Mario Puzo, Ojciec chrzestny (The Godfather)

Klasyka literatury, klasyka kina

Napisana w 1969 roku powieść Ojciec chrzestny należy do najbardziej znanych książek na świecie. Z miejsca okazała się bestsellerem i utrzymywała się na liście najpopularniejszych książek magazynu The New York Times przez 67 tygodni, w dwa lata sprzedając się w ponad 9 milionach egzemplarzy. Puzo marzył o kasowym sukcesie i zdecydowanie udało mu się go odnieść, zresztą potrzebował go również ze względu na swoje karciane długi. W 1972 roku swoją premierę miała pierwsza część adaptacji Ojca chrzestnego w reżyserii Francisa Forda Coppoli, z drugą częścią w 1974 roku, a ostatnią, trzecią, w 1990. Do wszystkich trzech części scenariusze pisał Puzo. To właśnie okazało się dla mnie największym problemem podczas czytania książki – w głowie wyświetlały mi się sceny z wielokrotnie oglądanego i uwielbianego filmu, nie wspominając nawet o muzyce.

Rodzina Corleone

Rodzina Corleone jest częścią nowojorskiej mafii wraz z Pięcioma Rodzinami. Dbają one o pokój i współpracują, ale kruche podstawy tego porządku zostają zburzone, gdy głowa rodziny, Don Vito Corleone, nie chce dołączyć do rodzin Tattaglia i Solozzo, by brać udział w biznesie narkotykowym. Ludzie Solozza przygotowują zamach na Dona Corleone, który szczęśliwie się nie udaje. Jednak przeciwne strony próbują dalej, przekupując policję, która pilnuje szpitala, by móc podjąć kolejną próbę morderstwa. Ten spisek odkrywa syn Dona, Michael, i udaje mu się ochronić swojego ojca. Ginie za to lojalny ochroniarz rodziny, Luca Brasi. Rodzina w odwecie zabija Sollozzę i skorumpowanego kapitana nowojorskiej policji, McCluskeya, a Michael, morderca, chroni się na Sycylii, gdzie przeżywa wielką miłość. Jednak gdy jego żona gnie w zamachu bombowym przeznaczonym dla niego, a w Nowym Jorku zamordowany zostaje jego choleryczny starszy brat, Sonny, Michael wraca do Stanów Zjednoczonych, by przejąć schedę po ojcu, bezwzględnie ukarać pozostałe osoby zamieszane w spiski i przenieść rodzinny interes do Las Vegas, gdzie rodzina może działać poza przestępczością zorganizowaną (albo w pół kroku).

Breaking Bad

Najważniejszym tematem książki jest przemiana Michaela, najmłodszego syna Dona Corleone, z porządnego obywatela i Amerykanina w bezwzględnego mafiosę. Michael służy w armii podczas drugiej wojny światowej i trzyma się z dala od interesów swojego ojca. Spotyka się z amerykańską dziewczyną, Kay Adams, i chce wieść normalne, „czyste” życie. Jednak okazuje się, że Michael ma to, czego nie mają jego dwaj starsi bracia Sonny i Fredo – opanowanie, zimną kalkulację, trzeźwy umysł i naturalną charyzmę, które zapewniają mu posłuch wśród ludzi i pozwalają zachować zimną krew w najgorętszej sytuacji. Jego transformację domyka przypadkowa śmierć pierwszej żony, będącej już w ciąży, i Michael wraca z Sycylii jako nowy Don. Ma jeszcze szansę uczyć się od ojca, ale po jego śmierci okazuje się bardziej zimny i bezwzględny niż jego poprzednik. O ile Dona Vito darzyło się szacunkiem, ale również sympatią, Michael wzbudza głównie strach.

Charyzmatyczni mężczyźni

W książce zachwycają charyzmatyczni mężczyźni. Samo wprowadzenie sylwetki Dona, kiedy widzimy go oczami jego dłużników jako osobę potężną, pełną godności i mocy sprawczych, a jednocześnie opanowaną i w pewien sposób przychylną, sprawia, że nie można o nim myśleć źle. Don Corleone to bezwzględny mafioso i przebiegły biznesmen, którego jednak postrzega się jako dżentelmena, człowieka skupionego na swojej rodzinie i jej ochronie. Przy Michaelu ta powłoczka jest trudniejsza do utrzymania, zwłaszcza, kiedy postanawia zlecić morderstwo męża swojej siostry Connie, który przyczynił się do śmierci jego brata Sonny’ego. Czarnym charakterom się tutaj kibicuje, może dlatego, że są odrobinę mniej czarne niż inni – w końcu rodzina Corleone nie chce wchodzić w narkotyki mimo ogromnych w tym biznesie zysków, bo to brudny biznes, niezgodny z przekonaniami seniora rodu. Nawet mordercy mają swój kodeks etyczny.

Kobiety na boku

Książka ma lepiej zarysowane postaci poboczne i widać w niej trochę więcej, niż w filmie, zwłaszcza, jeśli chodzi o kobiety. Po pierwsze, można zobaczyć wielki, intuicyjny lęk Connie o swojego męża. Siostra zdaje się przeczuwać, do czego zdolny będzie Michael i bardzo zabiega o jego względy dla swojego męża. Ciekawie pokazana jest też postać byłej kochanki Sonny’ego, Lucy Mancini, która szczęśliwie układa sobie życie w Las Vegas, oczywiście przy wsparciu rodziny. Być może trochę w poszukiwaniu sensacji Puzo poświęca dość dużo czasu i miejsca waginoplastyce Lucy, pokazując przy okazji świat filmu i wielkich pieniędzy. Sylwetka Johhny’ego Fontane’a, dla którego Don Vito był ojcem chrzestnym, też jest nakreślona ze znacznie większą liczbą szczegółów, łącznie z problemami zdrowotnymi i operacją usunięcia guza ze strun głosowych, co pozwoliło jego karierze śpiewaka się odrodzić.

Akcenty rozłożone inaczej niż w filmie

Świat nakreślony w książce ma więc więcej pełnokrwistych postaci, ale czasami zmierza w stronę sensacji i literatury popularnej (ba, zmierza! Ojciec chrzestny to jest literatura popularna), podczas gdy film zmierza bardziej w stronę epickiej sagi rodzinnej, skupionej głównie na Michaelu i najbliższych mu osobach. Mimo więc, że autorem powieści i scenariusza jest ta sama osoba, dostajemy dwie różne rzeczy. Film przebił książkę swoją popularnością i jest absolutnym majstersztykiem. Powieść stawia jednak akcenty gdzie indziej i daje szerszy wgląd w środowisko rodziny Corleone. To nadal pełna napięcia lektura, którą – mimo znajomości fabuły – pochłania się w niezwykle szybkim tempie. Dla mnie jednak, jak w przypadku To nie jest kraj dla starych ludzi Cormaca McCarthy’ego, filmowa adaptacja przerosła pierwowzór książkowy. Pytanie tylko, jak moja ocena jest wypaczona przez fakt, ze w obu przypadkach najpierw widziałam film, a potem przeczytałam powieści?

Moja ocena: 8/10.

Mario Puzo, The Godfather (Ojciec chrzestny)
Wydawnictwo Arrow Books, London 2009
Liczba stron: 596
ISBN: 978-0-0995-2812-8

******************************************************************************

A classic of literature, a classic of cinema

Written in 1969, the novel The Godfather is one of the most famous books in the world. It became an instant bestseller, remaining on The New York Times list of most popular books for 67 weeks and selling over 9 million copies in just two years. Puzo dreamed of a major commercial success—which he certainly achieved—though he also needed the money to cover his gambling debts. In 1972, the first instalment of the film adaptation of The Godfather, directed by Francis Ford Coppola, was released; a second part followed in 1974, and the final, third part arrived in 1990. Puzo wrote the screenplays for all three films. For me, this proved to be the biggest challenge while reading the book: scenes from the film—which I have watched many times and love—kept playing in my mind, not to mention the music.

