Maria Turtschaninoff, Mokradła (Arvejord)

Nieczuła potęga natury

Znów ciekawa propozycja Wydawnictwa Poznańskiego, tym razem z Finlandii, od autorki książek głównie o tematyce fantastycznej. Tym razem dostajemy sagę rodową opiewającą na około 400 lat, której głównym bohaterem jest natura, a dokładniej mokradła w osadzie Nevabacka. To przy nich żyją pokolenia, próbując je zmienić, osuszyć, poddać swojej woli, ale to natura dyktuje warunki. Pouczające.

Pokolenia przemijające przez stulecia

Zaczyna się od wojaka Mattsa, który wracając z wojny w XVII wieku dostaje ten teren za swoje zasługi. Początkowo pragnie mokradła osuszyć, ale zjawia się pani z bagien, uwodzi go i w zamian za obietnicę pozostawienia terenu jak jest oddaje mu ich wspólne dziecko. Jednak z czasem pracowity mężczyzna zaczyna naruszać warunki traktatu, więc po kilku ostrzeżeniach ten dar zostaje mu ostatecznie zabrany. I tak zaczyna się historia, która obejmie kilka pokoleń i kilku luźno ze sobą powiązanych bohaterów. Zobaczymy i wikarego, który ukrywa się przed rosyjskim okrucieństwem i poznaje prawa natury, i dziecko, które leśny wyrzutek uratował, kiedy się topiło w lokalnej rzece, niewiernego kochanka, który zostaje wyprowadzony na bagna przez żądne zemsty kobiety i już z nich nie wraca, jest wielki głód spowodowany przez długą zimę i zimne i deszczowe lato i słabe zbiory, głód, który zabiera najsłabszych. Jest koszula Dejaniry, którą za zbytnią surowość wręcza swojej pani służąca. Jest płocha młoda żona, która zakochuje się w naukowcu, który dociera na bagna i dopiero jego listy do przyjaciół pokazują jej skalę pogardy, którą młody mężczyzna ma dla mieszkańców wsi. Jest smutna historia zmarnowanego talentu młodej nauczycielki, która ciężko choruje i umiera, nie dotrwawszy do wymarzonych studiów. Są rodzice, którzy gonią za swoimi marzeniami i zostawiają dzieci rodzinie w opiekę, jest młodzież przyjeżdżająca z miasta na wakacje i odkrywająca uroki leśnego odludzia. Jest wreszcie ostatnie pokolenie, walczące ze starością i samotnością na odludziu, które nie chce porzucić rodzinnego domu na rzecz domu opieki. Sprzątanie po zmarłych i decyzja, co zrobić z gospodarstwem.

Czas odzwierciedlony w języku i realiach

Każda z tych historii porusza, chociaż w inny sposób. Są ludzkie namiętności, walka z przeciwnościami dziejąca się w tym miejscu od setek lat, i natura, która przygląda się temu w milczeniu, czasami pomagając, czasami utrudniając życie. Pokolenia mijają, ale Nevabacka zmienia się stosunkowo niewiele, a bagno wciąż jest domem dla niezliczonych gatunków zwierząt, ptaków, owadów. Opowiadania, luźno ze sobą powiązane, w bohaterami, których nie sposób zapamiętać ani wyznaczyć jasnej linii genealogicznej, są pełne melancholii i smutku, ale też spokojnej, oddalonej obserwacji. Jakby zadziwiony świat przyglądał się naszej szarpaninie wiedząc, że ona i tak nic nie zmieni, a krąg życia będzie trwał. Autorka usiłowała również pokazać realia życia od XVII i to, jak się one zmieniały, i oddać to również w języku, który jest mocno archaizowany, z czasownikiem na końcu zdania. Myślę, że język też buduje dystans w tek książce, stanowi pewnego rodzaju barierę, która utrudnia jej odbiór i stawia nas bardziej w roli obserwatora, niż uczestnika wydarzeń. Na wyzwania związane z tłumaczeniem zwraca też uwagę tłumaczka, Agata Teperek, na wstępie. Chociaż jest to więc niełatwa i stosunkowo przygnębiająca lektura, warto zobaczyć nie cukierkowy, potężny w swym trwaniu świat Mokradeł.

Moja ocena: 7/10.

Maria Turtschaninoff, Mokradła
Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2024
Tłumaczenie: Agata Taperek
Liczba stron: 396
ISBN: 978-83-68217-12-4

**********************************************************************************

The Unfeeling Power of Nature

Another interesting offering from Poznańskie Publishing House, this time from Finland, from an author primarily of fantasy books. This time, we get a family saga spanning some 400 years, whose main character is nature, or more precisely, the wetlands in the settlement of Nevabacka. Generations live within them, trying to change them, drain them, and submit them to their will, but nature dictates the terms. Instructive.

Generations Passing Through the Centuries

It begins with the soldier Matts, who, returning from a 17th-century war, is granted this land for his services. Initially, he desires to drain the wetlands, but a woman from the swamp appears, seduces him, and in exchange for the promise of leaving the land as is, gives him their child. However, over time, the hardworking man begins to violate the terms of the treaty, so after several warnings, this gift is finally taken away from him. And so begins a story that will span several generations and several loosely connected characters. We meet a vicar who hides from Russian cruelty and learns the laws of nature, a child saved by a forest outcast from drowning in a local river, an unfaithful lover who is led into the swamps by revenge-hungry women and never returns, a great famine caused by a long winter, a cold, rainy summer, and poor harvests, a famine that takes the weakest. There's Dejanira's shirt, which a maid gives to her landlady for being too strict. There's a flighty young wife who falls in love with a scientist who arrives in the swamps, and only his letters to friends reveal the depth of the young man's contempt for the villagers. There's the sad story of the wasted talent of a young teacher who falls gravely ill and dies before reaching her dream studies. There are parents chasing their dreams and leaving their children in the care of family; there are young people coming from the city for vacation and discovering the charms of the forest wilderness. Finally, there is the last generation, struggling with old age and loneliness in the wilderness, unwilling to abandon their family home for a nursing one, and finally cleaning up after the dead and deciding what to do with the farm.

Time reflected in language and reality

Each of these stories is moving, albeit in a different way. There are human passions, a struggle against adversity that has been taking place in this place for hundreds of years, and nature, which watches silently, sometimes helping, sometimes hindering. Generations pass, but the Nevabacka changes relatively little, and the swamp remains home to countless species of animals, birds, and insects. The stories, loosely connected, with characters who are impossible to remember or trace a clear lineage, are full of melancholy and sadness, but also of calm, detached observation. It's as if the world was watching our struggle in amazement, knowing it wouldn't change anything and the cycle of life would continue. The author also attempted to show the realities of life since the 17th century and how they have changed, and to convey this in language that is heavily archaized, with verbs at the end of sentences. I think the language also creates distance in this book, acting as a kind of barrier that hinders its reception and places us more in the role of observer than participant. Translator Agata Teperek also notes the challenges of translation in the introduction. Although it's a difficult and relatively depressing read, it's worth experiencing the unsweetened, powerful world of the Tangled Roots.

My rating: 7/10.

Author: Maria Turtschaninoff
Title: Tangled Roots
Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2024
Translation: Agata Taperek
Number of pages: 396
ISBN: 978-83-68217-12-4