
ISBN: 978-83-7506-730-9

******************************************************************************

Aren't dragons supposed to be fiery?

For a while now, I've been tempted by George R. R. Martin's short story "The Ice Dragon." Its compact size, large font, and numerous illustrations by Anne Ivonne Gilbert made it an entertaining read for an hour. Despite its small size, it still provided me with plenty of emotion and showcased the beginnings of Martin's signature techniques, later featured in the A Song of Ice and Fire series.

Plot

The protagonist is a girl named Adara, born in the dead of winter, and winter has always been her favorite season. Adara's birth was a difficult experience for her family – her mother, Beth, died during childbirth, and the child was cold and withdrawn from the start. Even her father perceived her as frigid, and her older siblings – brother Geoff and sister Teri – usually had no time for her. The girl enjoys playing outside in the winter because she doesn't feel the cold. Various winter creatures befriend her – ice lizards, and finally, an ice dragon. The tradition of dragons in the land has been known for years, and her father's brother Hal is a dragon rider in the royal service. However, legend has it that no one has ever ridden or tamed an ice dragon. Adara overcomes this – she regularly rides the dragon and feels no fear of it. However, a war rages in the background, and finally, one hot summer, the enemy forces triumph and invade the land where Adara and her family live. Her uncle dies defending the farm, and the girl flees into the forest. At the sight of the powerful dragons, she seeks shelter in a familiar, cool cave and finds her winter dragon there. She begs it for salvation, but with a final glance at her home, she asks the legendary creature to save her family. The girl likely realizes that this will mean death for her dragon. And so the story ends – her ice creature defeats three fiery enemy monsters, but what remains of it is a lake of very cold water. The family manages to survive the war and return to their lands after several years. Since the epic battle, Adara's hands have never been cold again.

A moving and sad story with a happy ending

In a very few pages, Martin manages to create a tense, beautiful story, full of sadness and drama. Typically for this writer, he easily parted ways with well-developed characters (Hal, and the titular Ice Dragon itself), though he doesn't go so far as to kill Adara's siblings or father. The dragon's sacrifice brings a profound transformation to the girl – her cold heart melts, she becomes tender and warm towards her loved ones, and her hands remain warm. The family manages to survive. Martin explores themes of friendship, sacrifice, but also reconciliation with family and the fight for their well-being. I think it will serve its purpose as a children's story, but you should be careful when reading it to your little ones – it can be brutal and cruel. Well, even in 1980, when it was first published, you could see where the author was heading. A very positive surprise for me.

My rating: 8/10.

George R.R. Martin, The Ice Dragon
Illustrations: Yvonne Gilbert
Publishing House: Wydawnictwo Zysk i Spółka, Poznań 2011
Translation: Michał Jakuszewski
Number of pages: 104
ISBN: 978-83-7506-730-9

Ernest Hemingway, Pożegnanie z bronią (Farewell to Arms)

Miłość na froncie I wojny światowej

Wydana w 1929 roku książka amerykańskiego noblisty Ernesta Hemingwaya Pożegnanie z bronią to w dużej mierze autobiograficzne rozliczenie pisarza ze swoją służbą podczas I wojny światowej. Akcja zaczyna się na gwałtownie załamującym się włoskim froncie w 1917 roku. Początkowo oszczędzany na tyłach porucznik Frederick Henry trafia na ciężkie walki, podczas których zostaje poważnie ranny w nogę. Wywieziony z frontu trafia do szpitala w Mediolanie, gdzie ponownie spotyka piękną brytyjską pielęgniarkę Catherine Barkely. Para wdaje się w romans, którego owocem będzie dziecko.

Charakterystyczny styl Hemingwaya

Jakoś nigdy nie byłam szczególnym fanem Hemingwaya. Przeczytałam już dwukrotnie Komu bije dzwon oraz – oczywiście – szkolną lekturę Stary człowiek i morze. Po klasyków sięgam zawsze z wygórowanymi oczekiwaniami, a tymczasem mam wrażenie, że charaktrystyczny, mocno dialogowy i oszczędny styl Noblisty mocno się zestarzał. Daje wrażenie sztuczności, nienaturalności.

