Roy Jacobsen, Oczy z Rigela (Rigels Øyne)

Powieść drogi

Trzeci, choć dla mnie akurat ostatni, tom sagi o Ingrid Barrøy, jest zupełnie inny od pozostałych – to klasyczna powieść drogi. Ingrid wraz ze swoją córeczką Kają wyrusza na poszukiwanie Aleksandra. Jej oczami widzimy odradzający się po II wojnie światowej kraj, skalę wojennych zniszczeń, ludzkie dramaty. Nie chodzi o cel, lecz o samą podróż.

Wojna robi z ludźmi dziwne rzeczy, niekoniecznie stają się od niej lepsi

W pewien sposób Oczy z Riegela są powieścią rozliczeniową – pokazują podejście Norwegów do II wojny światowej, czy pomagali sobie nawzajem, czy też kolaborowali z okupantem. Część osób ewidentnie kłamie przed Ingrid, część usiłuje coś ukryć, część cierpliwie prowadzi ją ścieżkami uciekinierów, pokazując jej tajemne skrytki czy też miejsca przerzutów. Sama Ingrid też usiłuje rozwiązać zagadkę swojego „męża”, jak go nazywa, Aleksandra Michajłowicza Niżnikowa. Zacięta w swoim uporze kobieta nie wie jeszcze, jakie odkrycia ją czekają, a Jacobsen pisze gorzko:

Ingrid ścigała swoją miłość i wciąż pozostawała szczęśliwie nieświadoma tego, że pierwszą ofiarą pokoju jest prawda. (s. 46)

Czy Ingrid byłaby szczęśliwsza nie znając jej? Czy też do końca życia dręczyłaby ją nierozwiązana zagadka?

Wszystkie drogi prowadzą na Barrøy

Kiedy Ingrid zakończyła swoją kilkusetkilometrową tułaczkę, wróciła na Barrøy, ale jako inna, zmieniona osoba. Miała siłę samotnie przemierzać zniszczony wojną kraj, stykać się z nieznanymi ludźmi, brnąć samotnie przez leśne ostępy i opustoszałe drogi. Dlatego wraca na swoją wyspę jako silna, nieugięta kobieta, prawdziwa właścicielka tego miejsca, choć może nieco bardziej zgorzkniała i zamknięta.

Jacobsenowski styl

Tak samo jak we wszystkich pozostałych tomach Jacobsen zostawia sporo niedopowiedzeń i niejasności, nie podaje czytelnikowi jasnych rozwiązań. To proza wymagająca dużej uwagi podczas lektury, czasami sugerująca tylko pewne wydarzenia, malująca je na marginesie. Jednocześnie proza zachwycając opisami krajobrazu, mijanych miast i miasteczek, piękny obraz odradzającej się po wojnie Norwegii, swoisty portret czasów. Z przyjemnością wrócę kiedyś do tej książki, może właśnie do tego tomu ze wszystkich, by zobaczyć, który element wyjdzie dla mnie na pierwszy plan przy ponownej lekturze po dłuższej przerwie. Tymczasem – polecam!

Moja ocena: 7/10.

 

Roy Jacobsen, Oczy z Rigela
Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2020
Tłumaczenie: Iwona Zimnicka
Liczba stron: 256
ISBN: 978-83-66570-29-0

****************************************************************************

The novel of the road

The third, but for me the last, volume of the Ingrid Barrøy saga is completely different from the others - it's a classic road novel. Ingrid and her daughter Kaja set out to find Aleksander. Through the mother’s eyes we see the country reborn after World War II, the scale of war damage, human suffering. It's not about the destination, it's about the journey itself.

War does strange things to people, they don't necessarily make them better

In a way, Eyes of the Riegel is a reckoning novel - it shows the approach of the Norwegians to World War II, whether they helped each other or collaborated with the occupier. Some people are clearly lying to Ingrid, some are trying to hide something, some patiently lead her along the paths of refugees, showing her secret hiding spots or places of transfers. Ingrid herself is also trying to solve the mystery of her "husband", as she calls him, Alexander Mikhailovich Nizhnikov. The stubborn woman does not yet know what discoveries await her, and Jacobsen writes bitterly:

Ingrid pursued her love and was still happily unaware that the first casualty of peace is truth. (p. 46)

Would Ingrid be happier not knowing it? Or would she be haunted by an unsolved mystery for the rest of her life?