The Corleone Family

The Corleone family is part of the New York Mafia, alongside the "Five Families." While they generally maintain peace and cooperate, the fragile foundation of this order collapses when the head of the family, Don Vito Corleone, refuses to join the Tattaglia and Solozzo families in the drug trade. Solozzo’s men attempt to assassinate Don Corleone, but the plot fails. Undeterred, the opposing side continues their efforts, bribing the police officers guarding the hospital in order to make another attempt on his life. The plot is uncovered by the Don’s son, Michael, who manages to protect his father. In the process, the family’s loyal bodyguard, Luca Brasi, is killed. In retaliation, the family murders Sollozzo and a corrupt New York police captain, McCluskey. Michael—now a killer—finds refuge in Sicily, where he experiences a profound love. However, after his wife is killed in a bomb attack intended for him, and his hot-headed older brother, Sonny, is murdered in New York, Michael returns to the United States. He steps in to take over his father’s legacy, ruthlessly punishing those involved in the conspiracies and relocating the family business to Las Vegas—a move intended to shift the family’s operations away from traditional organized crime (or at least into a more ambiguous, "gray" area).

Breaking Bad

The central theme of the book is the transformation of Michael, Don Corleone’s youngest son, from an upstanding American citizen into a ruthless mobster. Michael serves in the military during World War II and keeps his distance from his father’s affairs. He dates an American woman, Kay Adams, and aspires to lead a normal, "clean" life. Yet, it becomes clear that Michael possesses qualities his two older brothers, Sonny and Fredo, lack: self-control, a capacity for cold calculation, a clear head, and a natural charisma that commands respect and allows him to remain composed even in the most volatile situations. His transformation is cemented by the accidental death of his first wife—who was pregnant at the time—and Michael returns from Sicily as the new Don. He still has the chance to learn from his father, but after the latter’s death, he proves to be colder and more ruthless than his predecessor. While Don Vito was regarded with both respect and affection, Michael inspires primarily fear.

Charismatic Men

The book is striking for its charismatic men. The very introduction of the Don—seen through the eyes of those who owe him debts as a powerful figure, full of dignity and agency, yet composed and, in a way, benevolent—makes it impossible to think ill of him. Don Corleone is a ruthless mafioso and a cunning businessman, yet he is perceived as a gentleman—a man devoted to his family and their protection. In Michael’s case, this veneer is harder to maintain, especially when he decides to order the murder of his sister Connie’s husband, who played a part in the death of his brother, Sonny. The reader finds oneself rooting for these villains—perhaps because they are a shade less "villainous" than others; after all, the Corleone family refuses to get involved in the drug trade, despite the enormous profits, because they view it as a "dirty" business that goes against the patriarch’s principles. Even murderers have their own ethical code.

Women on the Periphery

The book features more well-defined secondary characters and offers greater depth than the film, particularly regarding the women. For instance, one can clearly sense Connie’s profound, intuitive dread concerning her husband’s fate. She seems to foresee what Michael is capable of, and she desperately pleads with him to show mercy toward her husband. Also portrayed in an interesting way is the character of Sonny’s former mistress, Lucy Mancini, who successfully builds a new life for herself in Las Vegas—with the support of the family, naturally. Perhaps leaning a bit toward sensationalism, Puzo devotes a fair amount of time and space to Lucy’s vaginoplasty, using it as a lens through which to showcase the world of cinema and big money. The character of Johnny Fontane—for whom Don Vito served as godfather—is also sketched out in much greater detail, covering his health issues and the surgery to remove a growth from his vocal cords, which allowed his singing career to be revived.

A different distribution of emphasis compared to the film

The world depicted in the book has, therefore, more full-blooded characters, though at times it leans toward sensationalism and popular fiction (in fact, it is popular fiction)—whereas the film leans more toward an epic family saga, focusing primarily on Michael and those closest to him. So, even though the novel and the screenplay were written by the same person, the two works are quite different. The film surpassed the book in popularity and stands as an absolute masterpiece. The novel, however, places the emphasis elsewhere, offering a broader look at the world of the Corleone family. It remains a suspenseful read—one that, even if you already know the plot, you’ll devour at an incredibly fast pace. For me, much like with Cormac McCarthy’s No Country for Old Men, the film adaptation eclipsed the original book. The only question is: is my judgment skewed by the fact that, in both cases, I saw the film before reading the novel?

My rating: 8/10.

Author: Mario Puzo
Title: The Godfather
Publishing House: Arrow Books, London 2009
Number of pages: 596
ISBN: 978-0-0995-2812-8

Anna Kurek, Szczęśliwy jak łosoś

Norwegia w serii Wydawnictwa Poznańskiego

O książce Anny Kurek słyszałam różne rzeczy, ale między innymi, że jest słaba. Nieszczególnie więc chciało mi się po nią sięgać, więc dopiero spostrzeżenie, że mogę jej symultanicznie słuchać (na platformie storytel) i czytać skłoniły mnie do zmiany zdania. Czekało mnie miłe zaskoczenie. Autorka stara się dać czytelnikowi jak najwięcej wiadomości o północnym królestwie, i podać je w ciekawy i praktyczny sposób.

Co znajdziemy w środku?

Książka jest bardzo ładnie wydana w serii poświęconej różnym krajom Wydawnictwa Poznańskiego. Zdobią ją naprawdę piękne zdjęcia, chociaż są one niedopasowane do treści rozdziałów, co daje pewien dysonans. Autorka zaczyna od wyjaśnienia, jak pojawiła się jej fascynacja Północą, a potem przechodzi do opisu typowych Norwegów, od typowych potraw w kuchni  (pizza Grandiosa i tacosy), poprzez zamiłowanie do sportu („nie ma brzydkiej pogody, są tylko źle dobrane ubrania”) i praktycznego ubioru, punktualność (za spotkanie trzeba przybyć 5 minut wcześniej), praktykę używania snusu, problemy z zakupem alkoholu (raz, że sklepów monopolowych sprzedających mocniejszy alkohol jest naprawdę niewiele, a dwa, że ceny napojów wysokoprocentowych zwalają z nóg). Znajdziemy tu też opisy standardowych zachowań towarzyskich, przemianę zazwyczaj skrytego Norwega w osobę nadzwyczaj towarzyską pod wpływem alkoholu (i bolesny powrót do standardowej formy), a także o zwyczajach wakacyjnych Norwegów i wyjazdach na ciepłe Południe (til Syden – Hiszpania, Grecja, Włochy czy południe Francji) czy filozofii koselig (w skrócie kos) – szeroko rozumianej przytulności, otulającej wygody.

Garść wiedzy podanej w przystępny sposób

Książka rozszerza jednak trochę naszą perspektywę o historię Norwegii i jej podległość Danii i Szwecji, wyjaśnia wielość dialektów i istnienie dwóch głównych pisanych odmian języka – nynorsk i bokmål. Autorka poświęca również rozdział prawu Jante (Janteloven) z powieści Aksela Sandemose Uciekinier przecina swój ślad. Prawo to mówi, że nie jest się nikim specjalnym i człowiek nie powinien się wywyższać ani wyróżniać nad innych. Nazwa jest obecnie używana potocznie do określania społecznej postawy potępiającej przejawy indywidualizmu i sukcesu osobistego. Analizuje norweską edukację oraz podejście do pracy, zamożność systemu emerytalnego czy inwestycje w ropę. Sądzę, że dla kogoś, kto się tam wybiera po raz pierwszy, może to być naprawdę ciekawe i rzetelne wprowadzenie w kulturę kraju.