Skrótowy styl autora przeszkadzał mi w zasadzie w obu główych wątkach – wątku wojennym i miłosnym. Co najmniej oszczędny opis pisarza nie uruchomił mojej wyobraźni, wojna wydawała mi się męczącym wydarzeniem tła, a nie faktyczną rzezią. Mimo wielu rozmyślań i rozmów Fredericka z kompanami z oddziału, kapelanem wojskowym, dowództwem, mimo kilku obrazów śmierci nie czułam grozy ani przejęcia. Przy relacji z ukochaną Catherine było tylko gorzej. Po pierwsze, przerażają niedzisiejsze standardy kobiet spożywających alkohol podczas ciąży, jak również przedstawienie porodu bez dostępnego współczesnego sprzętu do monitorowania stanu dziecka (to akurat ciekawy wątek kulturowo-społeczny, wybaczcie oczywistość spostrzeżenia). Ambitna i odważna pielęgniarka, działająca na obcym froncie, w relacji przedstawiona jest jak potulna dziewczynka skupiona jedynie na tym, by kosztem własnego zdrowia i komfortu zadowolić swojego mężczyznę. Żeby móc opiekować się ukochanym pracuje po nocach, w ciąży przeprawia się z dezerterem kilkadziesiąt kilometrów łodzią po jeziorze w nocy, by uratować mu życie, stara się być dla niego „dobrą dziewczynką”. Dla mnie ostał się z całej książki już chyba tylko ten aspekt realiów życia na początku XX wieku i położenia kobiet w społeczeństwie, oczekiwań na nie nakładanych, odium nieślubnego dziecka. Natomiast relacja porucznika z pielęgniarką wydawała mi się nieprawdziwa, sztuczna, infantylna.

Nie wszystkie książki starzeją się dobrze

Mimo więc pięknego, starannego wydania Wydawnictwa Marginesy w nowym tłumaczeniu Martyny Tomczak powieść Hemingway’a mnie nie zachwyciła, ani fabuła mnie nie porwała. Czytałam z brwiami unoszącymi się z niedowierzania coraz wyżej, a zakończenie wydało mi się jednocześnie na siłę ckliwe i potwornie obojętne. Może jednak reporteski styl ukrywa męską nieumiejętność mówienia o emocjach, próbę maksymalnie zobiektywizowanego opisu rzeczywistości, który pozbawiony ludzkiej natury nie jest nośnikiem emocji. Cóż, pozostało mi jeszcze parę książek Noblisty, by spróbować przekonać się do jego stylu. Zobaczymy.

Moja ocena: 5/10.

Ernest Hemingway, Pożegnanie z bronią
Wydawnictwo Marginesy, Warszawa 2023
Tłumaczenie: Martyna Tomczak
Liczba stron: 376
ISBN: 978-83-67674-23-2

***********************************************************************************

Love at the front of World War I

The book by the American Nobel Prize winner Ernest Hemingway, A Farewell to Arms, published in 1929, is largely an autobiographical account of the writer's reconciliation with his service during World War I. The action begins on the rapidly collapsing Italian front in 1917. Initially spared from the rear, Lieutenant Frederick Henry ends up in heavy fighting, during which he is seriously wounded in the leg. Taken from the front, he goes to a hospital in Milan, where he meets the beautiful British nurse Catherine Barkely again. The couple enters into an affair that will result in a child.

Characteristic style of Ernest Hemingway

Somehow I've never been a particular fan of Hemingway. I have already read For Whom the Bell Tolls twice and, of course, the school reading The Old Man and the Sea. I always reached for the classics with high expectations, but meanwhile I have the impression that the Nobel Prize winner's characteristic, dialogue-driven and economical style has become very outdated. It gives the impression of artificiality and unnaturalness.

The author's short style actually bothered me in both main plots - the war and love plot. At least the writer's sparse description did not trigger my imagination, the war seemed to me a tiring background event rather than an actual slaughter. Despite Frederick's many thoughts and conversations with his comrades from the unit, the military chaplain, the command, and despite several images of death, I did not feel any fear or concern. The relationship with his beloved Catherine was only worse. First of all, old standards of women drinking alcohol during pregnancy are terrifying, as is the presentation of childbirth without modern equipment to monitor the baby's condition (this is an interesting cultural and social thread, please forgive the obviousness of the observation). An ambitious and brave nurse, operating on a foreign front, is presented in the book as a docile girl focused only on pleasing her man at the expense of her own health and comfort. To be able to take care of her loved one, she works at night, while pregnant she travels several dozen kilometers on a boat across the lake with a deserter at night to save his life, and tries to be a "good girl" for him. For me, what has remained from the entire book is probably this aspect of the realities of life at the beginning of the 20th century and the position of women in society, the expectations imposed on them, and the odium of an illegitimate child. However, the relationship between the lieutenant and the nurse seemed untrue, artificial and infantile to me.

Not all books age well

So, despite the beautiful, accurate edition by Marginesy Publishing House in the new translation by Martyna Tomczak, Hemingway's novel did not impress me, nor did the plot captivate me. I read with my eyebrows raised higher and higher in disbelief, and the ending seemed both forcefully sentimental and terribly indifferent at the same time. However, perhaps the reportage style hides the male inability to talk about emotions, an attempt to describe reality as objectively as possible, which, deprived of human nature, is not a carrier of emotions. Well, I still have a few of the Nobel Prize winner’s books left to try and get used to his style. We’ll see.