All roads lead to Barrøy

When Ingrid ended her wandering of several hundred kilometers, she returned to Barrøy, but as a different, changed person. She had the strength to travel alone through a war-torn country, meet unknown people, wade alone through forests and deserted roads. That is why she returns to her island as a strong, unyielding woman, the true owner of this place, although perhaps a bit more bitter and secretive.

Jacobsen's style

As in all other volumes, Jacobsen leaves a lot of understatements and ambiguities, he does not give the reader clear solutions. It is prose that requires a lot of attention when reading, sometimes only suggesting certain events, painting them in the margins. At the same time, the prose that delights with the descriptions of the landscape, cities and towns passed by, a beautiful portrait of Norway reborn after the war, also - a portrait of the times. I will be happy to return to this very book of the entire series someday, to see which element will come to the fore for me when re-reading after a long break. In the meantime - I strongly recommend!

My rating: 7/10.

Author: Roy Jacobsen
Title: Eyes of the Rigel
Publishing House: Wydawnictwo Poznańskie , Poznan 2020
Translation: Iwona Zimnicka
Number of pages: 256
ISBN: 978-83-66570-29-0

Roy Jacobsen, Białe morze (Hvitt Hav)

Nad morzem człowiek jest tylko ulepionym z twardej gliny gościem

Białe morze to drugi po Niewidzialnych tom sagi o Ingrid Barrøy. Akcja początkowo toczy się nieśpiesznie, ale w momencie, gdy Ingrid ratuje rozbitka ze statku Riegel nagle na zimniej norweskiej wyspie wybucha gorące uczucie. Rosyjski jeniec wojenny Aleksander znajduje u Ingrid nie tylko ocalenie od śmierci, ale również miłość, a później wolność.

Życie mieszkańca wyspy to szukanie

Drugi tom sagi o Barrøy jest dość mroczny, bo wiele w nim obrazów wojny. Dzielna Ingrid znajduje u wybrzeży swojej wyspy wiele zwłok, które pracowicie wyciąga na brzeg i zabezpiecza, a następnie oddaje niemieckim okupantom. Jacobsen arcyciekawie wplótł prawdziwe wydarzenie historyczne, a mianowicie zatonięcie norweskiego statku transportowego MS Rigel, które miało miejsce 27 listopada 1944. Podczas katastrofy zginęło niemal 2500 osób, w tym głównie jeńcy radzieccy, ale również żołnierze niemieccy i kilku Norwegów. Aleksander jest właśnie jedną z cudem ocalałych osób, a uczucie pomiędzy właścicielką wyspy a rozbitkiem rozwija się pomimo bariery językowej. Jednak oboje zdają sobie sprawę z zagrożenia, więc Ingrid przygotowuje rozbitka do ucieczki zimą, kiedy żaden niemiecki okupant nie zdecyduje się zawitać na wyspę ze względu na pogodę. Tak właśnie jednego dnia Aleksander rozpoczyna wędrówkę po swoją wolność, a Ingrid zostaje tylko wspomnienie jego oczu.

Kiedy ktoś umiera nie daje się żyć

Katastrofa statku to jednak niejedyne ponure oblicze wojny w Białym morzu. Ingrid ląduje w szpitalu, gdzie słyszy dramatyczne historie ludzi dotkniętych przez wojnę, a wracając do domu poznaje całą masę ludzi szukającą swoich bliskich zagubionych w wojennej zawierusze. Kraj jest zrujnowany po wojnie, panuje głód, brakuje podstawowych towarów. Jednak ludzie sobie pomagają, a sama Ingrid przyjmuje do siebie chorą dziewczynkę Nelvy oraz młodych chłopaków do odbudowy gospodarstwa. Świat zaczyna się odradzać, rodzi się nowe życie, aż wreszcie znaczna część rodziny wraca na wyspę i Ingrid nie jest już na niej kompletnie sama.

