Adania Dhibli, Drobny szczegół

Książka nie musi być długa, żeby była potężna

Znów książka z polecenia, ale po nią sama bym pewnie nigdy nie sięgnęła. Nie znałam ani wydawnictwa (Drzazgi), ani palestyńskiej pisarki, samo wydanie też by mnie nie skusiło, choć trochę przypomina Davida Diopa, zwłaszcza swoim niewielkim rozmiarem. Tymczasem w środku kryje się absolutnie nieodkładalna, potężna, wstrząsająca treść, skomponowana z niezwykłą dbałością o szczegóły, wstrząsająca, choć nie obrzydliwa.

Adania Shibli i zamieszanie dookoła jej najgłośniejszej powieści

Urodzona w 1974 roku w Palestynie pisarka i wykładowca, studia kończyła w Wielkiej Brytanii i długo wykładała w Nottingham, obecnie pracuje na Uniwersytecie Birzeit w Palestynie. Jest autorką 4 książek, licznych esejów, zna sześć języków (arabski, nagielski, hebrajski, francuski, koreański i niemiecki). Jej nagłośniejszą powieścią jest właśnie Drobny szczegół, opublikowany w 2020 roku. Książka o objętości mniej niż 120 stron powstawała 12 lat, i jej wycyzelowanie widać na każdym kroku. Powieść zdobyła nieiecką nagrodę LiBeraturpreis w 2023 roku, ale cereminia wręczenia nagrody została odwołana, a Autorkę oskarżono o tworzenie treści antysemickich. W obronie palestyńskiej pisarki stawali m. in. Colm Tóibín, Ian McEwan, Anne Enright, Hisham Matar, Kamila Shamsie, William Dalrymple, Abdulrazak Gurnah, Annie Ernaux czy Olga Tokarczuk w otwartym liście do Frankfurckich Targów Książki, wzywając organizatorów do zapewnienia palestyńskim pisarzom przestrzeni do wyrażania swojej opinii i dzielenia się swoją traumą.

Dwugłos z dwóch stron barykady

Wiemy więc już, że książka jest głośna i medialna (choć oczywiście mnie to ominęło i dowiaduję się o tym zamieszaniu po fakcie). Cóż więc w niej znajdziemy? Niedługa powieść Shibli jest podzielona na dwie części – pierwsza, krótsza, dzieje się w sierpniu 1949 roku, kiedy izraelskie wojska walczą z Palestyńczykami w okolicach pustyni Negew. W ręce armii wpada młoda, bezimienna Beduinka, która zostaje najpierw zmuszona do umycia się publicznie, a potem zostaje zbiorowo zgwałcona, a następnie zabita na pustyni strzałem w głowę. Od pierwszej strony uwagę przykuwa charyzmatyczny dowódca, walczący z ciężkim zakażeniem organizmu po ukąszeniu jadowitego pająka. To on pierwszy gwałci dziewczynę, biorąc smród z pękniętego wrzodu na własnej nodze za zapach ciała dziewczyny. Druga część to badania prowadzone przez mieszkankę Ramallach, która o historii dziewczyny przeczytała w lokalnej gazecie i uderzyło ją, że młoda Beduinka zginęła dokładnie w dzień jej urodzin, 13 sierpnia, tylko że 25 lat przed jej przyjściem na świat. Czy jest więc kolejnym wcieleniem mieszkanki pustyni? Dziewczyna rozpoczyna śledztwo i usiłuje zrozumieć, co wydarzyło się w obozie w 1949 roku.

Lustrzana budowa

Obie części mają lustrzaną budowę. Są elementy, które je łączą – w pierwszej części postać dziewczyny, która ma włosy odkażone benzyną i wiernie towarzyszy jej pies. W lustrzanym odbiciu - zapach benzyny pojawi się, kiedy młoda badaczka obleje się paliwem na stacji, a kiedy wypoczywa w kibucu Nirim, pod hamak, na którym leży, podchodzi pies i wącha jej rękę. W obu częściach jest scena mycia – w pierwszej publiczna i upokarzająca, młoda Beduinka nie umie używać mydła, w drugiej – badaczka myje się w hotelu i z przyjemnością zużywa tyle wody, na ile ma ochotę. Zapach benzyny jednak pozostaje. W pierwszej części narratorem jest dowódca, mężczyzna mający władzę i większe problemy, niż zgwałcona dziewczyna. Narratorka drugiej części jest tak słaba, jak tylko może być – po pierwsze, jest samotną kobietą, po drugie – jąka się, panicznie boi punktów kontrolnych i broni, ma wrażliwą naturę. Wyjeżdżając na swoje badania naraża się na ogromne niebezpieczeństwo. Drobiazg, którego nie chciała, a który dała sobie wcisnąć – guma do żucia – sprowadzi na nią nieszczęście.

