czwartek, 13 maja 2021

Rosa Liksom, Klaus Haapaniemi, Samuraj Neko (Neko)

Ta książka wpadła w moje ręce nieco przypadkiem – kupiona w zestawie na OLX, urzekła mnie ciekawą okładką. Wydawnictwa Kojro nie kojarzyłam (teraz, po wejściu na ich stronę, nadal wiem niewiele więcej). Wydany w 2010 roku Samuraj Neko zachwyca starannością, piękną okładką (zwłaszcza po zdjęciu obwoluty) i ilustracjami. No właśnie! Te ilustracje przebijają opowiadaną historię!

Klaus Haapaniemi

Fiński projektant Klaus Haapaniemi wymyślił i zilustrował historię, którą w słowa ubrała Rosa Liksom. Artysta urodził się i wychowal w Finlandii, a w jego pracach widoczne są wpływy sztuki ludowej i niemal secesyjne motywy roślinne. Ostatnio mocno związany z Japonią, co może wyjaśnić stylistykę książki, zajmuje się projektowaniem dekoracji do domu, mebli, ubrań. Oczywiście zaczęłam szukać kolejnych projektów artysty i dochodzę do wniosku, że książka to jedyny artefakt, który kiedykolwiek będę posiadać – reszta jest po prostu za droga. Wcale nie jestem stratna na tym interesie – na swoich 72 stronach książka zachwyca mnóstwem znakomicie zaprojektowanych ilustracji, dopracowaniem szczegółu, znajomością kultury japońskiej. Usiłowałam znaleźć informacje, w jakiej technice pracuje Haapaniemi i chociaż moje poszukiwania okazały się daremne, to znalazłam stronę artysty, gdzie utknęłam i zachwytem podziwiałam jego twórczość: Stories – Klaus Haapaniemi

Dla mnie opowieść snuta w Samuraju Neko jest tylko tłem dla dominujących ilustracji, ale przyjrzyjmy się i fabule.

Zarys fabuły

Uboga wieś Oku jest niesprawiedliwie rabowana przez opiekującego się nią możnowładcę Torangę. Wcześniej należała ona do sprawiedliwego samuraja Neko, ale został on zdradziecko napadnięty przez wojska Torangi i stracił swoje dobra. Dzielny wojownik znalazł schronienie w klasztorze mnichów-mistyków za górami Tobu, gdzie dotarł po stracie swojego ukochanego rumaka Edo, ciężko ranny. Mnisi udzielili mu pomocy, a jego mistrz Takuan wyszkolił go w sztuce ninjutsu. Wkrótce Neko powraca, najpierw, by dodać otuchy zgnębionym mieszkańcom, a następnie, by uwolnić ich spod wpływu zaślepionego władzą i bogactwem wielmoży za pomocą podstępu.


Stylistycznie dziwna, wręcz nieprzyjemna, poważna i ponura, literacko nie była dla mnie ciekawa. Natomiast ilustracje opowiadają więcej niż tysiąc słów. Widać w nich znajomość i fascynację kulturą japońską, ale przesiąknięte stylem Haapaniemi, inspiracjami z folkloru i mnóstwem motywów roślinnych. Dla mnie to one są głównym i najważniejszym bohaterem tej książki.

 

Moja ocena: treść 4/10, ilustracje 9/10.

 

Rosa Liksom, Klaus Haapaniemi, Samuraj Neko

Wydawnictwo Kojro

Rusiec 2010

Tłumaczenie: Bożena Kojro

Liczba stron: 72

ISBN: 978-83-916458-9-5

Gatunek: literatura dla dzieci

 

 

This book fell into my hands a bit by accident – it was bought in a set on OLX, it charmed me with an interesting cover. I didn't know the Kojro publishing house (now, after entering their website, I still know little more). Samurai Neko, released in 2010, impresses with its beautiful cover (especially after removing the dust jacket) and illustrations. It is the illustrations that play the most important role.

Klaus Haapaniemi

Finnish designer Klaus Haapaniemi invented and illustrated the story that Rosa Liksom put into words. The artist was born and raised in Finland, and his works show the influence of folk art and almost Art Nouveau floral motifs. Recently, he has been preparing some works connected with Japan, which may explain the book's style, and deals with the design of home decorations, furniture and clothes. Of course, I started looking for more artist's projects and I find that the book is the only artifact I will ever have - the rest is just too expensive. 

This seems to be quite a good deal - on its 72 pages the book delights with a multitude of perfectly designed illustrations, fine-tuning details, and knowledge of Japanese culture. I tried to find information on the technique in which Haapaniemi works and although my search turned out to be futile, I found the artist's website, where I was stuck and admiring his work with delight: Stories – Klaus Haapaniemi

For me, the story told in Samurai Neko is just a background for the dominant illustrations, but let's look at the plot as well.

Outline of the plot

The poor village of Oku is being unjustly robbed by the cruel ruler Toranga. Previously, it belonged to the righteous samurai Neko, but he was treacherously attacked by Toranga's army and lost his possessions. The brave warrior found refuge in a monastery of mystical monks beyond the Tobu Mountains,

where he fled, badly wounded, after losing a battle and his beloved steed Edo. The monks helped him, and his master Takuan trained him in the art of ninjutsu. Soon Neko returns, first to cheer the oppressed inhabitants and then to free them from the influence of spiteful Toranga, blinded by power and wealth.

Stylistically strange, even unpleasant, serious and gloomy, the story was not interesting to me. The illustrations, on the other hand, tell more than a thousand words. They show the knowledge and fascination with Japanese culture, but they are steeped in the Haapaniemi style, inspirations from folklore and lots of plant motifs. For me, they are the main and most important protagonist of this book.

 

My rating: content 4/10, illustrations 9/10.

 

Author: Rosa Liksom (text), Klaus Haapaniemi (story and illustrations)

Title: Samurai Neko

Publishing House: Kojro

Rusiec 2010

Translation: Bożena Kojro


Number of pages: 72

ISBN: 978-83-916458-9-5

Genre: children's literature

niedziela, 9 maja 2021

Jørn Lier Horst, Thomas Enger, Punkt zero (Nullpunkt)

William Wisting zniknął, na jego miejscu pojawił się Alexander Blix. Nieco młodszy śledczy również ma córkę, ale nie jest ona dziennikarką śledczą, za to bierze udział w norweskim reality show. Zamiast Liny Wisting mamy jednak Emmę Ramm, blogerkę, która szybko odnajduje się w dziennikarstwie śledczym. Czy pisarki duet Horst – Enger będzie się cieszył równie wielką sympatią widzów co saga o komisarzu Wistingu? Ma spore szanse.