Bóg nie ma tak wielkiej miłości dla ludzi na wybrzeżu, jaką ma wobec tych w głębi lądu i miastach

Fabuła się rozwija z tomu na tom, natomiast nie zmienia się niełatwy, oszczędny, więcej sugerujący niż opisujący styl Jacobsena. Mija półtorej strony zanim to, co widzi Ingrid, zostanie nazwane jako trupy. Przez całą powieść zastanawiałam się też, czy Ingrid została zgwałcona przez niemieckich okupantów. Główna bohaterka zastanawia się natomiast, czy jej ukochany na pewno jest zbiegłym rosyjskim jeńcem, czy może jednak niemieckim oprawcą. Powieść wymaga pełnego skupienia podczas lektury, ale podczas ponownego przeglądania niektóre fragmenty nadal pozostały dla mnie niezrozumiałe.

Chociaż mówiono mi, że pierwszy tom tetralogii o Barrøy jest najlepszy, mi chyba drugi podobał się najbardziej. Dopiero wracając do niego byłam w stanie docenić siłę zdań Jacobsen i umiejętność budowania nastroju, zwłaszcza oddania samotności i nieprzystępności północnej krainy. To nie jest kraj, który ułatwia życie, raczej taki, który zmusza ich do nieustannej walki z żywiołami, głodem i nieprzyjazną pogodą. Historia dokłada konieczność walki o własną godność i prawdę.

 

Moja ocena: 7/10.

Roy Jacobsen, Białe morze
Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2019
Tłumaczenie: Iwona Zimnicka
Liczba stron: 264
ISBN: 978-83-6638-78-0

**************************************************************

By the sea, a man is just a passerby made of hard clay

White Shadow is the second book in Ingrid Barrøy's saga after The Unseen. The action is slow at first, but when Ingrid rescues a castaway from the Riegel ship, a hot feeling suddenly erupts on a cold Norwegian island. Russian prisoner of war Alexander finds in Ingrid not only salvation from death, but also love, and later freedom.

The life of an islander is a constant search

The second volume of the Barrøy saga is quite dark, because it depicts many images of war. The brave Ingrid finds many corpses off the coast of her island, which she laboriously pulls ashore and secures, and then gives back to the German occupiers. Jacobsen wove a real historical event in an interesting way, namely the sinking of the Norwegian transport ship MS Rigel, which took place on November 27, 1944. Almost 2,500 people died during the disaster, mainly Soviet prisoners of war, but also German soldiers and a few Norwegians. Aleksander is one of the miraculous survivors, and the feeling between the island's owner and the castaway develops despite the language barrier. However, both are aware of the threat his presence poses, so Ingrid prepares the castaway to escape in the winter, when no German occupier will decide to visit the island due to the weather. That's how one day Aleksander begins his journey for his freedom, and Ingrid is left with only the memory of his eyes.

When someone dies, you can't continue on living

However, the shipwreck is not the only gloomy face of the war in White Shadow. Ingrid s taken to the hospital, where she hears dramatic stories of people affected by the war, and on her way home she meets a lot of people looking for their loved ones lost in the turmoil of war. The country is ruined after the war, there is famine, there is a shortage of basic goods. However, people help each other, and Ingrid herself takes in a sick girl Nelvy and young boys to rebuild the farm. The world begins to regenerate, new life is born, until finally a large part of the family returns to the island and Ingrid is no longer completely alone on it.

God does not have as much love for people on the coast as He has for those inland and in the cities

The plot develops from volume to volume, but it does not change the difficult, brief, more suggestive than describing Jacobsen's style. It takes a page and a half before what Ingrid sees is called corpses. Throughout the novel, I also wondered if Ingrid was raped by the German occupiers. The main character, wonders whether her beloved is really an escaped Russian prisoner of war, or maybe a German opressor. The novel requires full concentration when reading it, but also during re-reading some passages still remained incomprehensible to me.

Although I've been told that the first volume of the Barrøy tetralogy is the best, I think I liked the second one better. It was only when I came back to it I was able to appreciate the power of Jacobsen's sentences and the ability to build the mood, especially the depiction of the loneliness and inaccessibility of the northern land. This is not a country that makes life easier, rather one that forces them to constantly fight the elements, hunger and unfriendly weather. History makes it necessary to fight for one's own dignity and truth. 