My rating: 5/10.

Author: Ernest Hemingway
Title: A Farewell to Arms
Publishing House: Marginesy, Warsaw 2023
Translation: Martyna Tomczak
Number of pages: 376
ISBN: 978-83-67674-23-2

Auđur Ava Ólafsdóttir, Blizna (Ör)

Człowiek z torbą na narzędzia

Od pewniego czasu z ciekawością obesrwuję serię dzieł pisarzy skandynawskich, wydawaną przez Wydawnictwo Poznańskie. Kusiły mnie piękne kolorowe okładki z graficznymi motywami, ale lekko odstraszały ponure opisy z tyłu książek. Smutne, przygnębiające jak Skandynawia jesienią. Nieźle się zdziwiłam, gdy sięgnęłam po książkę Ólafsdóttir Blizna. To fenomenalna lektura, która raz zaczęta, nie wypuści czytelnika ze swoich stronic.

Co innego można zastrzelić w maju poza samym sobą?

Główny bohater ma 49 lat i nazywa się Jonas Ebeneser. Jonas właśnie rozwodzi się ze swoją żoną, Gudrun, a ona przyznaje mu, że córka, którą całe życie uważał za swoją, jest tak naprawdę owocem spotkania z innym mężczyzną. Jonas postanawia więc popełnić samobójstwo, bo uważa, że nie ma już wpływu na swoje życie i jego obecność nic nie zmieni. Żal mu jednak sąsiada i córki, którzy mogliby znaleźć jego ciało, wyjeżdża więc do kraju (niewymienionego z nazwy), w którym dopiero co zakończyła się wojna, i tam postanawia ze sobą skończyć. W swoją ostatnią podróż zabiera jedną koszulę, sweter i walizkę z narzędziami. To właśnie ta walizka oraz talent Jonasa do majsterkowania wkrótce mają diametralnie zmienić jego życie.

Najkrótsza droga do domu starców wiedzie przez cmentarz

Ważnych tematów porusza w swojej powieści Ólafsdóttir co niemiara. Po pierwsze jest kwestia tożsamości – Jonas czytając swoje pamiętniki nie rozpoznaje siebie w swoich notatkach, nie pamięta kochanek ani ich ciał, nie rozpoznaje osoby, która kilkadziesiąt lat wcześniej spisywała swoje myśli. Jakby poznawał kogoś obcego.

Moje nieszczęście jest w najlepszym wypadku idiotyczne w obliczu tych ruin i kurzu

Drugi temat to świat powojenny – Ólafsdóttir pokazuje zniszczone walkami miasto, gdzie wiele budynków i zabytków zniknęło, gdzie ludzie przestali sobie ufać (może dlatego myślałam cały czas o Serbach i Bośniakach), gdzie nie wiadomo było, kto zabijał, i kogo zabijał. Kobiety doświadczały gwałtów, nie wiadomo, czyje są rodzące się dzieci. To świat chaosu, ale ludzie dzielnie starają się nadać mu nową strukturę. Do tego wszystkiego do kraju zjeżdżają obcokrajowcy, by rabować cenne dobra kultury, pozyskiwać tanio nowe działki, rozpoczynać nowe inwestycje w zniszczonym terenie. Ludzie są nieufni, a społeczeństwo w większości stanowią kobiety, bo mężczyźni zginęli. W zetknięciu z traumą wojny zniechęcenie do życia i depresja, z którą mierzy się Jonas, nagle bledną i tracą na ważności. Ólafsdóttir pokazuje dramaty wojenne sugestywnie, ale delikatnie i nienachalnie.

Może to oklepany motyw, ale pisarka pokazuje również głębie krzywd wojennych poprzez postać dziecka. Synek dziewczyny opiekującej się hotelem ma uszkodzony słuch, a na rysowanych kredkami obrazkach pokazuje na przemian krew i zgliszcza (czerwnień i czerń). Dopiero, gdy skończą mu się te kolory, po symbolicznym wylaniu zgrozy na papier, dziecko zaczyna tworzyć pogodniejsze wizje. Świat powoli się odradza.