Morderca rozpoczyna odliczanie

Punkt zero to pierwszy tom pisarskiego duetu Horst-Enger. Słynna norweska biegaczka Sonja Nordstrøm wydaje swoją biografię Wieczna jedynka, ale w dniu premiery znika bez śladu. Śledczy szybko dochodzą do wniosku, że została porwana, ale kolejne tropy w śledztwie prowadzą jedynie do kolejnych zaginionych. W miarę jak pojawiają się coraz to nowe ciała, młoda blogerka Emma Ramm dochodzi do wniosku, że poszukiwany przestępca rozpoczął odliczanie, i to aż od 10 do zera. W sumie aż 11 morderstw popełnionych przez jednego psychopatycznego mordercę. Fabuła przypominała nieco scenariusz filmu Siedem, choć to jeden z moich absolutnych faworytów i ulubieńców, a książce brakowało podobnej głębi i klimatu.

Co zmienia perspektywa drugiego pisarza

Wielką siłą prozy Horsta jest mocne rozwinięcie. Pierwszy rozdział przyprawia czytelnika o ciarki (tak jak zwłaszcza w tomie Zamknięte po sezonie), jest mocny i powoduje natychmiastowe i całkowite zanurzenie w fabule. W Punkcie zero początek nie był dla mnie aż tak spektakularny, brakowało misternie budowanego nastroju niczym z powieści noir, tak charakterystycznego dla prozy Horsta. Czułam się zaciekawiona, ale nie pochłonięta. Samotnie piszący Horst jest naprawdę mistrzem budowania napięcia, drobiazgowego przedstawiania szczegółów, pewnej śledczej dyskrecji. Pisarski duet Horst-Enger przechyla się zdecydowanie w stronę sensacji.

Z nowych rozwiązań fabularnych, które zdecydowanie mi się podobały, pojawiły się ślepe tropy, prowadzące donikąd, gdzie frustracja śledczych znajdowała swoje odbicie w wywiedzionych w pole czytelnikach. Bardzo ciekawy zabieg. Akcja toczy się wartko, a jakakolwiek przerwa w lekturze powoduje niepokój i ponowne sięgnięcie po książkę. Rozdziały są krótkie i jest ich równo 100, plus wstęp i epilog, naprawdę sporo jest dialogów, więc 450 stron czyta się w dwa wieczory.

Siłą książek Horsta były pogłębione postaci komisarza Wistinga i jego córki Liny, dwutorowość śledztwa i ich życia prywatnego. Przede wszystkim, wbrew ogromnej ilości pracy, Wisting miał życie prywatne. Blix go nie ma, więc w książce pozostaje nieco blady. Poznajemy go w momencie przeprowadzania jednej z pierwszych akcji, znanej później jako tragedia z Teisen, wiemy, że jest rozwiedziony i ma jedną córkę, z którą ma słaby kontakt, ale poza tym pozostaje przezroczysty. Morderca też pozostaje bezbarwny i mało przekonujący. Chyba część magii zniknęła w szybkim tempie akcji i błyskawicznie następujących po sobie morderstwach. W sumie 11 trupów na 450 stronach – to calkiem sporo bieganiny, strzelaniny, otruć, podpaleń, uduszeń, etc. Głębia nieco znika na rzecz szybkości, ze stratą dla literatury.

Nie zmienia to faktu, że książkę czyta się naprawdę znakomicie. Z pewnością kolejne książki pisarskiego duetu (a na luty 2021 jest ich już w sumie trzy) przyciągną prawdziwe rzesze czytelników. Moje serce zostało jednak z komisarzem Wistingiem.

 

Moja ocena: 6/10. 




J
ørn Lier Horst, Thomas Enger, Punkt zero

Wydawnictwo Smak słowa

Sopot 2020

Tłumaczenie: Milena Skoczko

Liczba stron: 442

ISBN: 978-83-66420-04-5

Gatunek: kryminał/sensacja

 

William Wisting has disappeared, and Alexander Blix has taken his place. A slightly younger investigator also has a daughter, who is not an investigative journalist, but takes part in a Norwegian reality show. Instead of Lina Wisting, however, we have Emma Ramm, a blogger who quickly finds herself in investigative journalism. Will the Horst-Enger duo enjoy as much audience sympathy as the saga of Commissioner Wisting? They stand a good chance.

The countdown begins

Point Zero is the first volume of the Horst-Enger writing duet. The famous Norwegian runner Sonja Nordstrøm releases her biography The Eternal One, but on the day of its premiere she disappears without a trace. Investigators quickly come to the conclusion that she has been kidnapped, but subsequent leads in the investigation only lead to more missing persons. As new bodies emerge, young blogger Emma Ramm comes to the conclusion that the wanted criminal has started the countdown, all the way from 10 to zero. In total, as many as 11 murders committed by one psychopathic murderer. The plot resembled the script of the movie Seven, although in comparison the book lacked a similar depth and atmosphere.

The perspective of the second writer

The great strength of Horst's prose is its strong opening. The first chapter gives the reader shudders (as especially in the volume Closed for Winter), it is strong and provides an immediate and complete immersion in the plot. In Point Zero, the beginning was not that spectacular for me, it lacked the intricately built atmosphere of a noir novel, so characteristic of Horst's prose. I felt curious but not absorbed. The freelance Horst is truly a master of building tension, meticulous detailing, a certain investigative discretion. The writing duet Horst-Enger is definitely leaning towards sensation.

From the new fictional solutions, which I definitely liked, there were blind leads, where the frustration of the investigators was reflected in the disappointment of the readers. A very interesting procedure. The action is fast-paced, and any break in reading causes anxiety and makes me reach for the book again. The chapters are short and there are 100 of them, plus the introduction and epilogue, there is a lot of dialogue, so 450 pages suffice for two evenings.

The strength of Horst's books were the in-depth figures of Commissioner Wisting and his daughter Lina, the double-track of the investigation and their private lives. First of all, despite a huge amount of work, Wisting had a private life. Blix hasn’t any, so he remains a bit pale in the book. We meet him at the time of one of the first actions, later known as the Teisen tragedy, we know that he is divorced and has one daughter with whom he has poor contact, but otherwise the main character remains transparent. The murderer also remains colorless and unconvincing. Perhaps some of the magic disappeared in the rapid pace of action and speedy succession of murders. A total of 11 dead bodies on 450 pages - that's quite a lot of hustle and bustle, shootings, poisonings, arson, suffocation, etc. The depth is somewhat lost in favor of speed, to the detriment of literature.