My rating: 7/10. 

Author: Roy Jacobsen
Title: White Shadow
Publishing House: Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2019
Translation: Iwona Zimnicka
Number of pages: 264
ISBN: 978-83-6638-78-0

Trygve Gulbranssen, A lasy wiecznie śpiewają (Og bakom synger skogene)

Nostalgia za czasem minionym

Piękno korzystania z biblioteki polega na tym, że można trafić na książki, po które by się nigdy – z barku świadomości ich istnienia – nie sięgnęło. Tak było z monumentalną powieścią norweskiego pisarza i dziennikarza Trygve Gulbranssena. Przyniósł mi ją bibliotekarz, kiedy wypożyczałam któryś już tom sagi Roya Jacobsena o Barrøy. Powieść zabrała mi w gorącym grudniowym okresie pełne trzy tygodnie i spowodowała opóźnienie w moim czytaniowym kalendarzu. Czy było warto?

Saga rodu z Bjørndal składa się obecnie z dwóch części: A lasy wiecznie śpiewają oraz Dziedzictwo na Bjørndal (oryginalnie druga część podzielona była na dwa odcinki). Publikacja wydawnictwa Zysk i spółka ma blisko 560 stron, zapisanych gęstym drukiem. Powieść ma stosunkowo mało dialogów, więc należy się nastawić na dużą liczbę opisów, zarówno otaczającej przyrody, obowiązujących zwyczajów i tradycji, jak i stanów wewnętrznych bohaterów.

Na głównego bohatera wyrasta ojciec Dag, którego życie możemy obserwować od dzieciństwa aż po śmierć. Ten potężnie zbudowany mężczyzna przechodzi ważną przemianę, a jego zmieniające się wartości i motywacje są dokładnie opisane w książce. Stąd też jej silnie moralistyczny przekaz i szukanie oparcia i sensu życia w wierze (i ciężkiej pracy). Początkowo dla mężczyzny liczyły się tylko dobra materialne, a był nimi tak zaślepiony, że zasłaniały mu one innych ludzi. Dopiero z czasem Dag zmienił swój system wartości, dzięki czemu zamienił się w prawdziwego opiekuna i doradcę swoich ludzi.

Bardzo cieszyło mnie, że ważnymi i dobrze opisanymi postaciami są również kobiece bohaterki – żona Daga Teresa, jej siostra – panna Dorota oraz synowa Daga, Adelajda. Ich emocje, wejście do obcej, niełatwej i potężnej rodziny, utraty dzieci, trudności w relacjach, ale również wzajemnie sobie udzielana kobieca pomoc – są dokładnie opisane. Wydaje mi się to dość wyjątkowe jak na powieści publikowane w latach trzydziestych XX wieku. Natomiast dzieci potraktowane są całkowicie po łebkach i nie poświęca się im zbyt dużo uwagi.

Mimo ciekawej fabuły uważam, że książka mocno się zestarzała i opisuje rzeczywistość, której już nie ma. Zaryzykowałabym stwierdzenie, że dla mnie była ona przedwojennym skansenem tradycji i obyczajów. Zwiedzanie przeszłości miało swój urok, ale przez pewną sztywność i zachowawczość bohaterów było również męczące. Dlatego trochę męczyłam samą końcówkę książki. Fantastyczne jest jednak to, że w 90 lat po publikacji nadal wzbudza ona żywe emocje, wydawane są jej wznowienia, a powieść żyje swoim życiem. Sądzę, że książka ma spore szanse znaleźć sobie jeszcze wielu oddanych czytelników.

Moja ocena: 6/10.

Trygve Gulbranssen, A lasy wiecznie śpiewają
Wydawnictwo Zysk i Spółka, Poznań 2013
Tłumaczenie: Henryk Goldmann, Henryk Leśniewski
Liczba stron: 560
ISBN: 978-83-7785-343-6

*********************************************************

Nostalgia for the past

The beauty of using the library lies in the fact that you can find books that you would never - out of sheer unawareness of their existence - reach for. Such was the case with the monumental novel by the Norwegian writer and journalist Trygve Gulbranssen. The librarian brought it to me when I was borrowing a volume of Roy Jacobsen's Barroy saga. The novel took me a full three weeks during the hot December period and caused a delay in my reading calendar. Was it worth it?