Gdybym akurat znajdował się w Pieśni nad Pieśniami i przeczytał fragment twoje piersi jak grona winne, pewnie byłbym wciąż żonaty

Siłą książki jest jej język – cięty, czarny humor sprawia, że czytelnik wciąż szuka nowych bon motów Jonasa i docenia trafność jego obserwacji. Dzięki temu wielka wrażliwość i nieśmiałość bohatera nie jest ckliwa, a w uroczy sposób zdystansowana i błyskotliwa. Dodatkowo książka ma budowę szkatułkową, jest starannie zaplanowana i nie ma w niej zbędnych scen i słów. Nienazwanie kraju, do którego udaje się w samobójczych celach główny bohater, dodaje jej uniwersalności i pewnie nada pewną ponadczasowość.

Moja ocena: 9/10

Nie mogłam się oderwać. Książka nie jest długa (niestety, byłabym wdzięczna choć za kilka stron więcej), ale jej klimat, atmosfera napięcia i niepewność co do dalszych losów głównego bohatera nie pozwalają odłożyć jej ani na chwilę. Jednocześnie, Jonas postrzega świat z czarnym poczuciem humoru i czytelnik nie raz uśmiecha się pod nosem, zaskoczony trafnością jego obserwacji. Zapowiada się, że będę musiała się mocniej zaprzyjaźnić z Wydawnictwem Poznańskim.

 

Auđur Ava Ólafsdóttir, Blizna
Wydawnictwo Poznańskie
Poznań 2020
Tłumaczenie: Jacek Godek
Liczba stron: 214
ISBN: 978-83-66553-47-7
Gatunek: powieść obyczajowa

* * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * 

Man with tool bag

For some time now I have been observing with curiosity a series of works by Scandinavian writers published by the Poznańskie Publishing House. I was tempted by beautiful colorful covers with graphic motifs, but a bit put off by the gloomy descriptions on the back cover. Sad and depressing like Scandinavia in late autumn. I was quite surprised when I reached for the book Hotel Silence by Ólafsdóttir. This is a phenomenal reading that, once started, will not let the reader out of its pages.

What else can you shoot in May other than yourself?

The main character is 49 years old Jonas Ebeneser. He is just divorcing his wife, Gudrun, and she admits to him that the daughter he considered as his biological child is actually the fruit of a meeting with another man. Jonas decides to commit a suicide as he believes that he no longer has any influence on his life and that his presence will not change anything. He feels sorry for his neighbor and daughter who might find his body, so he leaves for a country (not mentioned by name), where the war has just ended, and decides to end his life there. On his final journey, he takes one shirt, a sweater and a toolbox. It is this toolcase and Jonas' DIY talent that will soon change his life.

The shortest way to the retirement home is through the cemetery

In her novel Ólafsdóttir covers many important topics. First, there is the question of identity - when reading his diaries, Jonas doesn’t recognize himself in his own notes, he doesn’t remember the lovers or their bodies, he doesn’t recognize the person who wrote down those thoughts several decades earlier. As if he was meeting a stranger.

My misfortune is idiotic at best in the face of these ruins and dust

The second topic is the post-war world - Ólafsdóttir shows a city destroyed by fights, where many buildings and monuments have disappeared, where people no longer trust each other (maybe that's why I was thinking about Serbs and Bosnians all the time), where it was not known who was killing and who has clean hands. Women have experienced rape, it is not known whose babies are now born. It is a world of chaos, but people are bravely trying to give it a new structure. In addition, foreigners come to the country to plunder valuable cultural goods, acquire new plots of land cheaply, and start new investments in a dilapidated area. People are wary and the majority of society is women because men have been killed. When faced with the trauma of war, the discouragement and depression faced by Jonas suddenly seems pale and loses its importance. Ólafsdóttir shows war dramas evocatively, but at the same time delicately and unobtrusively.

Perhaps this is a well-worn motif, but the writer also shows the depths of war grievances through the figure of a child. The son of the girl who looks after the hotel has hearing impairment, and in the pictures drawn with crayons he shows alternately blood and ashes (red and black). Only when he runs out of these colors, after symbolically pouring horror on paper, the child begins to create more cheerful visions. The world is slowly recovering.

If I happened to be in the Song of Songs and read a fragment of your breasts like grapes, I would probably still be married

The strength of the book is its language - sharp, dark humor makes the reader constantly look for new Jonas’s thoughts and appreciate the accuracy of his observations. Thanks to this, the hero's great sensitivity and shyness is not cloying, but in a charming way distanced and brilliant. In addition, the book has a box structure, it is carefully planned and there are no unnecessary scenes or words in it. Not naming the country to which the main character goes for suicide adds to its universality and probably gives it a certain timelessness.

My rating: 9/10

I couldn't tear myself away. The book is not long (unfortunately, I would be grateful for at least a few more pages), but the atmosphere of tension and uncertainty as to the fate of the main character doesn’t allow for putting it down even for a moment. At the same time, Jonas perceives the world with a black sense of humor and the reader smiles to themselves many times, surprised by the accuracy of Jonas’s observations. It seems that I will have to make closer friends with the Poznańskie Publishing House.