It does not change the fact that the book is really great to read. Certainly, the next books by the writing duet (and by February 2021 there are already three of them in total) will attract a real mass of readers. But my heart stayed with Commissioner Wisting.

 

My rating: 6/10.


Authors: Jørn Lier Horst, Thomas Enger

Title: Point Zero (not translated to English as of May 2021)

Publishing House: Smak słowa

Sopot 2020

Translation: Milena Skoczko

Number of pages: 442

ISBN: 978-83-66420-04-5

Genre: crime story / sensation

sobota, 8 maja 2021

Sally Rooney, Normalni ludzie (Normal People)

Sięgałam po tę książkę z mieszanymi uczuciami. Słyszałam skrajne opinie – od bardzo złych po bardzo dobre. Nastawiona byłam raczej negatywnie, pewnie dlatego przeżyłam przyjemne zaskoczenie.

Spotkanie dwóch światów

Powieść relacjonuje życie dwójki nastolatków, którzy wraz z rozwojem fabuły dojrzewają. Marianne pochodzi z dobrego, bogatego domu, ale ma słabe relacje z matką i wręcz toksyczne – ze swoim bratem Erikiem. W szkole jest outsiderką, odrzuconą i wyśmiewaną przez grupę równieśniczą, ale niezależnie myślącą i wyróżniającą się wśród innych uczniów. Dziewczyna dużo czyta i stara się nie przejmować, co mówią i myślą o niej inni. Connell odwrotnie – pochodzi z ubogiej rodziny, jego matka Lorraine sprząta dom należący do rodziny Marianne. Chłopak doświadczył w życiu dużo miłości i wsparcia od mamy, ale zupełnie nie zna ojca. Uczy się również bardzo dobrze, gra w szkolnej drużynie sportowej i jest uwielbiany przez swoich rówieśników (a do tego przystojny). Kiedy przyjeżdża odebrać Lorraine z domu Marianne, młodzi zaczynają się do siebie zbliżać. Jednak Connell pragnie utrzymać ich związek w tajemnicy i na bal kończący szkołę zaprasza inną dziewczynę. Marianne wycofuje się z życia szkolnego, zdaje egzaminy na studnia znakomicie i para spotyka się dopiero w Trinity College w Dublinie. Tam ich uczucie odżywa, ale nadal nie są ze sobą związani na stałe, a drobne nieporozumienia i niedomówienia sprawiają, że ich ścieżki ponownie się rozchodzą, by znów się zejść, i znów rozejść...

Ograniczona perspektywa

Nieczęsto się zdarza, żeby książka tak mocno koncentrowała się na swoich bohaterach. Zazwyczaj mamy jakieś szersze tło, opis domu rodzinnego, topografię miasta. Tutaj natomiast wszystko przefiltrowane jest przez myśli i rozmowy dwójki bohaterów, a mimo tej koncentracji wiele rzeczy pozostaje dla czytelnika zagadką. Ojciec Marianne znęcał się nad rodziną, a sama dziewczyna w relacjach damsko-męskim wykazuje daleko posuniętą uległość. Connell ma nad nią całkowitą władzę, ale powstrzymuje się przed pewnymi zachowaniami (bicie, podduszanie), na które Marianne godzi się z innymi. Sceny seksu są opisane znakomicie jak rzadko, bohaterów łączy nie tylko namiętność, ale też poczucie bezpieczeństwa i zrozumienia. Żaden inny partner nie daje im takiego poczucia. Marianne czuje się pusta w środku, jak studnia, i tylko Connellowi ufa całkowicie.

Rooney porusza naprawdę sporo ważnych tematów – radzenie sobie z traumą z dzieciństwa (albo raczej nieradzenie), waga postrzegania przez innych i potrzeba akceptacji w nastoletnim życiu, nawet kosztem uczciwości względem samego siebie, nierówności w postrzeganiu i traktowaniu płci i zagrożenia płynące z rozpowszechniania zdjęć i informacji w sieci. Mimo, że brzmi to niemal jak jakiś poradnik, to tematy te są zgrabnie i delikatnie wplecione w losy bohaterów i książka nie jest w żaden sposób dydaktyczna.

Proza jak reportaż

Powieść jest napisana oszczędnie, chłodnym, zdystansowanym językiem. Duża jej część toczy się w dialogach, niewyogrębnionych z tekstu żadnymi znakami interpunkcyjnymi (co nie stanowi żadnego problemu). Każdy tytuł rozdziału zawiera datę i wydarzenia rozwijają się chronologicznie, ale stanowią jakby migawkę, urywek życia bohaterów. Nie ma klasycznej narracji, jest tylko zerkanie przez uchylone drzwi, a czytelnik zawsze pozostaje na zewnątrz, bez pełnego wglądu.

Zastanawia mnie znaczenie tytułu i definicja normalności. Czy Marianne i Conell są normalni? Czy tak powinna wyglądać zdrowa relacja? Czy każdy ma jakieś mroczne, trudne zakamarki, z którymi musi sobie poradzić? Rooney zostawia nas z tym pytaniem.

 

Moja ocena: 8/10.

 

Sally Rooney, Normalni ludzie

Wydawnictwo WAB

Warszawa 2020

Tłumaczenie: Jerzy Kozłowski

Liczba stron: 304

ISBN: 978-83-280-6705-9

Gatunek: powieść obyczajowa

 

 

I reached for this book with mixed feelings. I've heard extreme opinions - from very bad to very good. My attitude was rather negative, which is probably why I experienced a pleasant surprise.

Meeting of two worlds

The novel tells about the lives of two teenagers who mature as the plot develops. Marianne comes from a good, wealthy home, but has a poor relationship with her mother and even toxic - with her brother Erik. At school, she is an outsider, rejected and ridiculed by a peer group, but she thinks independently and stands out among other students. The girl reads a lot and tries not to worry about what others say and think about her. Connell comes from a poor family, his mother Lorraine cleans the house belonging to Marianne's family. The boy has experienced a lot of love and support from his mother in his life, but he doesn't know his father at all. He also studies very well, plays for the school sports team and is adored by his peers (and handsome). When she comes to pick up Lorraine from Marianne's house, the young people begin to grow closer. However, Connell wants to keep their relationship a secret and invites another girl to his graduation prom. Marianne retires from school life, passes the college exams brilliantly, and the couple don't meet until Trinity College, Dublin. There, their affection comes alive, but they are still not permanently bound together, and minor misunderstandings and misunderstandings make their paths diverge again to come back together and diverge again ...