Bjørndal Trilogy consists of two parts: Beyond Sing the Woods and The Wind from the Mountains (originally, the second part was divided into two separate volumes). The publication of the Zysk i spółka publishing house has nearly 560 pages, written in dense print. The novel has relatively few dialogues, so you should be prepared for a large number of descriptions, both of the surrounding nature, customs and traditions, as well as of the internal states of the characters.

The main character is Dag the father, whose life we can observe from childhood until death. This powerfully built man undergoes an important transformation, and his changing values and motivations are thoroughly described in the book. Hence its strongly moralistic message and the search for support and the meaning of life in faith (and hard work). Initially, only material goods mattered to him, and he was so blinded by them that he didn’t see people behind. Only with time Dag changed his value system, thanks to which he turned into a real protector and adviser of his people.

I was very pleased that female protagonists are also important and well-described characters - Miss Dorota, Dag’s wife Teresa and Dag's daughter-in-law, Adelajda. Their emotions, entering into a foreign, difficult and powerful family, losing children, difficulties in relationships, but also mutual female help - are described in detail. This seems quite unique to me for novels published in the 1930s. The children, on the other hand, are not described well and the author doen’t pay much attention to them.

Despite the interesting plot, I think that the book has aged a lot and describes a reality that no longer exists. I would venture to say that for me it was a pre-war open-air museum of traditions and customs. Visiting the past had its charm, but due to a certain rigidity and conservativeness of the characters, it was also tiring. So I was a little bored at the end of the book. The fantastic thing, however, is that 90 years after its publication, it still evokes strong emotions, reissues are published, and the novel lives its own life. I believe that the book has a good chance of finding many more devoted readers.

My rating: 6/10.

 

Author: Trygve Gulbranssen
Title: The Bjørndal Trilogy
Publishing House: Wydawnictwo Zysk i Spółka, Poznań 2013
Translation: Henryk Goldmann, Henryk Leśniewski
Number of pages: 560
ISBN: 978-83-7785-343-6

Karl Ove Knausgård, Moja walka Powieść Księga czwarta (Min kamp. Fjerde bok. Roman)

Młodość chmurna, durna i zdecydowanie nieromantyczna

Kolejny, czwarty już tom cyklu Moja walka Karla Ovego Knausgårda, zapowiadał się trochę mniej ciekawie. Pisarz relacjonuje swój roczny pobyt na północy Norwegii, w Håfjord, w charakterze nauczyciela. Jednak książkę czyta się tak samo jak pozostałe części cyklu, czyli bardzo szybko i ze sporym zainteresowaniem. Zważywszy, że pozostałe tomy obejmują raczej dziesięciolecia niż poszczególne lata, można wnioskować, że ten czas w życiu pisarza był szczególnie ważny.

Na dworze pociemniało, jesień nakryła świat dłonią

Tuż po zdaniu matury młody pisarz wyjeżdża do Håfjord w okręgu Tromso i Finnmark. Okolica zapiera dech w piersiach, co Knausgård skrupulatnie odnotowuje zbliżając się autobusem. Podczas zimy zapadają tam całkowite ciemności, które mogą zaburzać rytm dobowy, a funkcjonowanie w nich wymaga niemałego samozaparcia. To pierwszy chyba literacki opis norweskiej zimy, na który natrafiłam, który byłby tak sugestywny i poruszający.

Literackie i muzyczne inspiracje

Oprócz uczenia, do którego niewykwalifikowany nauczyciel przygotowuje się z czasem coraz mniej, dochodzi – jak w każdym tomie – plejada nazwisk pisarzy, z których twórczością zapoznawał się autor, oraz całkiem pokaźny spis słuchanych przez niego płyt. Pojawiają się, podobnie jak w innych tomach, krótkie analizy twórczości innych pisarzy, w tym Thomasa Manna, Milana Kundery czy Knuta Hamsuna. Knausgård wskazuje swoje literackie inspiracje, ścieżkę, którą przeszedł i która była dla niego ważna. Fascynujące móc zobaczyć, jak jeden twórca odbiera prace innych.

