Jakub Jarno, Kontury

Zdarzenia są konturami, a pamięć tym, co je wypełnia

Cały czas próbuję zwiększać ilość czytanych/przyswajanych książek, a zmniejszać czas spędzony na telefonie. Oj, nie jest to proste. Testuję więc różne książki w wersji audiobooka, chociaż niektóre okazują się dla mnie w tej formie za trudne (np. Orbita Samanthy Harvey), a niektóre zbyt niepokojące (niektóre kryminały, zwłaszcza podczas samotnej wędrówki po górach). Natomiast Kontury Jakuba Jarno „weszły mi” wspaniale, chociaż nie jestem wielkim fanem Mai Ostaszewskiej, która czyta jedną część książki, często ze straszliwą manierą. Natomiasy Krzysztof Gosztyła, drugi lektor, czaruje ciepłem głosu i spokojnym tempem narracji. Książka wciąga od samego niemal początku i można spokojnie śledzić fabułę, nawet robiąc coś innego.

Tajemniczy Jakub Jarno

O samym Autorze nie dowiemy się zbyt wiele, bo strzeże swojej prywatności i przemawia tylko za pośrednictwem swoich książek. Do tej pory w Wydawnictwie Literackim ukazały się dwie ksiązki Jakuba Jarno – debiutancka i zbierająca bardzo dobre recenzje Światłoczułość (2024), a rok później czytane przeze mnie Kontury. Wydawnictwo WAB wydało natomiast Marionetkę – to zupełna świeżynka, wydana w połowie września tego roku (2026). Ja zaczęłam więc od środka, trochę przypadkowo, gdyż książkę znalazłam, klasycznie, na półce z nowościami w bibliotece i skusiła mnie jej piękna, ascetyczna okładka, nawiązująca zresztą do treści powieści.

Zarys fabuły

Kontury, napisane retrospektywnie, opowiadają historię życia Wandy Jeżyńskiej. Dziewczynka urodziła się pod sam koniec II wojny światowej i los jej rodziców pozostaje nieznany. Trafia więc najpierw pod opiekę zakonnic, a potem do opolskiejgo domu dziecka „Jedynak”, gdzie musi radzić sobie w nowej hierarchii i z wyjątkowo okrutną dyrektorką placówki, Baronową. Pokazując swoje umiejętności gry w palanta dziewczynka ulega wypadkowi i ma poważnie uszkodzone oko, dlatego trafia do izolatki, bez żadnej pomocy medycznej. Po wstawiennictwie innych dzieci ogląda ją felczer, ale oko nie zostaje należycie zaopiekowane i konsekwencje tego zaniedbania będzie Wanda ponosić do końca życia. Okazuje się też, że dziewczynka ma wielki talent do gry w tenisa, który w ostatnim niemal momencie zostaje zauważony przez państwa Wimbledon, a więc Tadeusza (Tediego) i Polę  Sierpińskich, którzy ratują dziewczynę z opresji. Zaczyna się dla niej jednak kolejna gehenna z opiekunką-alkoholiczką. Wanda nie miała w życiu lekko... Jej historia porusza i trzyma w napięciu do samego końca.

Realia życia w PRLu, odtwarzane przez zawodną pamięć

Dodatkową wartością w książce jest próba oddania realiów życia w PRLu. Akcja toczy się od lat tużpowojennych poprzez 60-te dalej, ale już z mniejszymi szczegółami. Jarno pokazuje biedną rzeczywistość, braki w zaopatrzeniu, konieczność korzystania z budek telefonicznych, zachwyt zachodnimi markami i trudne realia tamtych czasów. Chociaż część detali się rozsypuje albo nie zgadza, pokazując luki w pamięci albo też autokreację w opowiadanych przecież jakiemuś słuchaczowi wspomnieniach. „- Zdarzenia są konturami, a pamięć tym, co je wypełnia”, mówi główna bohaterka (s.372). To prowadzi nas do drugiego, a w zasadzie najważnieszego tematu książki – budowania tożsamości. Wanda musiała stworzyć się na nowo nie mając żadnego punktu odniesienia, rodziny, przodków, nawet personaliów. Jednocześnie bohaterka patrzy na swoją własną historię z perspektywy całego swojego życia, często się w swojej narracji zawieszając, podróżując w inne rejony czy miejsca, przez co narracja jest delikatnie rwana, ale nadal zrozumiała. „[...] człowiek się musi opowiedzieć i tylko wtedy istnieje. O tym, że jak już się opowie, to zawsze w formie fikcji”, nyśli dalej Jeżyńska. Upływający czas nadaje życiu niezbędną perspektywę, głębię i poczucie kierunku.

Kontury mają za mało wiarygodne wypełnienie?

Ja skończyłam książkę trochę rozdarta. Z jednej strony dramatyzm tej historii przypomina mi nieco losy Jude’a z Małego życia Hanyi Yanagihary – na Wandę spada podobnie dużo ciosów od losu, przez co fabuła może wydawać się troszeczkę naciągana. Z drugiej strony – skończyłam właśnie czytać listy Wisławy Szymborskiej i Kornela Filipowicza, które lepiej i dobitniej pokazywały realia życia w czasach PSLu, niż cała powieść w tamtych czasach osadzona. Jarno ma dużo pięlnych, trafnych zdań w swojej książce, ciekawych spostrzeżeń, które każą człowiekowi na chwilę przystanąć i zastanowić się nad wieloma tematami, ale czy mu uwierzyłam? Czy fikcyjność, a dokładniej pewna szcztuczność tego opowiadania mnie trochę nie razi i nie odrzuca? No właśnie nie wiem. Przekonajcie się sami, to nie jest zła literatura.