Limited perspective

It's not often that a book focuses so much on its characters. Usually we have a broader background, a description of the family home, the topography of the city. Here, however, everything is filtered through the thoughts and conversations of the two characters, and despite this concentration, many things remain a mystery to the reader. Father Marianne abused the family, and the girl herself in male-female relations shows far-reaching submission. Connell has complete control over her, but refrains from certain behaviors (beatings, choking) that Marianna agrees to with others. Sex scenes are described perfectly as rarely, the characters share passion, but also a sense of security and understanding. No other partner gives them this feeling. Marianne feels empty inside, like a well, and only Connell trusts completely.

Rooney touches on a lot of important topics - dealing with childhood trauma (or rather not crying), the importance of perception by others and the need for acceptance in teenage life, even at the cost of being honest with yourself, gender inequality, and the dangers of disseminating photos and information on the web. Although it sounds almost like a tutorial, these topics are neatly and delicately woven into the fate of the characters and the book is in no way didactic.

Prose resembling a reportage

The novel is written sparingly, in a cool, reserved language. A large part of it takes place in dialogues, not immersed in the text with any punctuation marks (which is not a problem). Each chapter title contains a date and the events unfold chronologically, but are like a snapshot, a fragment of the heroes' lives. There is no classic narrative, there is only a peek through a slightly ajar door, and the reader always stays outside, without full insight. Maybe that's why Rooney's novel is so captivating and mesmerizing, and it's so easy to read.

My grade: 8/10.

 

Author: Sally Rooney

Title: Normal People

Publishing House: Wydawnictwo WAB

Warsaw 2020

Translation: Jerzy Kozłowski

Number of pages: 304

ISBN: 978-83-280-6705-9

Genre: novel

Charles Dickens, Dzwony, które dzwonią, gdy odchodzi stary rok i nadchodzi nowy (A Goblin Story of Some Bells that Rang on Old Year out and a New One in)

Dla kogoś, kto chciałby zapoznać się ze specyfiką twórczości Dickensa bez konieczności przedzierania się przez setki stron polecam trochę dłuższe opowiadanie Dickensa Dzwony, które dzwonią, gdy odchodzi stary rok i nadchodzi nowy. To drugie po Opowieści wigilijnej z pięciu opowiadań z serii świątecznej (Christmas books). Znajdziemy tu wszystkie elementy charakterystyczne dla angielskiego pisarza – znakomicie nakreślone sylwetki, wartką fabułę i sporą dawkę ironii oraz wzruszeń. W Anglii powieść została opublikowana w 1844 roku, moje wydanie pochodzi z 1989 roku. W Polsce ukazało się także pod tytułem Karylion. Goblinowa opowieść o dzwonach, które wypędziły graniem stary rok i przywołały nowy (Tekstosterownia 2011).

Zarys fabuły

W Sylwestra Toby „Truchcik” Veck stoi pod kościołem oczekując na zlecenia – jest gońcem. Dokucza mu ziąb i głód, ale po chwili zjawia się jego ukochana córka Margaret, zwana również Meg, z narzeczonym Richardem, niosąc ciepły posiłek dla ojca. Zadowolony Toby rozsiada się na schodach, by spożyć posiłek, niestety jego skromna uczta zostaje zakłócona przez nadejście zleceniodawcy, rajcy i sędziego Aldermana Cute’a. Dżentelmen ten wraz z dwoma znajomymi surowo ocenia posiłek zziębniętego posłańca, a gry w rozmowie okazuje się, że Meg i Richard planują się pobrać, stanowczo odradza im ten pomysł. Dobry nastrój pierzcha, a Toby biegnie do posła parlamentu Józefa Bowleya, któremu ma niezwłocznie dostarczyć wiadomość. Ten tak jest zajęty swoją misją i byciem szlachetnym, że nawet nie płaci posłańcowi za wiadomość zwrotną. Wymieniane informacje dotyczą Willa Ferna, który ma zostać ukarany za włóczęgostwo (mężczyzna nie miał pieniędzy na nocleg). Obaj dżentelmeni postanawiają go jak najszybciej ukarać. Przypadkiem na ulicy Toby wpada właśnie na oskarżonego i od słowa do słowa odradza mu stawienie się u sędziego Cute’a. Goniec zaprasza napotkaniego na drodze gościa wraz z jego bratanicą Lilian do siebie do domu. Kiedy goście są już najedzeni i układają się do spoczynku, Toby zaczyna słyszeć swoje ulubione kościelne dzwony, a ich melodia go przyzywa. Goniec udaje się więc do kościoła, a drzwi na wieżę są otwarte, więc mężczyzna wchodzi na górę i tam mdleje.

Toby ma wizję – widzi duchy wychodzące z dzwonów, które zarzucają mu, że stracił wiarę w prostego człowieka, i pokazują mu dalsze losy jego rodziny. Wizje następują jedna po drugiej i każda następna wydaje się być gorsza od poprzedniej. W ostatniej jego zdesperowana córka Meg postanawia rzucić się do rzeki wraz ze swoim malutkim dzieckiem. To echo artykułu, który Toby czytał w gazecie. Dickens przytoczył prawdziwą historię, która poruszyła brytyjskie społeczeństwo. W 1844 roku Mary Furley była sądzona za zabójstwo swojego dziecka. Kobieta usiłowała popełnić samobójstwo, by nie musieć wracać do prostytucji, z której się wcześniej utrzymywała. Dziecko utopiło się w rzece, a kobieta początkowo została skazana na śmierć, ale ze względu na protesty opinii publicznej surowa kara została zmieniona na wygnanie. Przerażony Toby usiłuje powstrzymać swoją córkę przed tym strasznym czynem, i budzi się we własnym łóżku. Następnego dnia, ku wielkiej radości gońca, odbywa się ślub jego córki i Ryszarda.

Elementy fantastyczne

Na wieży Toby widzi setki małych duszków, różnych kształtów, wylatujące z rozkołysanych dzwonów, aż w końcu one same przyjmują postać surowych postaci. To właśnie te zjawy udzielają mężczyźnie surowej lekcji, pokazując, do czego może doprowadzić utrata nadziei i jak bezwartościowe staje się życie bez niej. Jednak Dickens idzie dalej i pokazuej, że nie wolno również tracić wiary w człowieka i należy go wspierać w jego walce.  