Młodzieńcza obsesja seksem

Jednak głównym tematem powieści jest seksualność – budzące się pożądanie, problem przedwczesnego wytrysku, narastające przez całą powieść napięcie. Artysta z charakterystyczną dla siebie bezpośredniością pokazuje również te mniej przyjemne elementy wczesnej młodości. Zakończenie książki jest iście karkołomne i pewnie u niejednego wywoła skrępowany uśmiech niedowierzania. Ale warto dotrwać.

Czasy nastoletniej młodości hipnotyzują mniej

Dla mnie tom czwarty czytał się tak samo dobrze, jak pozostałe, co chyba mnie samą zaskoczyło. Zaczęłam z przytupem, potem miałam kilka dni pełnej niechęci przerwy, ale potem skończyłam książkę bardzo szybko. W pewien sposób tom czwarty odzwierciedla czasy dojrzewania bohatera i ze wszystkich do tej pory przeze mnie przeczytanych ujął mnie najmniej. Nie jest to jednak zła powieść i tworzy z resztą cyklu spójną, zaskakującą i chyba najbardziej humorystyczną do tej pory całość.

 

Moja ocena: 7/10.

 

Karl Ove Knausgård, Moja walka Powieść Księga czwarta
Wydawnictwo Literackie, Kraków 2016
Tłumaczenie: Iwona Zimnicka
Liczba stron: 616
ISBN: 978-83-08-06169-5

************************************************************************

An early, foolish and definitely unromantic youth

The next, fourth volume of the series My Fight by Karl Ove Knausgård, was starting a little less interesting than the previous ones. The writer reports on his one-year stay in Håfjord in northern Norway as a teacher. However, the book reads in the same way as the rest of the cycle, so very quickly and with great interest. Considering that the remaining volumes cover decades rather than single years, it can be concluded that this time in the writer's life was particularly important. Making of Karol Ove Knausgård.

Outside, it grew darker, and autumn covered the world with her hand

Shortly after graduating from high school, the young writer leaves for Håfjord in the Tromso and Finnmark districts. The surroundings are breathtaking, which Knausgård meticulously notes as the bus approaches his destination. During the winter, complete darkness falls there, which can disturb the natural body rhythm, and functioning in it requires a lot of self-denial. This is perhaps the first literary description of the Norwegian winter I came across that would be so evocative and moving.

Literary and musical inspirations

In addition to teaching, to which the unqualified new-hire prepares less and less over time, there is - as in every volume - a galaxy of names of writers whose work the author has read, and quite a large list of albums he listened to. There are, as in other books, short descriptions of the works of other writers, including Thomas Mann, Milan Kundera and Knut Hamsun. Knausgård points to his literary inspirations, the path he followed and which was important to him. It is fascinating to see how one artist perceives the work of others.

Youthful obsession with sex

The main theme of the novel is sexuality - awakening desire, the problem of premature ejaculation, and growing tension throughout the novel. The writer, with his characteristic directness, also shows the less pleasant elements of early youth. The ending of the book is really backbreaking and will surely evoke an embarrassed smile of disbelief in many. But it's worth it.

The times of teenage youth are less hypnotic

For me, the fourth volume read as well as the others, which surprised me. I started off with a bang, then had a few days of reluctant break, but then I finished the book very quickly. In a way, the fourth volume reflects the hero's maturation, and of all I have read so far, I am the least touched by it. However, it is not a bad novel and it creates a coherent, surprising and probably the most humorous whole with the rest of the cycle.

 

My rating: 7/10.

Author: Karl Ove Knausgård

Title: My struggle Book Four Dancing in the Dark
Publishing House: Wydawnictwo Literackie, Krakow 2016
Translation: Iwona Zimnicka
Number of pages: 616
ISBN: 978-83-08-06169-5

Jürgen Thorwald, Stulecie detektywów (Das Jahrhundert der Detektive)

Historia kryminalistyki niczym najlepszy kryminał

Jürgen Thorwald w swojej monumentalnej powieści Stulecie detektywów przedstawia historię współczesnej kryminalistyki. Miałam okazję przesłuchać wcześniej Stulecie chirurgów, i podobnie jak w tamtej książce, mój niezmienny szacunek budzi ogrom wykonanej pracy badawczej oraz lekkie pióro, które potrafi zbeletryzować najsuchsze naukowe informacje.