Zastrzeżenia

Na minus dla mnie był jeden z ostatnich rozdziałów, gdzie autorka rozprawia się z mitami czy stereotypami dotyczącymi Norwegii, ale robi to w tak nieprzyjemny sposób, że przykro mi się to czytało i uważam, że był on niepotrzebny. Zresztą dyskutowanie z opiniami w Internecie wydaje się bezcelowe, a same te opinie często zupełnie niewyważone i nieprzemyślane. Drugi zarzut do książki jest taki, że mocno operuje się tu stereotypami, dużo rzeczy jest „typisk Norsk” – typowo norweskich, chociaż nie wiem, czy ktoś z lokalsów pokusił się o sklasyfikowanie norweskiej duszy, może oprócz prawa Jante. Dlatego warto zaznaczyć, że książka nie jest zbiorem praw uniwersalnych, a obserwacją Norwegów z perspektywy naszej kultury i zwyczajowości. Mimo tych zastrzeżeń cieszę się, że mogłam ją przeczytać, dowiedzieć się trochę więcej, ale też skonfrontować tezy zawarte z moimi wyjazdami do Norwegii. Gdybym jako pracownik sezonowy wiele lat temu wiedziała niektóre rzeczy, z pewnością byłoby mi wtedy ciutkę łatwiej.

Moja ocena: 7/10.

Anna Kurek, Szczęśliwy jak łosoś O Norwegii i Norwegach
Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2018
Liczba stron: 312
ISBN: 978087-7976-867-7

**********************************************************************************

Part of Wydawnictwo Poznańskie’s series on various countries

I had heard mixed things about Anna Kurek’s book—including some claims that it wasn’t very good—so I wasn’t particularly keen to pick it up. It was only when I realized I could listen to it (via the Storytel platform) while simultaneously reading the text that I changed my mind. I was in for a pleasant surprise. The author strives to provide the reader with as much information as possible about this northern kingdom, presenting it in an engaging and practical way.

What’s inside?

The book is beautifully produced as part of a series from Wydawnictwo Poznańskie that explores different countries. It features truly stunning photographs, though they don’t always align with the content of the chapters, which creates a bit of a disconnect. The author begins by explaining how her fascination with the North first took root, then moves on to describe the typical Norwegian—covering everything from local culinary staples (Grandiosa pizza and tacos) and a love for sports (“there’s no such thing as bad weather, only the wrong clothes”) to a preference for practical attire, the importance of punctuality (you’re expected to arrive five minutes early for meetings), the common use of snus, and the challenges of buying alcohol—both because there are very few state-run liquor stores and because the prices for strong spirits are absolutely staggering. You will also find descriptions of typical social behaviours here—such as how a generally reserved Norwegian can transform into an exceptionally sociable person under the influence of alcohol (followed by a painful return to their usual self)—as well as insights into Norwegian vacation habits, including trips to the warm South (til Syden—places like Spain, Greece, Italy, or the south of France) and the philosophy of koselig (or kos)—a concept encompassing a sense of coziness and enveloping comfort.

A wealth of knowledge, presented in an accessible way

The book also broadens our perspective by touching upon Norway’s history—including its periods under Danish and Swedish rule—and explains the country’s multitude of dialects, as well as the existence of two primary written forms of the language: Nynorsk and Bokmål. The author also dedicates a chapter to the "Law of Jante" (Janteloven), which originates from Aksel Sandemose’s novel A Fugitive Crosses His Tracks. This "law" posits that no one is special, and that an individual should neither exalt themselves nor stand out above others. Today, the term is used colloquially to describe a social attitude that discourages displays of individualism or personal success. The book further analyses the Norwegian education system, attitudes toward work, the robustness of the pension system, and the country’s investments in the oil sector. I believe that for anyone visiting Norway for the first time, this serves as a truly engaging and reliable introduction to the nation’s culture.

Reservations

One of the final chapters—in which the author addresses myths and stereotypes about Norway—struck me negatively; the tone was so unpleasant that it made for uncomfortable reading, and I felt the chapter was entirely unnecessary. Besides, engaging with opinions found online often seems pointless, especially since such views are frequently unbalanced and ill-considered. Another criticism is that the book relies heavily on stereotypes, labelling many things as typisk norsk (typically Norwegian)—though I’m not sure if any locals have ever attempted to define the "Norwegian soul" beyond the concept of the Law of Jante. It is therefore worth noting that this book does not present universal truths, but rather offers observations of Norwegians through the lens of our own culture and customs. Despite these reservations, I am glad I read it; it allowed me to learn more and to compare the author’s arguments with my own experiences visiting Norway. Had I known some of these things back when I worked there as a seasonal employee, things would certainly have been a bit easier for me.

My rating: 7/10.

Author: Anna Kurek
Title: Happy as a Salmon: On Norway and the Norwegians (book not translated to English as of Nov’26)
Publishing House: Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2018
Number of pages: 312
ISBN: 978087-7976-867-7

Zadie Smith, Lost and Found Opowiadania (Martha, Martha; Hanwell in Hell; The Embassy of Cambodia)

Epos upakowany w naparstku

Dawno już nie czytałam opowiadań, więc zbiór Zadie Smith bardzo mnie ucieszył. Pozycja wyszła w 2015 roku, ale wtedy chyba mniej śledziłam literacki rynek i umknęła ona mojej uwadze. Książkę kupiłam sobie w tym roku na jednej z akcji Wrocławskiego Hospicjum dla dzieci i stosunkowo szybko po nią sięgnęłam. Na Lost and Found (swoją drogą ciekawe, czemu tytuł pozostał w takiej formie, może nie udałoby się przekazać jego wieloznaczności) składają się trzy opowiadania – „Martho, Martho”, „Hanwell w piekle” i „Ambasada Kambodży”, oraz kilka słów podsumowania od Autorki na końcu. Błyskawiczna lektura.

Trzy urywki czyjegoś życia

Pierwsze opowiadanie pokazuje młodą czarnoskórą kobietę, która szuka dla siebie mieszkania w bardzo określonym budżecie. Nie podoba jej się wielkie, zawilgocone mieszkanie starego profesora, a z lokum młodej rodziny wymyka się jak najszybciej. Możemy zobaczyć urywek jej życia – zdjęcie młodego mężczyzny z synkiem i zabawny wiersz na jego odwrocie są jedynym wglądem w los tajemniczej kobiety. W drugim opowiadaniu Clive Black usiłuje wyjaśnić córce swojego przyjaciela, Hanwella, jak poznał jej ojca i co znaczyła dla niego jego rodzina. Wreszcie w ostatnim młoda Afrykanka idąc co tydzień na basen mija ambasadę Kambodży, zza której murów widać toczącą się grę w badmintona. Kiedy czarnoskóra Fatou ratuje życie najmłodszej córce swoich chlebodawców, ci pozbywają się jej z dnia na dzień, nie interesując się jej losem. Każde z tych opowiadań daje nam zaledwie wgląd w życie bohaterów, dosłownie na kilka chwil – jakby ktoś zapalił światło w pokoju i pozwolił się chwilę poobserwować zanim zasłoni firanki. Opowiadania urywają się bez puenty, pokazują fragment, urywek czyjegoś życia, a jednocześnie bohaterowie są tak znakomicie pokazani, że czytelnik czuje się z nimi związany, zaciekawiony ich losem, rozczarowany krótkością spotkania. To chyba mój główny wniosek – Smith tworzy tak ciekawe, wielobarwne, wielopoziomowe, nietuzinkowe postaci, że ciężko się z nimi rozstać. Dlatego wolę jej powieści.