Krytyka społeczna

Zamysłem pisarza było ujęcie się za prostymi ludźmi i przedstawienie ciężkiego życia osób znajdujących się na samym dnie drabiny społecznej. Dickens bezlitośnie wyśmiewa i piętnuje dżentelmenów i damy z towarzystwa, którzy mają się za przyjaciół biednych ludzi, skorzy są do karania ich i wsadzania do więzienia, ale nie są w stanie wynagrodzić ich godnie i naprawdę im pomóc. Will Fern i Toby Veck, czy choćby Richard, przedstawieni są jako osoby skromne i niezwykle pracowite, a przy tym gościnne i otwarte na drugiego człowieka. Podobnej gościnności na próżno szukać w towarzystwie, sa sam poseł Bowley mówi, że Biedny Człowiek raz na kwartał może zostać dopuszczony przed oblicze jego sekretarza, a jego zdrowie jest wznoszone na licznych rautach. To na pewno odpowiednia pomoc.

Dla mnie osobiście opowiadanie jest nieco zbyt ckliwe, a sama scena z duchami trochę mnie rozczarowała. Niemniej jednak obserwacje Dickensa były na pewno trafne. Nie dziwię się jednak, dlaczego Dzwony straciły nieco na popularności na rzecz Opowieści wigilijnej. To opowiadanie po prostu trochę się zestarzało i zredukowało do satyry na bezduszną arystokrację.

 

Moja ocena: 5/10.

 

Charles Dickens, Dzwony, które dzwonią, gdy odchodzi stary rok i nadchodzi nowy

Wydawnictwo Dolnośląskie

Wrocław 1989

Tłumaczenie: Krytysna Tarnowska

Liczna stron: 132

ISBN: 978-83-7023-036-9

Gatunek: opowiadanie

 

 

 

Jeffrey Eugenides, Middlesex (Middlesex)

W tym roku lektury idą swoistym cyklem – jedna w naturalny sposób wskazuje drugą. Po Przekleństwach niewinności w moje ręce wpadło Middlesex tego samego autora, amerykańskiego pisarza Jeffreya Eugenidesa. Sądzę, że to jeden z najlepszych i najbardziej uralentowanych współczesnych twórców.

Pomiędzy płciami

Middlesex to historia Calliope Stephanides, która urodziła się jako dziewczynka, z syndromem braku 5-alfa-reduktazy. Ten brak prowadzi do ponownych narodzin, tym razem jako Cal, 14 lat później w szpitalu. Middlesex opowiada również historię trzech pokoleń rodziny Stephanides, od Desdemony i jej męża, a jednocześnie brata, Eleutheriosa, którzy uciekają z płonącej podczas wojny grecko-tureckiej w 1922 roku Smyrny do Stanów Zjednoczonych, do ich ciotki Sourmeliny Zizmo. Mimo, że młoda kobieta znała rodzeństwo i wiedziała, że ich małżeństwo nie powinno być zawarte, miała również swój sekret, którego nie chciała zdradzać swojemu mężowi. Lina czuła pociąg do kobiet, co wywołało skandal w rodzinnej wiosce i doprowadziło do jej wyjazdu do Ameryki. Tajemnica Desdemony i Leftego była zatem bezpieczna, a młode małżeństwo doczekało się dwójki dzieci – Miltona i Zoe. W roku narodzin Miltona Lina rodzi córkę Theodorę, „Tessie”.

Rodzina Calliope mieszka w Detroit, a losy dziadków i rodziców odzwierciedlają rozwój i upadek miasta. Lefty pracował w fabryce Forda na linii montażowej i intensywnie uczył się angielskiego. Potem wraz z mężem Sourmeliny przemycał alkohol w czasie prohibicji, a gdy ten zginął na wypadku w jeziorze, założył bar Zebra i tak zarabiał na życie. Podczas strajków w Detroit w 1967 roku bar spłonął, ale ubezpieczenie pozwoliło rodzinie na zakup nowej rezydencji w lepszej dzielnicy  i start nowego biznesu, sieci barów szybkiej obsługi Hercules Hot Dogs. Pogarszająca się sytuacja ekonomiczna rodziny zmusiła Desdemonę do podjęcia pracy przy hodowli jedwabników, jak to czyniła w młodości.

Historia dziadków znajduje swoje odzwierciedlenie w historii ich dzieci – Milton zakochuje się z wzajemnością w swojej kuzynce Tessie i żeni się z nią. Para ma dwójkę dzieci – syna Jonasza i córeczkę Calliope. Szczególna natura Cal pozostaje w ukryciu aż do 14 roku życia, gdy w wyniku wypadku dziewczynka trafia do szpitala, a stamtąd zostaje skierowana do Kliniki Zaburzeń Płci i Tożsamości Płciowej w Nowym Jorku. W wyniku różnych badań zostaje uznana za dziewczynkę i szykowana jest dla niej operacja. Jednak Cal ucieka, a rodzicom zostawia list, w którym wyznaje, że czuje się chłopcem. Podróżując przez całe Stany autostopem, trafia do San Francisco, gdzie występuje w burlesce jako hermafrodyta.


Epicki rozmach

Proza Eugenidesa jest epicka – historia rodziny osadzona jest w szerokim kontekście społeczno-historycznym, postaci są wiarygodne i wielowątkowe. Każda z nich nakreślona jest z wielką starannością i nawet postaci drugoplanowe, jak doktor Philoboshian, mówią własnym, niepowtarzalnym głosem. Narracja, w dużej mierze pierwszoosobowa, prowadzona przez Cala jako narratora wszechwiedzącego, zostawia czytelnika całkowicie na łasce opowiadającego. Co ciekawe, Cal ma również zdolność zaglądania do umysłów innych i relacjonowania tego, co się w nich w danym momencie dzieje. Wynika to z jego niezdefiniowanej natury i pewnego oddzielenia od ciała.

Powieść płynnie przechodzi pomiędzy poszczególnymi garunkami literackimi – ma w sobie elementy historii, komedii, dramatu, powieści obyczajowej czy – jak w przypadku pościgu Miltona za szantażystą – również kryminału czy thrillera. Proza Eugenidesa jest dynamiczna, wciągająca, a jednocześnie dokładna i dająca poczucie bezpieczeństwa. Cal opowiada to, co wydarzyło się z przeszłości, z rzadka przetykając dawne wydarzenia ze swoją obecną sytuacją, ale to wystarczy, by zaciekawić i jednocześnie uspokoić czytelnika.