Mroczna przeszłość wybitnego badacza?

Sama postać pisarza wydaje mi się dość ciekawa, a to ze względu na jego mroczną młodość. Urodzony w Solingen w 1915 roku jako Heinz Bongartz, od 1933 roku pracował w nazistowskiej prasie propagandowej, gdzie publikował różnego rodzaju artykuły. Pseudonim Jürgen Thorwald przybrał po wojnie, by móc dalej publikować, a w 1947 roku przyjął ten przydomek jako swoje prawne imię i nazwisko. Jego pierwsza książka o Luftwaffe z 1939 roku ma przedmowę Hermanna Göringa. Jednak o nazistowskiej przeszłości autora w zasadzie trudno znaleźć więcej informacji.

Fascynująca historia kryminologii

Monografia Stulecie detektywów ukazała się w 1964 roku, a w 1966 była nominowana do Nagrody Edgara Allana Poe w kategorii najlepszej książki kryminalnej opartej na faktach. Best Fact Crime. Thorwald przegrał z powieścią Trumana Capote Z zimną krwią. Książka niemieckiego pisarza podzielona jest na 4 części – pierwsza dotyczy sposobów rozpoznawania przestępców i katalogowania danych oraz początków daktyloskopii. Pisarz opisuje wczesne sukcesy Bertillona z jego metodą pomiaru 11 części ciała, a potem niemal równoczesne odkrycia Williama Herschela, Henry’ego Fauldsa i Francisa Galton, aż po metodę katalogowania odcisków palców Edwarda Henry’ego.

Druga część opisuje rozwój antropomorfologii sądowej, badania zwłok w różnym stanie rozkładu i metody rozpoznawania przyczyny śmierci, jak i możliwości ustalenia tożsamości denata. Tutaj też początki były niewyobrażalnie trudne, począwszy od niemożliwości odróżnienia krwi ludzkiej od zwierzęcej do momentu wynalezienia testów precypitynowych Uhlenhutha, poprzez zagadnienia uduszenia, utopienia, spalenia i śladów możliwych do odkrycia na ówczesny stan wiedzy.

Część trzecia dotyczy toksykologii, z przytoczeniem fascynujących trucizn i możliwości ich wykrywania. Początkowo omawiany jest arszenik oraz wynalezienie aparatu Marsha do jego wykrywania. Potem na scenie pojawiają się alkaloidy roślinne, od atropiny, poprzez koniinę, nikotynę, które nauczył się wykrywać Jean Servais Stas. Sytuacja komplikuje się dramatycznie, gdy na scenie pojawia się coraz więcej nowych trucizn roślinnych (digitalina, akonityna, hioscyna), a potem syntetycznych. Pojawiają się leki, których można używać jako trucizny (choćby insulina), a naukowcy starają się wykryć, jak wskazywać właściwe trucizny i ilość zastosowanego środka.

W części czwartek autor zajmuje się tematem balistyki, począwszy od odkrycia, że da się ustalić, z jakiej broni wystrzelona została dana kula, po niemal kompletny wykaz światowej broni Charlesa Waite w Stanach Zjednoczonych, ultradokładnym mikroskopie Calvina Goddarda i stworzeniu dokładnych laboratoriów kryminalistycznych na całym świecie.

Fenomenalne jest to, że spis treści może służyć za streszczenie książki – wypisane tam nazwiska i przełomowe śledztwa pomogą dociekliwemu czytelnikowi dowiedzieć się jeszcze więcej z Wikipedii lub innych źródeł. W zasadzie nie trzeba robić żadnych notatek, w dwudziestostronicowym spisie treści znajdziemy wszystko.