Urywek kompletny w swej fragmentaryczności

Po drugie – jak w dobrym opowiadaniu bywa, jest ono jednocześnie kompletne. Autorka w każdym utworze wybiera sobie jeden wiodący element – a to wzmiankowane zdjęcie, a to pomalowany na ciemnobordowo pokój dla córek, a to wreszcie grę w badmintona, i czyni go kluczem do fabuły. Bohaterowie są więksi niż zastosowana forma literacka, są pełnokrwiści i bardzo przekonujący. Miałam wrażenie, że poznałam osobę z krwi i kości, czasami trochę tajemniczą i nieprzystępną (Martha), ale przede wszystkim – w zwrotnym momencie życia. Coś zostało utraconego, ale coś nowego wchodzi na to miejsce. Każdy z bohaterów jest na życiowym zakręcie, a czytelnik pozostaje w zawieszeniu – co będzie dalej? Jak potoczy się los danej postaci?

Kontynuując tradycję dobrego opowiadania

Dobre to było, te trzy urywki, widoczne fragmenty niewidocznej całości. Smith sama mówi, że jej opowiadania to „eposy upakowane w naparstkach” (s. 151) i nie sposób się z tym nie zgodzić. Chociaż przeczytanie tej pozycji nie zabierze czytelnikowi wiele czasu, to bohaterowie i zaciekawienie nimi zostanie z nami na dłużej, jak też nakreślone przez Autorkę sceny. Martha szukająca biura pośrednictwa nieruchomościami z naprawdę wietrzny zimowy dzień, Fatou siedząca na przystanku z całym dobytkiem w foliowych siatkach, Hanwell pochylający się nad chorym lisem – te obrazy są kompletne i chwytają za serce. Myślę, że warto poświęcić tej pozycji kilka chwil i przekonać się, jaką moc może mieć dobre opowiadanie.

Moja ocena: 7/10.

Zadie Smith, Lost and Found Opowiadania
Wydawnictwo Znak, Kraków 2015
Tłumaczenie: Michał Kłobukowski
Liczba stron: 160


ISBN: 978-83-240-3488-8

An epic packed into a thimble

It had been a long time since I last read any short stories, so I was very pleased to come across this collection by Zadie Smith. It was published in Poland in 2015, but I must not have been following the literary scene as closely back then, as it escaped my notice. I bought the book this year at a charity event for the Wrocław Children’s Hospice and picked it up to read quite soon after. Lost and Found, a collection of stories put in one book in Poland, was printed invarious magazines in US, consists of three stories—“Martha, Martha,” “Hanwell in Hell,” and “The Embassy of Cambodia”—followed by a brief concluding note from the author. A quick, brisk read.

Three glimpses into someone’s life

The first story follows a young Black woman searching for an apartment within a very specific budget. She finds an old professor’s large, damp flat unappealing, and she makes a hasty exit from the home of a young family. We are offered a fleeting glimpse into her life—a photograph of a young man with his son, accompanied by a playful poem on the back, provides the only insight into this mysterious woman’s circumstances. In the second story, Clive Black attempts to explain to his friend Hanwell’s daughter how he first met her father and what Hanwell’s family meant to him. Finally, in the third story, a young African woman—on her way to the swimming pool each week—passes the Cambodian Embassy, ​​where, beyond the walls, a game of badminton can be seen in progress. When Fatou, the main character, saves the life of her employers’ youngest daughter, they dismiss her overnight, showing no concern for her fate. Each of these stories offers only a glimpse into the characters' lives—lasting just a few fleeting moments—as if someone had switched on the light in a room, allowing us to observe for a brief while before drawing the curtains shut. The stories end without a neat resolution; they present a fragment, a sliver of someone’s life. Yet, the characters are so masterfully rendered that the reader feels a genuine connection to them, becoming invested in their destinies and disappointed by the brevity of the encounter. This, perhaps, is my main takeaway: Smith creates such compelling, multifaceted, layered, and extraordinary characters that it is difficult to part ways with them. That is why I prefer her novels.

A fragment, complete in its own incompleteness

Furthermore—as is the hallmark of a good short story—each piece feels complete in itself. In every narrative, the author selects a central element—be it a photograph, a room painted in a deep burgundy hue, or a game of badminton—and uses it as the key to the plot. The characters transcend the literary form; they are full-blooded and remarkably convincing. I felt as though I had encountered a real, flesh-and-blood person—sometimes a bit mysterious or aloof (like Martha), but, above all, someone standing at a turning point in their life. Something has been lost, yet something new is emerging to take its place. Each character finds themselves at a crossroads, leaving the reader in a state of suspense: what happens next? What will become of a given character?

Continuing the tradition of great short-story writing

These three excerpts—visible fragments of an unseen whole—are truly excellent. Smith herself describes her stories as "epics packed into thimbles" (p. 151), and it is impossible to disagree. Although reading this book won’t take much time, the characters—and the curiosity they inspire—will linger with us, as will the scenes the author has sketched. Martha searching for a real estate agency on a bitterly windy winter day; Fatou sitting at a bus stop with all her worldly possessions in plastic bags; Hanwell leaning over a sick fox—these images are complete and deeply moving. I believe it is well worth spending a few moments with this book to discover the power that a great short story can hold.

My rating: 7/10.

Author: Zadie Smith
Titles of shortstories: Martha, Martha; Hanwell in Hell; The Embassy of Cambodia
Publishing House: Wydawnictwo Znak, Kraków 2015
Translation: Michał Kłobukowski
Number of pages: 160
ISBN: 978-83-240-3488-8

Joanna Kuciel-Frydryszak, Służące do wszystkiego

Zawód, który zniknął

Po Chłopkach, które przyniosły Autorce ogólnopolską sławę i sprzedały się w półmilionowym nakładzie, przyszedł czas na Służące do wszystkiego, chociaż książki były publikowane w odwrotnej kolejności. Kuciel-Frydryszak stara się pokazać każdy aspekt pracy służącej, zawodu, który w przedstawianym kształcie całkowicie wyginął.

Czas pracy

Książka dedykowana jest pamięci zapomnianych kobiet, a więc bohaterek powieści. Często pozbawione na początku pracy nawet swojego imienia, bo państwu, któremu dana dziewczyna służyła, ciężko było zapamiętać imię kolejnej służącej, młode dziewczyny, najczęściej przyjeżdżające za chlebem ze wsi do miasta, rozpoczynały swoją niewolniczą pracę. W zależności od zamożności domu różne były wobec nich wymagania i zakres obowiązków, ale dzień pracy służącej niejednego z nas by przerósł. Najczęściej kobiety wstawały przed 6 rano, by rozpalić w piecach i przygotować śniadanie, potem sprzątały w domu (nie mając pod ręką wynalazków współczesnej techniki, a czasami nawet bieżącej wody), a ich dzień kończył się koło godziny 22 i to najczęściej w kuchni, gdzie miały wyznaczony kąt dla siebie. To pierwszy szokujący element ich pracy, nie mówiąc o braku płatnego urlopu czy często bardzo restrykcyjnie kontrolowanym wychodnym. Brak osobnego pokoju i konieczność spania w przestrzeni dostępnej domownikom nie tylko zakłócało wypoczynek, jeśli ktoś z pracodawców balował do późna i wracał po nocy, ale też narażało dziewczyny na zaczepki natury seksualnej.

Samotność służącej

Praca służącej, jeśli w międzyczasie nie udało się ułożyć sobie życia inaczej, czyli wyjść za mąż i przejść harować do własnego domu , oznaczała również samotność. Niektóre nianie utrzymywały relacje z dorosłymi potem panienkami i paniczami, ale o większości zapominano, a kiedy przestawały się nadawać do pracy ze względu na zaawansowany wiek czy chorobę najczęściej trafiały do rozmaitych przytułków. Całe życie ciężkiej pracy nie zapewniało więc spokojnej starości, a dawało jedynie wikt i opierunek, oraz trochę grosza, które służące często wysyłały do domu, albo odkładały na posag… lub pogrzeb.