Eugenides porusza w Middlesex taki ogrom ważnych tematów, że z pewnością powstanie na ten temat niejedna praca magisterska. Mamy więc gender, potraktowany z ogromną delikatnością i subtelnością, z perspektywy osoby interpłciowej. Mamy wszystkie rozterki nastoletniej Calliope, która czuje pociąg do dziewczyn i obserwuje swoje opóźnienie w dojrzewaniu względem koleżanek. Widzimy dramatyczny, ale bardzo szybki proces identyfikacji płciowej i próbę odnalezienia się w nowych normach kulturowych i społecznych, oraz niepewność własnego ciała. Również bycie innym, niepasującym do norm i przyjętego porządku. Za swoją anatomiczną anomalię Cal obrywa fizycznie w zasadzie tylko raz, od bezdomnych w parku w San Francisco, jednak poczucie odmienności towarzyszy mu cały czas, zwłaszcza w okreśie dojrzewania i obserwacji zmieniających się ciał równieśników.

Oprócz tego pojawia się również ważny temat amerykańskiego snu i asymilacji, powolnej utraty własnej kultury, języka, pisma na rzecz kultury amerykańskiej. Desdemona i Lefty znakomicie władają greckim, jednak ich dzieci gorzej, a wnuki w zasadzie prawie wcale. Natomiast odniesień do greckiej kultury, mitologii, zwyczajów jest tu mnóstwo, a korzenie rodziny Stephanides są nakreślone wiarygodnie. Greckość przenika Middlesex na wskroś.

Rodzina Stephanides bierze udział w różnych ważnych wydarzeniach historycznych, jednak zawsze z perspektywy biernego obserwatora lub też uciekiniera. Ze Smyrny ucieka, by odnaleźć azyl w Stanach. Potem, gdy centrum Detroit obejmują zamieszki, rodzina wyprowadza się na obrzeża miasta, odsuwa od centrum wydarzeń. Cal również stara się pozostawać na obrzeżach, lubi podróżować i nie szuka stałego miejsca.

Zasłużony Pulitzer

Middlesex czytało się zaskakująco – z jednej strony powoli, smakując każde słowo, a momentami bardzo szybko, z wypiekami na twarzy. To powieść wielowątkowa, wielowartwowa i mimo swojej solidnej objętości – skrojona na miarę. Co ważne – zaskakuąco odmienna od Szaleństw niewinności. W 2003 roku Eugenides otrzymał nagrodę Pulitzera za Middlesex i tym razem w pełni zgadzam się z weryktem. Polecam!

 

Moja ocena: 8/10.

 

Jeffrey Eugenides, Middlesex

Wydawnictwo Sonia Draga

Katowice 2018

Tłumaczenie: Wiktor Kurylak

Liczba stron: 632

ISBN: 978-83-7999-432-8

Gatunek: powieść obyczajowa

 

This year, the readings follow a specific cycle - one naturally leads to another. The Virgin Suicides brought me to Jeffrey Eugenides’s opus magnum, Middlesex. In my eyes the American author becomes one of the most talented and interesting contemporary writers.

Stuck between the sexes

Middlesex tells the story of Calliope Stephanides who was born as girl with 5-alpha reductase deficiency syndrome. This lack leads to a rebirth, this time as Cal, 14 years later in a hospital. The book also tells the story of three generations of the Stephanides family, from Desdemona and her husband and at the same time brother, Eleutherios, who flee from the burning Smyrna during the Balkan Wars of 1922 to the United States, to their aunt Sourmelina Zizmo. Although the young woman knew that they were siblings and that their marriage should not be concluded, she also had a secret she had no wish to reveal, especially to her husband. Lina felt an attraction to women, which sparked a scandal in her native village and led to her departure to America. The secret of Desdemona and Lefty was therefore safe, and the young couple had two children - Milton and Zoe. In the year Milton is born, Lina gives birth to her daughter, Theodora, or affectionately Tessie.

Calliope’s family lives in Detroit, and the fortunes of grandparents and parents reflect the growth and decline of the city. Lefty worked at the Ford factory on the assembly line and studied English intensively. Then, with Sourmelina's husband, he smuggled alcohol during Prohibition, and when the latter died in an accident in the lake, he founded the Zebra Bar and earned his living. During the 1967 Detroit strikes, the bar burned down, but the insurance allowed the family to buy a new mansion in a better neighborhood and to start a new business, the Hercules Hot Dogs fast food chain. The deteriorating economic situation of the family forced Desdemona to work in silkworm farming, as she did in her youth.

The story of the grandparents is reflected in the story of their children - Milton falls in love with his cousin Tessie and marries her. The couple has two children - son Jonas and daughter Calliope. Cal's special nature remains hidden until the age of 14, when the girl is hospitalized as a result of an accident, and from there she is referred to the Gender Disorders and Gender Identity Clinic in New York. As a result of various studies, she is considered a girl and an operation is being prepared for her. However, Cal escapes and leaves a letter to parents in which he confesses that he feels like a boy. Traveling across the United States by hitchhiking, he ends up in San Francisco, where he appears in burlesque as a hermaphrodite.

Epic narrative

Eugenides' prose is epic - the family history is set in a broad socio-historical context, the characters are credible and multi-threaded. Each of them is drawn with great care and even secondary characters, such as Dr. Philoboshian, speak with their own unique voice. The largely first-person narrative led by Cal as the omniscient narrator leaves the reader entirely at the mercy of the storyteller. Interestingly, Cal also has the ability to look into the minds of others and relate what is happening to them at any given moment. This is due to its undefined nature and some separation from the body.

The novel flows smoothly between various literary genres - it has elements of history, comedy, drama, novel of manners or - as in the case of Milton's pursuit of a blackmailer - also a crime fiction or thriller. Eugenides' prose is dynamic, addictive, and at the same time accurate and secure. Cal tells what happened in the past, rarely mixing past events with his current situation, but it is enough to interest and reassure the reader at the same time.