 

Author: Auđur Ava Ólafsdóttir
Title: Hotel Silence
Publishing House: Wydawnictwo Poznańskie
Poznań 2020
Translation: Jacek Godek
Number of pages: 214
ISBN: 978-83-66553-47-7
Genre: novel

Cormac McCarthy, Krwawy południk albo wieczorna łuna na zachodzie (Blood Meridian or the Evening Redness in the West)

Zastanawiam się czasami, czy książki mają swoją aurę. Z jakiegoś powodu zastanawiałam się, czy sięgać po powieść McCarthy’ego i moje obawy okazały się słuszne. Krwawy południk okazał się naprawdę okrutny i trochę przypominał mi Malowanego ptaka Kosińskiego. To nieklasyczna powieść drogi, ponieważ bohaterowie się nie rozwijają, a ich czyny do niczego nie prowadzą. Na końcu powieści mają po prostu trochę więcej istnień na swoim sumieniu – nie tylko ludzkich, ale również zwierzęcych.

Okrucieństwo ponad wszystko

Harold Bloom, uznany krytyk literacki, twierdzi w wywiadzie dla AVClub, że to okrucieństwo tworzy tą książkę. Dla Blooma Krwawy południk to nie tylko kwintesencja i szczytowe osiągnięcie Westernu, ale również najlepsze przedstawienie okrucieństwa w literaturze[i]. Trudno się z tym nie zgodzić. Ilość morderstw, masakr, rzezi i zbrodni przedstawionych w książce sprawia, że czytelnik zaczyna reagować na nie obojętnością. Pierwsze brudne bójki wstrząsają, ale ponieważ krew leje się niemal na każdej stronie, szybko pojawia się znużenie. Niezmiennie wstrząsające dla mnie było okrucieństwo wobec zwierząt i obojętność na ich cierpienie. Zwłaszcza trzy sceny mną wstrząsnęły – topienie szczeniąt w wodzie, niedobicie makabrycznie napuchniętego po ukąszeniu jadowitego węża konia (im później zdechnie, tym dłużej będzie można go zjeść) oraz niewyprzęgnięcie czterech koni z powozu widmo, który wiózł już tylko ludzkie, rozkładające się zwłoki.

Zwłaszcza ten ostatni obraz stanowi dobre wprowadzenie do przedstawienia świata w powieści McCarthy’ego. Fabuła opiera się o wędrówkę gangu Glantona na granicy Stanów Zjednoczonych i Meksyku, i zlecone gangowi zadanie – wybijanie rdzennych mieszkańców tych terenów i przywożenie ich skalpów w rozliczeniu, a rzecz dzieje się w okolicach roku 1849. Wktórce gang zaczyna wybijać również Meksykanów i ich skalpować – ciemne włosy i karnacja sprawiają, że krwawe ochłapy nie różnią się niczym od tych indiańskich. Rzezimieszki z gangu nie mają żandnych moralnych obiekcji, a suty zarobek mogą szybko przepuścić na alkohol i kobiety: „Wjechali do miasta wynędzniali, brudni i cuchnący krwią ludności, do której obrony ich wynajęto” (s.246).

Równina, po której włóczy się gang, to nieprzyjazne miejsce. Brakuje wody, dokucza upał, wszędzie jest pełno kurzu i walają się kości pomordowanych ludzi i padłych zwierząt. Tuż po przeczytaniu Krwawego południka obejrzałam po raz kolejny film To nie jest kraj dla starych ludzi – tam świat przedstawiony jest dokładnie w ten sam sposób. Odludne, ciągnące się kilometrami równiny są miejscem nieprzyjaznym ludziom, gdzie trudno jest przeżyć: „Kolebali się dalej, o odcisk ich nieprawdziwego mozołu na tej ziemi przypominał ślady grzechotnika na piasku. Koła zaczynały pękać” (s.65).

Sędzia Holden

Najważniejszą postacią w Krwawym południku jest sędzia Holden, „najpotworniejsza postać w całej amerykańskiej literaturze. Sędzia to okrucieństwo wcielone”, mówi Bloom[ii]. Faktycznie, postać sędziego jest przerażająca. Ogromny mężczyzna, całkowicie pozbawiony włosów (a więc wyglądający trochę jak olbrzymie niemowlę), postawny, silny, a jednocześnie zwinny i pozbawiony skrupułów. Wydaje się być nieśmietrelny – zna wiele języków (m.in. narzecza indiańskie, niemiecki, holenderski), prowadzi rozległe notatki z ciekawostek, które znajduje na swojej trasie, podpuszcza ludzi na siebie, zna zagadki świata (ratuje gang, do którego dołącza w co najmniej dziwnych okolicznościach, pokazując ludziom, jak zrobić proch). Kiedy Sędzia pojawia się w jakimś miasteczku, wkrótce rozpoczynają się poszukiwania zaginionego dziecka, które potem zostaje odnalezione zgwałcone i martwe, najczęściej ze skręconym olbrzymią ręką karkiem.