Jaśniepaństwo

Sporo miejsca poświęca też Kuciel-Frydryszak relacjom służących i pracodawców, które często były niełatwe. Panie były często nadmiernie kontrolujące, co niekoniecznie szło z ich wiedzą i umiejętnościami w parze. Dochodziła zazdrość o często ładną, młodą służącą i obawy, by nie uwiodła męża lub syna. Z kolei dla często niewykształconych, wiejskich dziewczyn wejście do wielkomiejskiego świata z nieznanymi udogodnieniami, ale też wyzwaniami, też często było trudne. Naiwną i niedoświadczoną służącą można było na różne sposoby wykorzystywać, ale też trzeba było ją wszystkiego nauczyć i odpowiednio jej wyjaśnić oczekiwania państwa. W tej dychotomicznej relacji to służąca była zawsze na przegranej pozycji – jej państwo mieli jej książeczkę pracy, w której wpisywało się przebieg służby oraz potencjalne uwagi, a książeczka była do wglądu dla kolejnych pracodawców. Jeśli się więc miało – nawet słuszny – zatarg z obecnym domem, wpis dokonany w emocjach mógł mieć znaczenie dla dalszego przebiegu służby i oznaczać kłopoty ze znalezieniem zatrudnienia. Z perspektywy państwa z kolei, często przekonanego, że służące są leniwe, tępe i mało umiejętne, znalezienie właściwego pracownika było trudnym zadaniem. Co nieco przerażające, bez służących domy klasy wyższej w ogóle by nie funkcjonowały, bo wyższa klasa (zwłaszcza kobiety) rzadko posiadała umiejętności do prowadzenia domu. Kobiety z wyższego towarzystwa nie umiały sprzątać, gotować, nie zamierzały prać czy nosić węgla czy wody. Ba, nawet samodzielne ubieranie się stanowiło wyzwanie, jeśli weźmie się pod uwagę wygląd ówczesnej garderoby. Więc chociaż zależni, to silniejsi byli zawsze pracodawcy, a to rodziło szereg niesprawiedliwości. Z drugiej strony, służba była świadkami wszystkiego, co się w domu działo, a od jej dyskrecji mogła zależeć opinia państwa.

Ciekawa i dobrze udokumentowana proza społeczno-historyczna

Fascynujące jest to, że świat, o którym pisze Kuciel-Frydryszak, całkowicie zniknął. Zdarzają się oczywiście domy, gdzie zatrudnia się ogrodników, serwis czyszczący czy kucharza, ale zakres obowiązków XIX-wiecznej służby byłby dzisiaj nie do pomyślenia. Warto więc przyjrzeć się światu, który w takim kształcie błyskawicznie przestał istnieć po II wojnie światowej i docenić zakres tych zmian i przemian społecznych. Książka Autorki, w swym tonie bardzo zresztą podobna do Chłopek, czyta się bardzo szybko, a dodatkową wartością są historyczne zdjęcia czy starannie wyselekcjonowane wycinki z gazet. Dzięki czemu tamten świat jest łatwiejszy do wyobrażenia. Chociaż mnie minimalnie może drażni charakterystyczny ton Autorki, to jej powieści zmieniają nasze rozumienie świata i zmian, które w nim zaszły, więc są ciekawą – i jak widać po nakładach – naprawdę fascynującą lekturą. Puszczę więc oczko do tych, którzy książkę czytali – „koniec i bomba, a kto czytał, ten trąba!”

Głos w dyskusji

PS. Netflixowa adaptacja Lalki w pierwszym odcinku stanowi niemal podsumowanie książki Kuciel-Frydryszak – Florcia, kuzynka państwa Łęckich, na miejskim placu wybiera sobie służącą do wszystkiego, bo jest tania, a w jej domu się nie przelewa, i bez ogródek oznajmia jej, że będzie jej mało płacić, ale dziewczyna będzie sobie mogła dorabiać wieczorami. Do obowiązków Marianny będzie należało pranie większe i mniejsze, czyszczenie sreber, sprzątanie i pomoc w garderobie panienki, a później również donoszenie na domy, w których służy. Serial Pawła Maślony to bardzo ciekawy głos w obrazie pracy służby w XIX wieku, i bardzo zgodny z tym, co pokazywała Autorka w swojej książce.

Moja ocena: 8/10.

Joanna Kuciel-Frydryszak, Służące do wszystkiego
Wydawnictwo Marginesy, Warszawa 2022
Liczba stron: 416
ISBN: 978-83-66500-69-3

**********************************************************************************

A Profession That Has Vanished

Following Peasant Women (original Polish title Chłopki, title not translated to English as of October’26)—a book that brought the author nationwide fame and sold half a million copies—comes Maids-of-All-Work (original Polish title Służące do wszystkiego, title not translated into English as of October’26), though the two were actually published in the reverse order. Kuciel-Frydryszak explores every facet of the work performed by domestic servants—a profession that, in the form described here, has completely ceased to exist in Poland.

Working Hours

The book is dedicated to the memory of these forgotten women—the protagonists of this story. Often stripped of even their own names upon starting a job—as their employers found it too much trouble to remember the names of a succession of different maids—these young women, who had mostly come from the countryside to the city in search of a livelihood, began what was essentially slave labour. While the specific demands and duties varied depending on the wealth of the household, the typical workday of a maid would be more than most of us could endure. These women would usually rise before 6:00 a.m. to light the stoves and prepare breakfast, followed by cleaning the house—all without the benefit of modern technology or, in some cases, even running water. Their day would often end around 10:00 p.m., usually in the kitchen, where a small corner had been set aside for them. This is the first of many shocking aspects of their employment—to say nothing of the total absence of paid leave or the often strictly controlled, limited time they were permitted to spend outside the home. The lack of a private room—forcing the girls to sleep in a space accessible to the rest of the household—not only disrupted their rest (especially when employers stayed out late partying and returned in the middle of the night) but also left them vulnerable to unwanted sexual advances.

The Loneliness of a Domestic Servant

Unless a domestic servant managed to build a different life—by getting married and moving on to toil in her own home—her work often meant a life of solitude. While some nannies maintained relationships with the children they had once cared for, most were simply forgotten; when they could no longer work due to advanced age or illness, they typically ended up in various shelters. A lifetime of hard labour did not guarantee a peaceful old age; it provided only room, board, and a small amount of money—funds that servants often sent back home, saved for a dowry… or set aside for their own funeral.

The "Masters and Mistresses"

Kuciel-Frydryszak also devotes considerable space to the often difficult relationships between servants and their employers. Mistresses were frequently overly controlling—a trait not necessarily matched by their own knowledge or competence. There was also the issue of jealousy: a young, attractive servant might be perceived as a threat, with employers fearing she could seduce a husband or son. Conversely, for the often uneducated girls arriving from the countryside, entering the world of the big city—with its unfamiliar conveniences and complex challenges—was frequently a daunting experience. A naive, inexperienced servant could be exploited in various ways, yet she also required extensive instruction to understand exactly what her employers expected of her. In this dichotomous relationship, the domestic servant was always at a disadvantage—her employers held her employment record book, in which her service history and any remarks were noted; this book was then made available for inspection by future employers. Consequently, if a servant had a dispute with her current household—even a justified one—a remark entered in the heat of the moment could negatively impact her future career and make it difficult for her to find new work. From the perspective of the employers—who were often convinced that servants were lazy, dull-witted, and unskilled—finding a suitable worker was a daunting task. Somewhat alarmingly, upper-class households could not have functioned at all without servants, as the upper class (especially the women) rarely possessed the skills required to run a home. Women of high society did not know how to clean or cook, and they certainly had no intention of doing laundry or carrying coal or water. In fact, even dressing oneself was a challenge, given the nature of the clothing worn at the time. Thus, while both sides were interdependent, the employers held the greater power—a dynamic that gave rise to numerous injustices. On the other hand, servants witnessed everything that transpired within the household, and the reputation of their employers could often hinge upon their discretion.