Eugenides raises such a large number of important topics in Middlesex that more than one master thesis will certainly be written on this topic. There is gender, treated with great delicacy and subtlety, from the intersex person's perspective. We have all the dilemmas of teenage Calliope, who is attracted to girls and observes her delay in puberty in comparison to her friends. We see a dramatic but very quick process of gender identification and an attempt to find one's place in new cultural and social norms, and the insecurity of one's own body. Also being different, not conforming to the norms and the accepted order. Cal is physically attacked for his anatomical anomaly only once, by the homeless in a park in San Francisco, but the feeling of difference is with him all the time, especially during the period of maturation and observation of the changing bodies of his peers.

In addition, there is also an important topic of the American dream and assimilation, the slow loss of one's own culture, language and writing for American culture. Desdemona and Lefty speak Greek very well, but their children not so much, and their grandchildren almost not at all. On the other hand, references to Greek culture, mythology and customs are abundant here, and the roots of the Stephanides family are reliably delineated. Greekness permeates Middlesex in and out.

The Stephanides family takes part in various important historical events, but always from the perspective of a passive observer or a refugee. They escape from Smyrna to find asylum in the States. Then, when riots engulf downtown Detroit, the family moves to the edge of the city, away from the center of the events. Cal also tries to stay on the outskirts, likes to travel and does not look for a permanent place.

A well-deserved Pulitzer

Middlesex reads surprisingly - on the one hand slowly, tasting each word, and at times very quickly, with a flushed face. It is a multi-threaded, multi-layered novel, and in spite of its solid volume - tailor-made. Importantly - surprisingly different from The Virgin Suicides. In 2003, Eugenides won the Pulitzer Prize for Middlesex, and this time I fully agree with the verdict. I recommend it!

 

My grade: 8/10.

 

Author: Jeffrey Eugenides

Title: Middlesex

Publishing House: Sonia Draga

Katowice 2018

Translation: Wiktor Kurylak

Number of pages: 632

ISBN: 978-83-7999-432-8

Genre: novel

Charles Dickens, Dawid Copperfield (The Personal History and Experience of David Copperfield the Younger)

W ramiona Dickensa popchnęła mnie lektura współczesnej, lecz tyczącej czasów wiktoriańskich Złodziejki Sarah Waters. Atmosfera tej książki była tak... dickensowska, że musiałam sięgnąć do oryginału. Na półce od lat stał i czekał Dawid Copperfield – zakupiony podczas wakacji chyba jeszcze w podstawówce, w jakiejś nadmorskiej taniej książce. Więc się doczekał!

Szeroka proza społeczna

Chyba trochę ku mojemu zaskoczeniu to opasłe, dwutomowe dzieło na ponad osiemset stron czytało się naprawdę znakomicie. Powieść, publikowana najpierw w odcinkach w latach 1849-1850, a potem jako całość w 1850 roku, była ulubioną w dorobku samego autora i zawiera wiele elementów autobiograficznych. Stanowi także szczegółowy, dobrze nakreślony obraz społeczeństwa XIX wieku ze szczególną uwagą zwróconą na postać dziecka i jego rozwój. Dzięki wielu postaciom drugoplanowym czytelnik ma możliwość zajrzeć w wiele warstw społecznych, od niewielkich miejscowości i ludzi pracy po wielkie miasta i arystokrację. To obraz barwny, ciekawy i znakomicie skomponowany.

Zarys fabuły

Dawid Copperfield rodzi się w Blunderstone, w Anglii, 6 miesięcy po śmierci swojego ojca. Jego matka, młoda Klara, z miłością opiekuje się swoim ukochanym synkiem, a pomaga jej w tym wierna służąca, Pegotty. Ta prosta, cierpliwa kobieta będzie jedną z najsympatyczniejszych i najcieplejszych osób w całej powieści, a młody panicz Copperfield zawsze będzie mógł na nią liczyć. Kiedy chłopiec jest już trochę większy, swe podchody do wciąż młodej i atrakcyjnej pani Copperfield rozpoczyna Edward Murdstone, postać poważna, surowa i antypatyczna. Niestety, matka Dawida decyduje się wyjść za niego za mąż, a on niezwłocznie sprowadza do niej swoją równie antypatyczną siostrę, Jane. Na jakiś czas Dawid zostaje odesłany do rodziny Pegotty do Yarmouth. Brat służącej jest rybakiem mieszkającym w zaadaptowanej barce na brzegu morza. Wraz z nim mieszka stara i marudna wdowa pani Gummidge, bratanica Emilka, w której Dawid natychmiast się zakochuje, oraz kuzyn Ham. Pobyt u rodziny Pegotty jest jednym z najjaśniejszych okresów w życiu dziecka.

Po powrocie do rodzinnego domu czeka go sporo przykrych niespodzianek. Rodzeństwo Murdstone (nazwisko zapewne znaczące) okazuje swoją prawdziwą twarz, a zestresowany chłopiec, do tej pory uczący się znakomicie, zaczyna mieć problemy z nauką. Surowy ojczym odsuwa go od matki, a w końcu wysyła do szkoły z internatem – Salem House, rządzonej twardą ręką pana Creakle (znów nazwisko!). Na szczęście, chłopiec szybko zawiązuje przyjaźnie z innymi „rezydentami” tego przybytku, i zaczyna się czuć w nowym miejscu dość swobodnie. To właśnie ze szkolnych czasów pozostanie mu znajomość z Jamesem Steerforthem, którego początkowo podziwia, a który zada jego rodzinie wiele bólu.

Gry Dawid wraca do domu na wakacje, odkrywa, że jego matka urodziła mu brata. Jednak zarówno niemowlę, jak i nieszczęsna kobieta wkrótce umierają, a majątek Copperfieldów przejmują bezduszni Murdstonowie. Tak kończy się edukacja Dawida, za którą trzeba było przecież płacić. Chłopiec zostaje wysłany do pracy do Londynu i zaczyna mieszkać z panem Micawberem, jego żoną i rodziną. Micawber jest wiecznym dłużnikiem, który ma wciąż kolejne plany zawodowe, ale nic mu nie wychodzi. W końcu za swoje długi trafia do więzienia, a chłopcem nie ma się kto zająć. Zdesperowane dziecko udaje się w drogę do Dover, będąc po drodze okradanym na każdym kroku. Właśnie tam chłopiec ma nadzieję odnaleźć swoją ostatnią żyjącą krewną, ciotkę Betsy Trotwood, która była w jego domu tuż po jego urodzeniu, ale uciekła na wieść o tym, że noworodek nie jest dziewczynką.