Portret wojny

Niewielkich rozmiarów książka Shibli niesie mocne przesłanie. Raz, że widzimy wojnę z dwóch stron – najpierw bezdusznego, automatycznego dowódcy, który na skrzywdzoną i zamordowaną dziewczynę nie zwraca większej uwagi, a potem oczami kobiety, która nie rozpoznaje swojego kraju jadąc na miejsce dawnego morderstwa. Porównuje stare palestyńskie mapy z 1948 roku z nowymi i widzi, ile wiosek i miasteczek zostało startych z powierzchni ziemi, styka się też z nowymi muzeami, w których historię piszą zwycięzcy. To dwie zupełnie różne narracje, jedna z pozycji siły, druga słabości. Po drugie, rzeczy, które są nienormalne, jak bombardowania, powyznaczane strefy, gwałty, stają się normalne, są akceptowalną codziennością. Bo też drobnym szczegółem, który przykuwa uwagę żyjącej dziewczyny, jest data śmierci nieznanej jej Palestynki. „Może faktycznie nie ma nic ważniejszego niż ten drobny szczegół i tylko on może doprowadzić do całej prawdy, której nie ujawnia artykuł pomijający perspektywę dziewczyny”, pisze Shibli (s. 66). Inaczej i ta historia znikłaby w morzu niepamięci.

Narracja, która zostaje w pamięci

Bohaterowie są bezimienni – to mogło się przydarzyć każdemu, ale dzieje się teraz na byłym terytorium Palestyny, pod okupacją izraelską. Historia porusza o tyle mocniej, że Shibli nie ucieka się do epatowania ohydą, wojennymi zbrodniami, turpizmem. Dwukrotny pierwszy gwałt na Beduince, dokonany przez dowódcę oddziału, opisany jest jako „skrzypienie łóżka”, nie ma zbędnych szczegółów, jest tylko smród gnijącej rany żołnierza i ślina płynąca z ust dziewczyny. To wystarcza, by obraz był sugestywny w swoim okrucieństwie. Autorka pisze z ogromnym wyczuciem i taktem, a dzięki tej delikatności i subtelności jej przekaz jest wzmocniony. Przez to książka rośnie – na tej niewielkiej przestrzeni powstał obraz przemyślany, wstrząsający, dający do myślenia. To jedna z książek, która na długo zostaje z czytelnikiem.

Moja ocena: 10/10.

Adania Shibli, Drobny szczegół
Wydawnictwo Drzazgi, Okoniny 2023
Tłumaczenie: Hanna Jankowska
Liczba stron: 120
ISBN: 978-83968988-0-7

*********************************************************************************

A book doesn't have to be long to be powerful

Another book that was recommended to me that I would have probably never picked up myself. I wasn't familiar with the publisher (Wydawnictwo Drzazgi) or the Palestinian writer, and the edition itself wouldn't have tempted me either, although it does bear a slight resemblance to David Diop’s At Night All Blood is Black, especially in its small size. Yet inside lies an absolutely irresistible, powerful, and shocking message, composed with extraordinary attention to detail, illustrative, yet not repulsive.

Adania Shibli and the Buzz around Her Novel

Born in Palestine in 1974, this writer and lecturer completed her studies in the UK and taught for a long time in Nottingham. She currently works at Birzeit University in Palestine. She is the author of four books, numerous essays, and speaks six languages ​​(Arabic, English, Hebrew, French, Korean, and German). Her most acclaimed novel is Minor Detail, published in 2020. The book, which is less than 120 pages long, took 12 years to write, and its meticulous craftsmanship is evident everywhere. The novel won the German LiBeraturpreis in 2023, but the award ceremony was cancelled, and the author was accused of creating anti-Semitic content. Colm Tóibín, Ian McEwan, Anne Enright, Hisham Matar, Kamila Shamsie, William Dalrymple, Abdulrazak Gurnah, Annie Ernaux, and Olga Tokarczuk, among others, defended Shibli in an open letter to the Frankfurt Book Fair, calling on the organizers to provide Palestinian writers with a space to express their opinions and share their trauma.