An Engaging and Eell-documented Work of Social History

It is fascinating that the world described by Kuciel-Frydryszak has vanished entirely. While it is true that some households today employ gardeners, cleaning services, or even a private chef, the scope of duties expected of domestic staff in the 19th century would be unthinkable by modern standards. It is well worth taking a look at a world that—in that particular form—vanished rapidly following the Second World War, and appreciating the scale of the social shifts and transformations that took place. The author’s book—which, incidentally, shares a very similar tone to her earlier work, Peasant Women—makes for a swift read; it is further enriched by historical photographs and carefully curated newspaper clippings, which make that bygone world much easier to visualize. Although I find the author’s distinctive tone ever so slightly grating, her books fundamentally reshape our understanding of the world and the changes it has undergone—making them an intriguing, and—judging by their print runs—truly fascinating read. So, a little wink to those who have read it—“It’s the end, what a gas, and who’s read it is an ass!”

A contribution to the discussion

P.S. The first episode of the Netflix adaptation of The Doll (TV-series based a book ny Bolesław Prus titled Lalka) serves as an almost perfect summary of Kuciel-Frydryszak’s book. Florcia, a cousin of the Łęcki family, selects a "maid-of-all-work" in a public square—choosing her precisely because she is cheap, as the Łęckis themselves are short on funds. She bluntly informs the girl that the wages will be meager, but adds that she can earn extra money on the side in the evenings. Marianna’s duties include all manner of laundry, polishing silverware, cleaning, and assisting the young lady with her wardrobe—as well as, later on, acting as an informant regarding the other households where she has worked. Paweł Maślona’s series offers a compelling perspective on the lives of domestic servants in the 19th century—one that aligns remarkably well with the account presented by the author in her book.

My rating: 8/10.

Author: Joanna Kuciel-Frydryszak
Title: Maids-of-All-Work (book not translated to English as of October'26)
Publishing House: Marginesy, Warsaw 2022
Number of pages: 416
ISBN: 978-83-66500-69-3

Avni Doshi, Gorzki cukier (Burnt Sugar)

Relacje matka-córka pod lupą

Wyjątkowo piękna okładka debiutanckiej książki Avni Doshi Gorzki cukier przyciągnęła moją uwagę podczas kiermaszu książek Wrocławskiego Hospicjum dla dzieci. Nominacja do Bookera i ciekawy opis sprawiły, że kupiłam tę pozycję i sięgnęłam po nią nawet dość szybko. Książka błyskawicznie przeniosła mnie w świat Indii i rozwinęła się dla mnie na dwóch poziomach – uniwersalnej historii o trudnych relacjach matek i córek, córek i matek, oraz podróży po smakach i zapachach Indii.

Znakomity i dojrzały debiut

Co ciekawe, Gorzki cukier jest debiutem pisarskim amerykańskiej autorki, córki imigrantów z Indii. Doshi dzieli swoje życie pomiędzy Indie i Stany Zjednoczone, a w tym roku premierę miała jej druga książka, The First House, wydana w Londynie przez wydawnictwo Hamish House. Gorzki cukier został po raz pierwszy wydany w 2019 roku jako Girl in White Cotton w New Dehli, a rok później w Londynie pod tytułem Burnt Sugar. Polskie tłumaczenie zawiera więc ciekawy twist w tytule, spalony cukier staje się gorzki.

Najtrudniejsza relacja – matka i córka

Tytuł odnosi się do głównego wątku powieści, a więc relacji matek i córek. Coś, co powinno być dobre i słodkie i sycące, staje się źródłem cierpienia i goryczy. Córka Antara, trzydziestokilkulatka, musi się zająć swoją starzejącą się matką Tarą, która ma pierwsze objawy Alzheimera. Oprócz oczywistego fizycznego wysiłku oraz zagrożenia płynącego z opieki nad osobą tracącą pamięć (matka wywołuje pożar w mieszkaniu), jest też wysiłek psychiczny. Po pierwsze, Tara nie była szczególnie troskliwą matką. Nieszczęśliwa w swoim zaaranżowanym małżeństwie, opuściła swojego męża i jego matkę, by dołączyć do aśramu i żyć ze swoim guru. Jej córeczką opiekowały się inne kobiety, zwłaszcza Kali Mata. Antara jako dziecko była świadkiem gwałtu w toalecie, więc brak uwagi i opieki matki mógł zakończyć się dla niej tragicznie. Ojciec rozwiódł się z matką i wyjechał do Stanów Zjednoczonych, nie interesując się szczególnie losem swojej córki, a potem ponownie się ożenił i miał syna. Z nową rodziną ojca i nim samym Antara spotyka się naprawdę rzadko. Dziewczyna nie zaznała więc poczucia bezpieczeństwa i uwago rodziców i jest to jej dziedzictwo, które wnosi do swojego własnego małżeństwa.

Kim jest człowiek bez pamięci? Choroba Alzheimera

Tara zaczyna zapominać, tworzy swoje własne wersje rzeczywistości, które odbiegają od tego, co pamięta jej córka. Antara zostawia więc matce karteczki z opisami przeszłości w różnych miejscach, licząc na to, że przypadkowo odnajdywane i czytane skrawki pozwolą jej utrzymać pamięć i pozostać sobą. Jednak dziewczyna widzi, że matka zaczyna znikać po kawałku. Kiedy dobrze dobrana dieta sprawia, że matka na powrót staje się bystra i krytyczna wobec córki, Antara podaje matce dużo cukru, który pogarsza jej pamięć i sprawia, że matka staje się uległa. To kolejny, bardzo dosłownie gorzki cukier w tej książce. Przy okazji pojawia się motyw tożsamości – kto zostaje, gdy zaciera się nasza pamięć? Gdy nie wiadomo, co jest prawdą, a co wytworem wyobraźni czy choroby?

Smaki i zapachy Indii

Oprócz trudnej relacji matka-córka, drugim wielkim bohaterem debiutu Doshi są Indie – ich zapachy, kolory i smaki. Autorka pokazuje życie w Indiach niemal mimochodem, używa lokalnych nazw potraw i ubrań, opisuje ważne miejsca związane z poszczególnymi wyznaniami i bogami. Wydawca zadbał o to, by książka miała przypisy bezpośrednio na dole strony, co pozwala lepiej zrozumieć treść i wyobrazić sobie opisywane ubrania czy potrawy. To naprawdę pełne zanurzenie! Opisywane miejsca często są duszne, płaty farby odpadają od wszędobylskiej wilgoci, zapachy są zazwyczaj dość intensywne. Jedzenie jest różnorodne, aromatyczne i pełne przypraw i nieznanych składników. Czytając Gorzki cukier miałam wrażenie, że znów podróżuję po Indiach, więc jeśli ktoś chce też poznać smaki i kulturę tego kraju, powieść Doshi pięknie pokazuje to w tle.

Kopalnia tematów

Książka czyta się dobrze, szybko, chociaż poruszane tematy do lekkich nie należą. Oprócz trudnych relacji matka-córka Doshi pisze także o doświadczeniu macierzyństwa, kiedy Antara sama zostaje matką, być może również o depresji poporodowej. Antara miewa myśli samobójcze i czuje się uwięziona w nowej sytuacji, osaczona, zwłaszcza, że przyjeżdża również matka jej męża, a reszta rodziny też chce poznać maleństwo. Małżeństwo nie jest dla młodej matki punktem oparcia czy wzajemnego zrozumienia. Relacje rodzinne są też w Indiach zupełnie inne, znacznie bliższe niż w innych krajach, gdzie to syn ma obowiązek opieki nad rodzicami, i książka Doshi doskonale to pokazuje. Także tematów i wątków jest tutaj naprawdę dużo. Sądzę, że to pozycja, po którą zdecydowanie warto sięgnąć.