Sędzia wydaje się przedwieczny – ogrom wiedzy, którą w swoim życiu zgromadził, wskazuje na setki lat doświadczenia. Jednocześnie, obsesyjnie wręcz dokumentuje różne nieznane sobie gatunki zwierząt i roślin, skał, kości w swoim notatniku. „Skoro coś istnieje na tym świecie bez mojej wiedzy, istnieje bez mojej zgody,” mówi (s. 263). „Wszędzie tutaj są zakamarki, w których tętni niezależne życie. Niezależne. Aby ziemia mogła być moja, niczemu nie wolno istnieć bez mojego zezwolenia” (s. 264). Sędzia pragnie niepodzielnej władzy nad światem, a tą władzę ma mu zapewnić wiedza i siła. Nie ma dla niego innego prawa, niż prawo pięści:

„Decyzja w sprawie życia i śmierci, w sprawie tego, co będzie i czego nie będzie, nie uwzględnia kwestii słuszności. Wyrokowi tej rangi muszą się podporządkować wszystkie mniejsze racje: moralne, duchowe, naturalne.” (s. 332)

W związku z tym dla Sędziego najwyższym bogiem jest wojna. „Jeśli wojna nie jest święta, wtedy człowiek to jedynie błazeńska gruda gliny,” mówi (s. 402). Dlatego też postanawia zabić wieloletniego towarzysza podróży, dzieciaka, którego poznał, gdy ten miał lat 16. Początkowo Sędzia uważa, że dzieciak jest tak samo bezlitosnym i obojętnym mordercą, oddanym wojnie, jak on. Jednak z czasem zauważa, że młody chłopak powstrzymuje się od bezmyślnych aktów mordu, a momentami okazuje miłosierdzie. Nie zabija nawet Sędziego, gdy ma taką możliwość. Dla Holdena to zniewaga, dlatego gdy bohaterowie spotykają się ponownie w 1878 roku, na sali może pozostać tylko jeden.

„Tylko ten, kto złożył siebie całego w ofierze na skrwawionym ołtarzu wojny, który zszedł na samo dno piekła i widział potworności w najdrobniejszym szczególe, i poznał wreszcie, że przemawiają do najgłębszych pokładów jego serca, jedynie ten umie tańczyć.” S.435

Otwarte zakończenie

Fantastyczne jest to, ze nie wiadomo, jak bezimienny dzieciak umiera – i czy w ogóle umiera. Panowie spotykają się w knajpie, gdzie Sędzia jasno komunikuje dawnemu towarzyszowi swoje zamiary. Potem mężczyźni się rozchodzą, a dzieciak idzie skorzystać z usług prostytutki. Opuszczając karczmę, zachodzi do wychodka, gdzie czeka na niego nagi sędzia, który wciąga go do środka i zamyka drzwi. W kolejnej scenie przechodnie odradzają sobie zaglądanie do kabiny, ale jeden ciekawski otwiera drzwi i mówi tylko: „O Boże przenajświętszy” (s. 439). Co tam zobaczył? Ciało dzieciaka? Jeśli tak, to czy młody mężczyzna został również zgwałcony? Czego dopuścił się Sędzia, który właśnie w najlepsze tańczy na sali, nago, i mówi, że nigdy nie śpi i nigdy nie umrze. Czy sędzia może być człowiekiem? Czy to diabeł wcielony?

Literackie odwołania

W swoim wykładzie o Krwawym południku profesor Hungerford z Yale pokazuje literackie inspiracje McCarthy’ego. Jest tam Moby Dick Melville’a (zwłaszcza jedna z początkowych scen, gdzie u Melville’a obdarty prorok Eliasz odradza Ismaelowi i Queeguegowi rejs na Pequodzie, a u McCarthy’ego w rozdziale 4 menonita odradza dzieciakowi dołączenie do gangu Glantona), Raj utracony Miltona (zwłaszcza scena ze zdobywania siarki), ale również wiele zapożyczeń i odwołań do Bilbii. Książka napisana jest w biblijnym stylu – wiele zdań połączonych jest spójnikiem „i” (zamiast być podrzędnie złożonymi), zdania są bardzo długie i w pewnien spodób podniosłe. Profesor Hungerford wskazuje, że postać sędziego Holdena została żywcem wzięta ze źródła historycznego, a mianowicie Spowiedzi Samuela Chamberlaina, który walczył dla Stanów Zjednoczonych na granicy z Meksykiem.[iii] Zainteresowanych odsyłam do dwóch ciekawych wykładów pani profesor na YouTube.