Two Voices from Both Sides of the Barricade

So we already know that the book is making some noise and headlines (though, of course, I missed it and am only learning about the fuss after the fact). So what will we find inside? Shibli's short novel is divided into two parts – the first, shorter part, takes place in August 1949, when Israeli troops are fighting Palestinians near the Negev Desert. A young, unnamed Bedouin woman is captured by the army and first forced to wash herself in public, then gang-raped and shot to death in the desert. From the very first page, the reader is captivated by the charismatic commander, battling a severe infection following a venomous spider bite. He is the first to rape the girl, mistaking the stench from a broken boil on his own leg for the girl's body odor. The second part is research conducted by a female resident of Ramallah who read about the girl's story 25 years later and was struck by the fact that the young Bedouin woman died on her birthday, August 13th, only 25 years before she was born. Is she, then, another reincarnation of the desert dweller? The girl begins her investigation and tries to understand what happened in the camp in 1949.

Mirror structure

Both parts have a mirror structure. There are elements that connect them – in the first part, the character of the girl has her hair disinfected with gasoline and is faithfully accompanied by a dog. In the mirror image, the smell of gasoline appears when the young researcher splashes herself with fuel at the gas station, and when she is relaxing on Kibbutz Nirim, a dog approaches the hammock where she lies and sniffs her hand. Both parts feature a washing scene – in the first, a public and humiliating one, the young Bedouin woman doesn’t know how to use the soap; in the second, the researcher washes herself in a hotel and happily uses as much water as she wants. The smell of gasoline, however, remains. In the first part, the narrator is a powerful male, the commander of the camp, that has much bigger problems on his mind than the raped and murdered girl. The narrator of the second part is as weak as can be – firstly, she is a single woman, secondly, she stutters, is terrified of checkpoints and weapons, and has a sensitive nature. By embarking on her research, she exposes herself to enormous danger. A small item she didn't want, but was nevertheless given—a chewing gum—will bring her misfortune.

The Portrait of War

Shibli's small book carries a powerful message. First, we see the war from both sides—first, that of a heartless, automatic commander who pays little attention to the wronged and murdered girl, and then through the eyes of a woman who doesn't recognize her country as she travels to the site of an ancient murder. She compares old Palestinian maps from 1948 with new ones and sees how many villages and towns have been wiped out. She also encounters new museums where history is written by the victors. These are two completely different narratives, one from a position of strength, the other from weakness. Second, things that are abnormal, like bombings, designated zones, rape, become normal, an acceptable everyday occurrence. The small detail that captures the living girl's attention is the date of death of an unknown Palestinian woman. "Perhaps there really is nothing more important than this minor detail, and only it can lead to the entire truth, which the article, which ignores the girl's perspective, fails to reveal," writes Shibli (p. 66). Otherwise, this story, too, would vanish into oblivion.

A Narrative that Stays in One’s Mind

The characters are nameless—this could have happened to anyone, but it's happening now in the former territory of Palestine, under Israeli occupation. The story is all the more moving because Shibli doesn't resort to showmanship. The first two rapes on a Bedouin woman, committed by the unit commander, are described as “the creaking of a bed.” There are no unnecessary details, just the stench of the soldier’s rotting wound and the saliva flowing from the girl’s mouth. This is enough to make the image suggestive in its cruelty. The author writes with great sensitivity and tact, and this delicacy and subtlety amplifies her message. This makes the book grow – in this small space, a thoughtful, shocking, and thought-provoking image is created. This is one of those books that stays with the reader for a long time.

My rating: 10/10.

Author: Adania Shibli
Title: Minor Detail
Publishing House: Drzazgi, Okoniny 2023
Translation: Hanna Jankowska
Number of pages: 120
ISBN: 978-83968988-0-7