Moja ocena: 8/10.

Avni Doshi, Gorzki cukier
Wydawnictwo WAB, Warszawa 2023
Tłumaczenie: Agnieszka Wilga
Liczba stron: 304
ISBN: 978-83-8318-503-3

**********************************************************************************

Mother-daughter relationships under the microscope

The exceptionally beautiful cover of Avni Doshi’s debut novel, Burnt Sugar, caught my eye at a book fair organized by the Wrocław Hospice for Children. A Booker Prize nomination and an intriguing synopsis prompted me to buy it, and I picked it up quite soon after. The book instantly transported me into the world of India, unfolding on two levels: as a universal story about the complex dynamics between mothers and daughters, and as a journey through the flavours and scents of India.

An excellent and mature debut

Interestingly, Burnt Sugar is the debut work of an American author, the daughter of Indian immigrants. Doshi divides her time between India and the United States; her second book, The First House, was released this year, published in London by Hamish House. Burnt Sugar was first published in 2019 in New Delhi under the title Girl in White Cotton, and a year later in London as Burnt Sugar. The Polish translation adds an intriguing twist to the title: "burnt sugar" becomes "bitter sugar."

The most challenging relationship: mother and daughter

The title refers to the novel’s central theme—the relationship between mothers and daughters. Something what ought to be good, sweet, and nourishing becomes a source of suffering and bitterness. Antara, a woman in her thirties, finds herself having to care for her aging mother, Tara, who is beginning to show early signs of Alzheimer’s disease. Beyond the obvious physical exertion and the dangers inherent in caring for someone losing their memory—such as when her mother starts a fire in the apartment—there is also a profound psychological toll. For starters, Tara was never a particularly nurturing mother. Unhappy in her arranged marriage, she left her husband and mother-in-law to join an ashram and live with her guru. Her young daughter was left in the care of other women, most notably Kali Mata. As a child, Antara even witnessed a rape in a restroom; the lack of maternal attention and protection could easily have led to a tragic outcome for her. Her father divorced her mother and moved to the United States—showing little interest in his daughter’s fate—before remarrying and having a son. Antara rarely sees her father or his new family. Having never experienced a sense of security or parental attention, she carries this legacy into her own marriage.

What remains of a person without their memory? Alzheimer’s disease

Tara begins to forget, constructing her own versions of reality that diverge from what her daughter remembers. Antara leaves notes for her mother—descriptions of the past tucked away in various places—hoping that stumbling upon these fragments will help her mother hold onto her memories and remain herself. Yet, Antara watches as her mother begins to fade away, piece by piece. When a carefully managed diet restores the mother’s sharp, critical edge toward her daughter, Antara begins feeding her large amounts of sugar—which impairs her memory and renders her submissive. This serves as yet another instance of "bitter sugar" in the book—a term that takes on a very literal meaning here. The narrative also explores the theme of identity: what remains of a person when their memory fades? When it becomes impossible to distinguish between truth, the products of one’s imagination, or the effects of illness?

The Flavors and Scents of India

Beyond the fraught mother-daughter relationship, India itself—with its distinct scents, colours, and flavours—emerges as a central character in Doshi’s debut. The author portrays life in India almost incidentally, incorporating local terms for dishes and garments, and describing significant sites associated with various faiths and deities. The publisher has thoughtfully included footnotes at the bottom of each page, which helps the reader better grasp the context and visualize the clothing or food being described. It is a truly immersive experience! The settings are often stifling; paint peels away due to the pervasive humidity, and the air is thick with intense, lingering scents. The food is diverse, aromatic, and rich with spices and unfamiliar ingredients. Reading Burnt Sugar, I felt as though I was traveling through India once again—so for those curious about the flavours and culture of the country, Doshi’s novel offers a beautiful, atmospheric backdrop.

A Wealth of Themes

The book is an engaging, fast-paced read, even though the subjects it tackles are far from light. Beyond the difficult mother-daughter dynamic, Doshi also explores the experience of motherhood—specifically, what happens when Antara herself becomes a mother—touching upon the possibility of postpartum depression. Antara grapples with suicidal thoughts and feels trapped and hemmed in by her new reality, a situation compounded by the arrival of her husband’s mother and the rest of the extended family, all eager to meet the baby. For the young mother, her marriage offers neither a source of support nor a foundation for mutual understanding. The book also brilliantly illustrates how family dynamics in India differ significantly from those in many other countries—characterized by much closer ties, including the son’s traditional obligation to care for his aging parents. The novel is rich with a multitude of themes and narrative threads. I believe it is a book well worth picking up.

My rating: 8/10.

Author: Avni Doshi
Title: Burnt Sugar
Publishing House: Wydawnictwo WAB, Warsaw 2023
Translated by: Agnieszka Wilga
Number of pages: 304
ISBN: 978-83-8318-503-3

Asako Yuzuki, Masło (Batā)

Uwaga, nie sięgać po książkę na głodniaka!

Kiedy pożyczyłam Masło od koleżanki, aż jęknęłam – co za objętość – ponad 500 stron! Kiedy ja to przeczytam? Moje obawy okazały się jednak płonne. Książka czyta się lekko, jest wciągająca, ale – trochę jak z gotowaniem, którego w powieści jest dużo – smak finalnej potrawy różni się od tego, czego by cztelnik oczekiwał. Czy to źle? Moim zdaniem nie, dostałam bowiem coś, czego się totalnie nie spodziewałam, i było to zaskakująco smaczne danie.

Asako Yuzuki

Urodzona w Tokio w 1981 roku pisarka była mi nieznana, Masło to pierwsza jej książka, którą przeczytałam. Oprócz tego na rynku polskim ukazał się w tym roku (2026) Połów czyli jak wyhaczyć przyjaciółkę, w Japonii publikacji jest na ten moment (październik 2026) dokładnie dziesięć. Pisarka w swoim rodzinnym kraju została wyróżniona kilkoma znaczącymi nagrodami literackimi, w Wielkiej Brytanii – jedną, właśnie za Masło. To proza zaskakująca, obiecująca trochę co innego niż się finalne dostaje. Przede wszystkim to jednak wspaniały wgląd w kulturę Japonii – zarówno tą kulinarną, jak i społeczną.  

Kryminalny początek

Masło luźno opiera się na prawdziwej historii – Kaname Kijima mordowała swoich narzeczonych, często pozorując ich samobójstwo. Chociaż została skazana za 3 morderstwa, mężczyzn mogło być dużo więcej. W powieści morderczyni nazywa się Manako Kajii, a jej proces odwoławczy zbliża się wielkimi krokami. Kobieta zgadza się udzielać wywiadów reporterce Riko, głównej bohaterce powieści, i rodzi się z tego ciekawa relacja, w której to Manako zostaje do końca silniejszą stroną. Autorka przygląda się japońskiej kulturze, zastanawiając się nad rolą kobiety – często pani domu, dbającej o domowe ognisko, i mężczyzny, na odpowiedzialnym stanowisku, żywiciela rodziny. Wiele osób jest bardzo samotnych,  zdanych na łaskę innych, bez rodziny. Zaufanie niewłaściwej osobie może się okazać śmiertelnym błędem. Z drugiej strony z opowieści Manako wynika, że mężczyźni, z którymi wiązała, okazywali się skupieni głównie na sobie i swoich potrzebach i nie byli zainteresowaniem poznaniem swojej partnerki poza spełnianie swoich potrzeb.