Moja ocena: 6/10.

Jakub Jarno, Kontury
Wydawnictwo Literackie, Kraków 2025
Liczba stron: 376
ISBN: 978-83-08-08691-9

***********************************************************************************

Events are outlines, and memory is what fills them

I am constantly trying to increase the number of books I read or absorb while cutting down on the time I spend on my phone. Oh, it’s not easy. So, I experiment with various audiobooks, though some prove too difficult for me in that format (e.g., Samantha Harvey’s Orbital) and others too unsettling (certain crime novels, especially when hiking alone in the mountains). However, Jakub Jarno’s Outlines (book not translated to English as of October 2026) really resonated with me—even though I’m not a huge fan of Maja Ostaszewska, who narrates one part of the book; she often employs a rather grating, affected style. On the other hand, Krzysztof Gosztyła, the second narrator, works his magic with the warmth of his voice and a calm, steady pace. The book draws you in almost from the very beginning, and it’s easy to follow the plot even while doing something else.

The mysterious Jakub Jarno

We don’t learn much about the author himself, as he guards his privacy and speaks only through his books. So far, Publishing House Wydawnictwo Literackie has published two of Jakub Jarno’s books: his debut—the highly acclaimed Światłoczułość (Photosensitivity, not translated into English as of Oct’26, published 2024)—and, a year later, Outlines, the one I listened to. Meanwhile, WAB published Marionetka (Puppet, not translated to English)—a brand-new release from mid-September of this year (2026). I started somewhere in the middle, somewhat by chance; I found the book as usual recently—on the library’s new arrivals shelf, and I was drawn in by its beautiful, minimalist cover, which actually reflects the novel’s content.

Plot Outline

Written as a retrospective narrative, the book recounts the life story of Wanda Jeżyńska. Born at the very end of World War II, she is left orphaned—her parents' fate unknown. She is placed first in the care of nuns and later in the "Jedynak" orphanage in Opole, where she must navigate a new social hierarchy and contend with the facility's exceptionally cruel director, known as "The Baroness." While demonstrating her skills at palant (a traditional Polish bat-and-ball game), she suffers an accident that severely damages her eye; consequently, she is confined to an isolation room without medical attention. After the other children intervene, a medical assistant examines her, but the eye is not properly treated, and Wanda suffers the consequences of this neglect for the rest of her life. It also turns out that the girl possesses great talent for tennis—a gift noticed at the eleventh hour by the "Wimbledons," Tadeusz ("Tedi") and Pola Sierpiński, who rescue her from her plight. Yet, a new ordeal begins for her with an alcoholic guardian. Wanda’s life was far from easy... Her story is moving and keeps the reader in suspense until the very end.

Life in the Polish People's Republic (PRL) as recalled by fallible memory

An added value of the book is its attempt to capture the realities of life in the Polish People's Republic (PRL). The action spans the immediate post-war years through the 1960s and beyond, though with less detail regarding the later periods. Jarno depicts a reality defined by poverty, supply shortages, the necessity of using public phone booths, a fascination with Western brands, and the harsh conditions of the era. Although some details fall apart or fail to align—revealing memory gaps or perhaps self-invention in recollections shared with a listener—the protagonist observes: "Events are outlines, and memory is what fills them in" (p. 372). This leads us to the book’s second—and arguably most important—theme: the construction of identity. Wanda had to reinvent herself without any reference points—no family, no ancestors, not even a personal history. At the same time, she views her own story from the perspective of a lifetime; she often pauses in her narrative, drifting to other times or places, which makes the storytelling slightly fragmented yet still coherent. "[...] a person must tell their own story, and only then do they exist. And... once told, it always takes the form of fiction," Jeżyńska reflects. The passage of time lends life necessary perspective, depth, and a sense of direction.

Is the filling of those outlines not quite credible?

I finished the book feeling somewhat conflicted. On one hand, the story’s dramatic intensity reminds me a bit of Jude’s fate in Hanya Yanagihara’s A Little Life—Wanda suffers a similarly relentless barrage of blows from fate, making the plot seem perhaps a tad far-fetched. On the other hand, I had just finished reading the letters exchanged between Wisława Szymborska and Kornel Filipowicz; those letters depicted the realities of life during the PSL era far better and more poignantly than the entire novel set in that period. Jarno’s book contains many beautiful, apt sentences and intriguing observations that make you pause and reflect on various themes—but did I find it convincing? Did the fictional nature—or rather, a certain artificiality—of the narrative perhaps jar or put me off a little? I honestly don’t know. See for yourselves; it’s not bad writing.

My rating: 6/10.

Author: Jakub Jarno
Title: Outlines (book not translated to English as of October 2026)
Publishing House: Wydawnictwo Literackie, Kraków 2025
Number of pages: 376
ISBN: 978-83-08-08691-9