Szykując się do napisania tej recenzji pomyślałam sobie, że może jednak przeczytam tę książkę jeszcze raz. Jednak fragmenty, które sobie pozaznaczałam, skutecznie mnie do tego zniechęcają. Indianie zabijający dzieci rozłupaniem czaszki, robaki gnieżdżące się w zaropiałej i opuchniętej ranie, przypalone trupy z językami przybitymi do czoła, powieszone nad wypalonymi ogniskami z zagotowanymi mózgami, przyrodzenia obcięte i włożone do ust... To tylko niewielki fragment masy okrucieństwa, całego morza okrucieństwa, które mieści się w tej książce. To właśnie ono odebrało mi całą radośc z lektury i sprawiło, że nie byłam w stanie dostrzec ani żadnych odwołań literackich, ani filozofii Sędziego, ani przemiany dzieciaka. Dlatego moja ocena jest stosunkowo niska w porównaniu z ocenami uznanych krytyków – Krwawy południk przerósł moje możliwości analityczne i moją wrażliwość.

 

Moja ocena: 6/10.

 

Cormac McCarthy, Krwawy południk albo wieczorna łuna na zachodzie

Wydawnictwo Literackie

Kraków 2010

Tłumaczenie: Robert Sudół

Liczba stron: 444

ISBN: 978-83-08-04476-6

________________________________________________________________________________

Sometimes I wonder if books have an aura. For some reason, I was wondering if I should read McCarthy's novel and my fears turned out to be true. Blood Meridian turned out to be really cruel and reminded me a bit of The Painted Bird by Kosinski. This is a non-classical road novel, because the characters do not develop and their actions lead to nothing. At the end of the novel, they just have a few more lives on their conscience - not only human, but also animal.

Cruelty above all

Harold Bloom, an acclaimed literary critic, claims in an interview with AVClub that this atrocity makes this book. For Bloom, the Blood Meridian is ‘not only the ultimate Western, the book is the ultimate dark dramatization of violence’[i].

It's hard to disagree with this claim. The amount of murders, massacres and crimes presented in the book turns the reader indifferent to them after a while. The first dirty fights are shocking, but as blood spills almost on every page, weariness quickly appears. Invariably shocking to me was the cruelty towards animals and the indifference to their suffering. Three scenes shocked me in particular - the drowning of the puppies in the water, not putting down the macabrely swollen horse after a poisonous snake bite (the later it dies, the longer it can be eaten) and the failure to unhitch the four horses from the ghost carriage, which only carried human decaying corpses.

The latter image in particular is a good introduction to the presentation of the world in McCarthy's novel. The plot is based on the Glanton gang's journey on the border between the United States and Mexico around 1849, and the task assigned to the gang - killing the aggressive indigenous tribes of these areas and bringing their scalps in the nearby settlements. The gang also starts killing Mexicans and scalping them - dark hair and skin make the bloody scraps no different from the Indian ones. The gangsters have no serious moral objection, and their earnings can be quickly passed on to alcohol and women: ‘They entered the city, emaciated, dirty and stinking with blood of people for the defense of which they were hired’ (p. 246).

The plain where the gang roams is a hostile place. There is no water, the heat is unbearable, there is dust everywhere and the bones of murdered people and dead animals are littered all over the place. Right after reading Blood Meridian, I watched the movie No Country for Old Men - the world is presented there in exactly the same way. The desolate plains stretching for miles are a place hostile to humans, difficult to survive on: ‘They kept bobbing, for the imprint of their untrue toil on this land resembled the tracks of a rattlesnake in the sand. The wheels were starting to break’ (p. 65).

Judge Holden

Key figure in Blood Meridian is Judge Holden, ‘the most monstrous apparition in all of American literature. The Judge is violence incarnate. The Judge stands for incessant warfare for its own sake,’ says Bloom[ii].

In fact, the figure of the judge is terrifying. A huge man, completely hairless (and therefore looking a bit like a giant newborn), solid, strong, and at the same time agile and unscrupulous. He seems to be ageless - he knows many languages ​​(including Indian, German and Dutch), keeps extensive notes on interesting facts that he finds on his route, teases people, knows the riddles of the world (he saves the gang, which he joins them in most dubious circumstances, showing them how to make gunpowder). When the judge arrives in town, the search for the missing child soon begins, who is then found raped and dead, most often with neck twisted by some giant hand.