Japońskie społeczeństwo

Samotności boi się również Rika, która poświęca się pracy. Kobieta nie ma rodziny, jej związek z kolegą z pracy nie daje jej poczucia spełnienia, a sprawa, którą opisuje, odsuwa ją od jej najbliższej przyjaciółki, Reiko. Chociaż kobieta wpada w zastawioną na nią pułapkę, co naraża jej dobrą reputację i wystawia na publiczne upokorzenie, odkrywa, co jest dla niej w życiu istotne, a co toksyczne i diametralnie zmienia swoje życie. Stawia na otwartość, na nowe relacje, otwarcie swojego domu na przyjaciół i zapewnienie im bezpiecznej przestrzeni. Na swoją własną obronę przed samotnością.

Kulinarny trzon

Książki nie wolno czytać na głodniaka – pominę ilość opisów masła, jego słodyczy i kremowości (ja sama spożyłam jedną kostkę podczas lektury), ale ilość opisywanych potraw i sposoby ich przygotowania przyprawiają czytelnika o permanentny ślinotok. W tym względzie Masło trochę przypomina Pachnidło – po tamtej lekturze człowiek był bardziej wyczulony na zapachy, tutaj – na smaki, na jakość spożywanych potraw, na ich różnorodność. Po lekturze Masła ma się ochotę o siebie zadbać, zjeść jakiś pożywny, pyszny posiłek, poczuć różne struktury na talerzu. Jeśli ktoś się wybiera do Japonii warto sięgnąć po książkę Yuzuki, bo w nienachalny sposób zaznajamia nas z lokalną kuchnią, pokazuje fenomen ulubionych słodyczy z lokalnych kawiarni, pewną jedzeniową fiksację Japończyków. Również spektrum przedstawianych knajpek jest szerokie – od barów z alkoholem i przekąskami, po drogie restauracje z najwyższej półki, od żywności instant, po pieczone w domu ciasta i indyki. Dania opisywane są drobiazgowo i każdy wyniesie z tego połączenia kryminału z książką kulinarną jakąś potrawę do spróbowania. Albo zje kostkę masła w trakcie lektury, jak ja 😊

Bardzo smaczny mariaż

Dla mnie powieść Yuzuki była świeża i ożywcza. Historia kryminalna rozmyła się gdzieś po drodze, straciła swój dominujący smak, a zmieniła się w naprawdę przyzwoitą literaturę obyczajową z mocnym skupieniem na własnym zdrowiu fizycznym, ale też przede wszystkim psychicznym, na budowaniu swojego dobrobytu i bezpiecznej przystani. Na odkrywaniu siebie w odsłonie, którą się lubi, akceptuje i rozpieszcza. Normalnie nurt wellbeing, ale podany w zdrowy, przyjemny sposób. Do tego pełne zanurzenie w japońskiej kulturze (nawet z pokazaniem kultury otaku, a więc dorosłych mężczyzn zafascynowanych żeńskimi zespołami pop) i mamy przepis na naprawdę udaną lekturę.

Moja ocena: 8/10.

Asako Yuzuki, Masło
Wydawnictwo Literackie, Kraków 2025
Tłumaczenie Anna Wołcyrz
Liczba stron: 520
ISBN: 978-83-08-08517-2

*****************************************************************************

A word of warning: don’t pick up this book on an empty stomach!

When I borrowed Butter from a friend, I let out a groan—it’s a hefty volume, over 500 pages! When would I ever find the time to read it? As it turned out, my concerns were unfounded. The book is an easy, engaging read—though, much like the cooking that features so prominently in the story, the final dish tastes quite different from what the reader might expect. Is that a bad thing? Not at all; I ended up with something I hadn’t anticipated in the slightest—a surprisingly delicious dish.

Asako Yuzuki

Born in Tokyo in 1981, this author was previously unknown to me; Butter is the first of her books I’ve read. Another of her works, Hooked: A Novel of Obsession, was released in Poland this year (2026), and as of October 2026, she has published exactly ten books in Japan. Yuzuki has received several significant literary awards in her home country, and one in the United Kingdom—specifically for Butter. Her prose is full of surprises, offering something a bit different from what the reader ultimately expected. Above all, however, it provides a wonderful insight into Japanese culture—both its culinary and social aspects.

A criminal beginning

Butter is loosely based on a true story: Kaname Kijima murdered her fiancés, often making their deaths appear as suicides. Although she was convicted of three murders, the actual number of victims could well be much higher. In the novel, the murderess is named Manako Kajii, and her appeal trial is fast approaching. She agrees to be interviewed by Riko—a reporter and the novel’s protagonist—giving rise to a compelling dynamic in which Manako remains the dominant figure throughout. The author examines Japanese culture, reflecting on the roles of men and women: the woman as a homemaker tending to the domestic sphere, and the man as a breadwinner holding a position of responsibility. Many individuals find themselves profoundly lonely, lacking family and dependent on the goodwill of others; placing one’s trust in the wrong person can prove to be a fatal mistake. Furthermore, Manako’s account suggests that the men she became involved with were primarily focused on themselves and their own needs, showing little interest in truly knowing their partners beyond satisfying of their own needs.

Japanese Society

Rika, too, fears loneliness, burying herself in her work. She has no family, her relationship with a work colleague fails to bring her fulfilment, and the case she is covering creates a rift between her and her closest friend, Reiko. Although Rika falls into a trap—one that jeopardizes her reputation and exposes her to public humiliation—she ultimately discovers what is truly meaningful in her life and what is toxic, leading her to make a radical change. She chooses openness and new connections, welcoming friends into her home to create a safe space—a personal defence against the spectre of loneliness.

The Culinary Core

You shouldn’t read this book on an empty stomach—to say nothing of the countless descriptions of butter—its sweetness and creaminess (I, for one, consumed an entire block while reading)—the sheer number of dishes described and the ways they are prepared will leave the reader constantly salivating. In this sense, Butter is a bit like Perfume: just as that book made one more attuned to scents, this one heightens your awareness of flavours, the quality of the food you eat, and its sheer variety. After finishing Butter, you feel an urge to take better care of yourself, to enjoy a nutritious, delicious meal, and to experience a range of textures on your plate. If you’re planning a trip to Japan, Yuzuki’s book is well worth picking up; it offers an unobtrusive introduction to local cuisine, explores the phenomenon of beloved treats from neighbourhood cafés, and sheds light on the Japanese obsession with food. The range of eateries featured is also impressive—from casual bars serving drinks and snacks to high-end, exclusive restaurants, and from instant food to homemade cakes and roast turkey. The dishes are described in meticulous detail, and anyone reading this blend of crime novel and cookbook is bound to find something they’ll want to try for themselves. Or, like me, you might just end up eating a whole block of butter while you read! 😊

A Truly Delectable Merge of Literary Genres

For me, Yuzuki’s novel was fresh and invigorating. The crime-fiction element faded away somewhere along the line, losing its dominant flavour and transforming into a truly decent piece of contemporary fiction—one that focuses heavily on physical and, above all, mental well-being, as well as on building a sense of personal prosperity and a safe haven. It’s about discovering a version of oneself that one actually likes, accepts, and pampers. It’s essentially the "well-being" genre, but presented in a healthy, pleasant way. Add to that a deep immersion in Japanese culture—including a look at the otaku subculture, meaning adult men fascinated by female pop groups—and you have the recipe for a truly successful read.

My rating: 8/10.

Author: Asako Yuzuki
Title: Butter
Publishing House: Wydawnictwo Literackie, Kraków 2025
Translation: Anna Wołcyrz
Number of pages: 520
ISBN: 978-83-08-08517-2