Ciotka jest niezwykłą postacią. Prowadzi niekończące się wojny z osłami, które przychodzą paść się na jej posiadłości, i mieszka z XXX, którego niezwykle szanuje, choć społeczeństwo patrzy na niego jak na szaleńca. Chłopiec zostaje wysłany do szkoły pana Stronga, która jest zancznie lepsza niż poprzednia placówka, a zamieszkuje w domu szanowanego prawnika, pana Wickfielda, i jego córki Agnieszki. Wkrótce dwójka dzieci zostanie najlepszymi przyjaciółmi.

Dawid, zwany przez ciotkę Trot, uczy się bardzo dobrze i staje się dumą swojej rodziny. Wktórce wyjeżdża do Londynu, by przyuczać się do zawodu prawnika. Niestety, przez nieuczciwe działania zatrudnionego u pana Wickfielda Uriasza Heepa, ciotra traci swój majątek, i Dawid znów jest zmuszony utrzymywać się samodzielnie. W Londynie młody mężczyzna poznaje piękną i efemeryczną Dorę Spenlow. Ku jego zaskoczeniu dziewczyna odwzajemnia jego uczucia, i para po krótkim narzeczeństwie bierze skromny ślub i mieszka w malutkim domku. Choć oboje się kochają, ich małżeństwo nie jest szczęśliwe. Młoda żona nie umie prowadzić domu, nie jest przyuczona do pracy i trudne warunki materialne bardzo ją przytłaczają. Wkrótce umiera.

W międzyczasie James Steerforth, z którym Dawid pozostaje w zażyłej przyjaźni, poznaje Emilkę Pegotty, zaręczoną już wtedy z prostym rybakiem Hamem, i uwodzi dziewczynę, obiecując jej ślub. Para ucieka, by się pobrać, ale oczywiście do ceremonii nie dochodzi. James podróżuje z Emilką po Europie, a kiedy dziewczyna mu się nudzi, oferuje jej małżeństwo ze swoim służącym, Littimerem. Dziewczyna odmawia i zostaje sama. W hańbie wraca do Londynu, gdzie dzięki pomocy Marty, dziewczyny z jej rodzinnych okolic, która przeszła podobną drogę, udaje się ją odnaleźć. Pan Pegotty, który bardzo kochał swoją siostrzenicę, przyjmuje ją z radością z powrotem. Wkrótce cała rodzina, wraz z państwem Micawber, wyrusza do Australii, by ułożyć sobie życiu. Zanim jednak wypuścimy pana Micawbera na drugi koniec świata, przyjrzyjmy się, co dobrego zrobił dla Dawida.

Jednocześnie toczą się losy rodziny Wickfield. Szanowany adwokat starzeje się i zaczyna pić, a Uriasz Heep ochoczo pomaga mu w upadku. Pochodzący z ubogiej, „skromnej” rodziny młody asystent ma wielkie aspiracje, ale nieczyste zamiary. Planuje przejąć kancelarię pana Wickfielda i ożenić się z jego córką Agnieszką. Tu chwalebną rolę odgrywa pan Micawber, który zaczyna pracować dla Heepa i dyskretnie patrzeć mu na ręce. Wkrótce wchodzi w posiadanie kompromitujących go dokumentów, i rodzina zostaje wyzwolona spod jego niszczącego wpływu.

Jak się można domyślić, zażyła przyjaźń pomiędzy Agnieszką a Dawidem przeradza się w gorące uczucie i para bierze ślub. Drugie małżeństwo Copperfirlda okazuje się nadzwyczaj udane, a rodzina powiększa się o grono pociech. Prawie wszystko kończy się szczęśliwie, gdyż James Steerforth tonie, gdy statek, na którym jest, rozbija się w okolicy Blunderstone. Niestety, w tej katastrofie, próbując ocalić rozbitków, ginie również Ham.

Bildungsroman

Powieść jest napisana w pierwszej osobie z perspektywy już dorosłego człowieka, który wspomina historię swojego dorastania. Dawid Copperfield to typowy bildungsroman, gdzie bohatera poznajemy w kołysce i towarzyszymy mu aż do wejścia w dorosłość. W dużej mierze to powieść autobiograficzna, ale autor umiejętnie przeplata fikcję literacką z rzeczywistością. Główna postać utworu zmienia się i kształtuje na przestrzeni książki, a ze względu na brak ojca natrafia na różne wzorce, które go kształtują. Oprócz kilku pierwszych lat życia, również nie do końca sielankowych, Dawid nie zaznał szczęścia domu rodzinnego i swoją późniejszą pozycję społeczną, pracę i podejście zawdzięcza głównie sobie i swojemu uporowi w dążeniu do celu. Dickens pozwala popełniać chłopcu błędy (małżeństwo z Dorą), przyjaźnić z niewłaściwymi ludźmi (Steerforth), próbować swojej drogi zawodowej. Nic nie jest z góry ustalone.

Bohaterów na pęczki

Pomimo, że narracja jest pierwszoosobowa i Dawid relacjonuje głównie wydarzenia i spotkania, których sam doświadczył (jak również te, o których słyszał lub korespondował), powieść ma całą galerię doskonale nakreślonych bohaterów. Zarówno postaci kobiece jak i męskie pokazane są starannie i akcja toczy się wielowątkowo. Przy tak dużej ilości postaci Dickensowi udało się zachować wielopłaszczyznowość ich charakterów i stworzyć postaci ciekawe, nieszablonowe, które na stałe weszły do kultury (choćby postać Uriasza Heepa, od której nazwę bierze zespół Uriah Heep). Dzięki wielości postaci Dickens daje przekrojowy obraz społeczeństwa, zarówno w mnieszych miejscowościach, jak i w metropolii. Szczegółowo opisuje różne warunki życia, nie obawia się pokazać pracy i wyzysku dzieci, a także podrzędnej roli kobiety w społeczeństwie i jej zależności od mężczyzny (choćby na przykładzie Klary Copperfield).

Bardzo podobało mi się wielowątkowe prowadzenie fabuły i możliwość odetchnięcia od głównego bohatera. Wszystkie pokazane historie są ciekawe i przeplatają się ze sobą w naturalny, niewymuszony sposób. Dzięki temu książka czyta się znakomicie i nadal – mimo swoich 170 lat – wciąga i ciekawi.

 

Moja ocena: 8/10.

 

Charles Dickens, Dawid Copperfield

Książka i Wiedza

Warszawa 1989

Tłumaczenie: Karolina Beylin

Liczba stron: 412 (tom I), 404 (tom II)

Gatunek: Bildungsroman