The Judge seems ancient - the enormity of the knowledge he has accumulated in his life points to hundreds of years of experience. At the same time, he obsessively documents various unknown species of animals and plants, rocks and bones in his notebook. ‘Since something exists in this world without my knowledge, it exists without my consent, he says (p. 263). ‘There are nooks and crannies here where independent life is teeming. Independent. For the earth to be mine, nothing must exist without my permission’ (p. 264). The Judge wants complete power over the world, and this power is to be provided to him by knowledge and strength. There is no law for him other than the law of the fist:

‘The decision about life and death, about what will be and what will not be, does not involve the question of equity. All minor reasons must obey the judgment of this rank: moral, spiritual, natural.’ (p. 332)

Consequently, for the Judge, war is the supreme god. ‘If the war is not holy, then a man is just a clown lump of clay,’ he says (p. 402). Therefore, he decides to kill his longtime companion, the kid whom he met when the boy was sixteen. Initially, the Judge thinks the kid is as merciless and indifferent murderer, devoted to war as he is. However, with time, he notices that the young boy refrains from thoughtless acts of murder, and at times shows mercy. He doesn't even kill the Judge when he has the chance. This is an insult to Holden, so when the heroes meet again in 1878, only one can remain.

‘Only the one who sacrificed himself entirely on the bloody altar of war, who descended to the very bottom of hell and saw the monstrosities down to the last detail, and finally realized that they speak to the deepest depths of his heart, can only dance.’ S.435

Open ending

It is absolutely fantastic that one doesn’t know how the nameless kid dies - or whether he dies at all. The men meet in a bar, where the Judge clearly communicates his intentions to his former companion. Then the men leave and the kid goes to a prostitute. Leaving the inn, he goes to the outhouse, where a naked judge waits for him, pulls him inside and closes the door. In the next scene, passersby advise against peeking into the cabin, but a curious one opens the door and says only: ‘O holy God’ (p. 439). What did he see there? Kid's body? If so, was the young man also raped? What did the judge do? The Jusdge who is now dancing naked in the inn and says that he never sleeps and will never die. Is Holden human? Or is he the devil incarnate?

Literary inspirations

In her lecture on Blood Meridian, Professor Hungerford of Yale shows McCarthy's literary inspirations. There is Melville's Moby Dick (especially one of the opening scenes where Melville's ragged prophet Elijah advises Ishmael and Queegueg against the cruise on Pequod, and McCarthy's Chapter 4 where the Mennonite advises the kid not to join Glanton's gang), Milton's Paradise Lost (especially the powder-making scene), but also many borrowings and references to The Bible. The book is written in a biblical style - many sentences are joined by the conjunction "and" (instead of being subordinate), the sentences are very long and perhaps a bit lofty. Professor Hungerford points out that the figure of Judge Holden was taken alive from a historical source, namely My Confession by Samuel Chamberlain, who fought for the United States on the Mexican border. If you are interested, please visit the professor's two interesting lectures on YouTube[iii].

While getting ready to write this review, I thought to myself that maybe I will read this book again. However, the fragments that I marked effectively discouraged me from doing so. Indians killing children with splitting their skulls, worms nesting in a rotten and swollen wound, burnt corpses with tongues pinned to their foreheads, hung over burned fires with their brains boiled, manhood cut off and put in their mouths ... It's just a small fragment of a mass of cruelty, a whole sea of ​​cruelty that is included in this book. It was it that took away all the joy of reading and made me unable to see any literary references, or the philosophy of the Judge, or the transformation of the kid. Therefore, my rating is relatively low compared to the ratings of recognized critics - Blood Meridian has exceeded my analytical abilities and my sensitivity.

 

My grade: 6/10.

 

Cormac McCarthy, Blood Meridian or the Evening Redness in the West

Literary Publishing House

Krakow 2010

Translation: Robert Sudół

Number of pages: 444

ISBN: 978-83-08-04476-6

---

[i] https://www.avclub.com/harold-bloom-on-blood-meridian-1798216782 Dostęp 29.04.2021.

[ii] Ibidem.

[iii] 17. Cormac McCarthy, Blood Meridian - YouTube and 18. Cormac McCarthy, Blood Meridian (cont.) - YouTube Dostęp 29.04.2021.

---

[i] https://www.avclub.com/harold-bloom-on-blood-meridian-1798216782 Accessed 29th of April 2021

[ii] Ibidem.

[iii] 17. Cormac McCarthy, Blood Meridian - YouTube and 18. Cormac McCarthy, Blood Meridian (cont.) - YouTube Both accessed 29th of April 2021.