Ben Lerner, Topeka (The Topeka School)

Nie każdy bestseller będzie hitem dla każdego

Po głośną powieść Bena Lernera Topeka sięgnęłam z polecenia, Autor ma być jednym z gości festiwalu literatury w Berlinie we wrześniu tego roku (https://literaturfestival.com/en/events/ben-lerner-transkription/).  Rekomendacja okazała się jednak nietrafiona, książka nie przypadła mi do gustu.

Ben Lerner

Amerykański pisarz i poeta urodził się w mieście Topeka w stanie Kansas. Co ciekawe, oboje rodziców jest psychologami, a sam Lerner uczestniczył w debatach szkolnych, w 1997 roku wygrywając jeden z ważniejszych konkursów w tej dziedzinie. Informacje, które znalazłam na angielskojęzycznej stronie Wikipedii rzucają dodatkowe światło na książkę, czyniąc ją mocno autobiograficzną. Ponadto Lerner to również stypendysta Fundacji Fullbrighta, Guggenheima i MacArthura, autor pięciu tomików poezji oraz czterech powieści, w tym najnowszej Transcription, wydanej w tym roku (2026), która będzie promowana w Berlinie, oraz monografii The Hatred Poetry. Finalista National Book Award in Poetry, laureat szeregu nagród literackich. Obecnie pracuje jako profesor języka angielskiego w Brooklyn College. Topeka to pierwszy utwór Lernera, z którym mogłam się zapoznać.

Ameryka na przełomie wieków

Bohaterów jest w sumie czwórka, z postaciami pobocznymi. Główną postacią jest Adam Gordon, kończący amerykańskie liceum (high school), uczestniczący w publicznych debatach i szykujący się do ostatniego wystąpienia, wieńczącego jego karierę. Taki wynalazek jest w Polsce całkowicie nieznany, więc ciekawy był mechanizm jego działania, i obowiązujące zasady, jak choćby rozsmarowywanie, a więc wygłaszanie swojego wystąpienia w tak karkołomnym tempie, żeby przeciwnik nie mógł się ustosunkować do wszystkich użytych argumentów. Adam, nerwowy, często używający podobnej techniki podczas rozmów z rodzicami, mimo swoich sukcesów, wydaje się wyobcowany i samotny wśród swoich rówieśników. Jego matka Jane jest wziętym psychologiem, publikującym książki popularnonaukowe, poświęcone wsparciu kobiet doświadczających różnych rodzajów przemocy. Ojciec Jonathan jest psychoterapeutą, oboje rodzice podchodzą do swojego syna jak do jajka, i być może paradoksalnie jest mu ciężej z nimi porozmawiać, niż gdyby mieli jakieś inne profesje. Matka wydaje się uzależniona od leków, które zresztą w momencie kryzysu daje swojemu dziecku.

Komplikacje narracyjne

W tle dzieją się inne historie – mamy całkiem dobrze nakreśloną sylwetkę Darrena, opóźnionego chłopaka, który znosi upokorzenia od swoich rówieśników, aż w końcu wybucha sprowokowany. Jest też nienormalna relacja matki z Simą, terapeutką z pracy, gdzie relacje pacjent-lekarz zostają błyskawicznie zaburzone. Koleżanka żony jest dla męża Jane atrakcyjna fizycznie, zresztą – jeśli dobrze zrozumiałam – mąż dopuszcza się zdrady. Obserwowanie tego wszystkiego było jak oglądanie filmu, w którym człowiek nie do końca się odnajduje. Jest ciekawy, bo przedstawia trochę obcą rzeczywistość, ale to nie mój świat. Narracja, prowadzona z trzech różnych perspektyw pierwszoosobowych – Adama, Jane i Jonathana, była dla mnie ciężka do śledzenia. Niektóre historie bardziej mnie poruszały (Jane), przy innych gubiłam wątek (Jonathan). W to wszystko wpleciona jest trzecioosobowa narracja o Darrenie, która też wybijała mnie z rytmu. Dla mnie książka była przeintelektualizowana, trochę obca, tak jak proza Paula Austera. Zostałam na zewnątrz, popatrzyłam przez szybę, z dystansu, i poszłam dalej.

Moja ocena: 5/10.

Ben Lerner, Topeka
Wydawnictwo Literackie, Kraków 2021
Tłumaczenie: Robert Sudół
Liczba stron: 416
ISBN: 978-83-08-07062-8

**********************************************************************************

A book that is overhyped

I picked up Ben Lerner's acclaimed novel, The Topeka School, on a recommendation. The author is scheduled to be one of the guests at the Berlin Literature Festival this September (https://literaturfestival.com/en/events/ben-lerner-transcription/). However, the recommendation turned out to be a misplaced one; I didn't like the book.

Ben Lerner

This American writer and poet was born in Topeka, Kansas. Interestingly, both parents are psychologists, and Lerner himself participated in school debates, winning one of the most important competitions in the field in 1997. Information I found on the English-language Wikipedia page sheds additional light on the book, making it strongly autobiographical. Lerner is also a Fulbright, Guggenheim, and MacArthur Foundation fellow, and the author of five poetry collections and four novels, including his latest, Transcription, published this year (2026), which will be presented in Berlin, and the monograph The Hatred Poetry. He is a finalist for the National Book Award in Poetry and has won numerous literary awards. He currently works as an English professor at Brooklyn College. Topeka is the first work I have read by Lerner.

America at the Turn of the Century

There are four protagonists in total, along with supporting characters. The main character is Adam Gordon, graduating from American high school, participating in public debates, and preparing for his final speech, the crowning achievement of his career. This invention is completely unknown in Poland, so I was curious about how it works and the rules, such as "smearing," meaning delivering one's speech at such a breakneck pace that the opponent cannot respond to all the arguments used. Adam, a nervous young man who often uses a similar technique when talking to his parents, despite his successes, seems alienated and lonely among his peers. His mother, Jane, is a successful psychologist who publishes popular science books dedicated to supporting women experiencing various types of violence. His father, Jonathan, is a psychotherapist; both parents handle their son with kid gloves, and perhaps paradoxically, it's harder for him to talk to them than if they had other professions. The mother seems addicted to medication, which she even gives to her child in times of crisis.

Narrative Complications

Other stories unfold in the background – we have a well-defined profile of Darren, a retarded boy who endures humiliation from his peers until he finally explodes when provoked. There's also the mother's abnormal relationship with Sima, a therapist at work, where the patient-doctor relationship is quickly disrupted. Jane's husband finds his wife's friend physically attractive, and if I understand correctly, he's also cheating on her. Watching all this was like watching a movie you can't quite place. It's interesting because it presents a somewhat alien reality, but it's not my world. The narrative, told from three different first-person perspectives – Adam, Jane, and Jonathan, was difficult for me to follow. Some stories moved me more (Jane), while others made me lose track (Jonathan). Woven into all this is the third-person narrative about Darren, which also threw me off track. For me, the book was overly intellectual, a bit alien, like Paul Auster's prose. I stayed outside, looked through the glass, from a distance, and moved on.

My rating: 5/10.

Ben Lerner, The Topeka School
Publishing House: Wydawnictwo Literackie, Kraków 2021
Translation: Robert Sudół
Number of pages: 416
ISBN: 978-83-08-07062-8