Książka jest dość monumentalna, ale zwłaszcza dwa pierwsze rozdziały przykuwają uwagę i z pewnością nakreślają szeroką perspektywę historyczną i uświadamiają czytelnikowi ogrom problemów, z którymi musiały się mierzyć XIX i XX-wieczne służby porządkowe. Jednocześnie Thorwald potrafi z postaci historycznych uczynić żywych, sympatycznych bądź antypatycznych bohaterów, którym się kibicuje lub też nie. Dzięki czemu książkę czyta się trochę jak dobry kryminał.

Dla laików i dla specjalistów

Dla mnie to przede wszystkim rzeczowe i ciekawe kompendium wiedzy, napisane w porywający, a jednocześnie uporządkowany sposób. Dla osób zainteresowanych tematem może stanowić dobre historyczne wprowadzenie do dalszych lektur, dla zwykłych czytelników albo wstęp do pasji, albo swoisty podręcznik z ciekawie podaną dawką informacji. Ja przeczytałam te 700 stron z zapartym tchem w 5 dni i szczerze polecam.

Moja ocena: 8/10

 

Jürgen Thorwald, Stulecie detektywów
Wydawnictwo Znak, Kraków 2007
Tłumaczenie: Karol Bunch, Wanda Kragen
Liczba stron: 704
ISBN: 978-83-240-1118-6

*************************************************************************

The history of forensics is like the best crime story

Jürgen Thorwald in his monumental novel Century of the Detective presents the history of modern forensics. Earlier I had the opportunity to listen to audiobook The Century of the Surgeon, and as in that book, I feel the growing respect for the enormity of the research work done and a light pen that can fictionalize even the driest scientific information.

The dark past of an excellent researcher?

The character of the writer seems worryingly interesting to me because of his dark youth. Born in Solingen in 1915 as Heinz Bongartz, from 1933 he worked in the Nazi propaganda press, where he published various kinds of articles. He took the pseudonym Jürgen Thorwald after the war in order to be able to continue publishing, and in 1947 he adopted this nickname as his legal name. His first book on the Luftwaffe in 1939 has a foreword by Hermann Göring. However, it is difficult to find more information about the author's Nazi past.

A fascinating history of criminology

Century of the Detective monograph was published in 1964, and in 1966 it was nominated for the Edgar Allan Poe Award for Best Fact Crime Book. Thorwald lost to Truman Capote’s novel In Cold Blood. The German writer's book is divided into 4 parts - the first concerns the ways of identifying criminals and cataloging data, and the beginnings of dactyloscopy. The writer describes Bertillon's early successes with his method of measuring 11 parts of the body, followed by the nearly simultaneous discoveries of William Herschel, Henry Faulds, and Francis Galton, down to Edward Henry's fingerprint cataloging method.

The second part describes the development of forensic anthropomorphology, examination of corpses in various states of decomposition and methods of identifying the cause of death, as well as the possibility of establishing the identity of the deceased. Here, too, the beginnings were unimaginably difficult, ranging from the inability to distinguish human blood from animal blood to the invention of the Uhlenhuth precipitin tests, through the issues of suffocation, drowning, burning, and traces possible to discover at the state of knowledge at the time.

The third part deals with toxicology, with fascinating poisons and their detection possibilities. Arsenic and the invention of the Marsh detection apparatus are initially discussed. Then, plant alkaloids appear on the scene, from atropine, through conine, to nicotine, all of which which Jean Servais Stas has learned to detect. The situation becomes dramatically complicated when more and more new plant poisons (digitalin, aconitine, hyoscine) and then synthetic ones appear on the scene. Drugs that can be used as poisons (for example insulin) emerge, and scientists are trying to discover how to indicate the correct poisons and the amount of the agent used.

In the fourth and last part, the author deals with the subject of ballistics, ranging from discovering that it is possible to determine which weapon a bullet was fired from, to an almost complete list of Charles Waite's world weapons in the United States, Calvin Goddard's ultra-precise microscope and the creation of accurate forensic laboratories around the world .

It is phenomenal that the table of contents can be used as a summary of a book - the names listed there and groundbreaking investigations will help the inquisitive reader learn even more from Wikipedia or other sources. In fact, you don't need to take any notes, we'll find everything in the 20-page table of contents.

The book is quite monumental, but especially the first two chapters attract attention and certainly outline a broad historical perspective and make the reader aware of the enormity of problems that the nineteenth and twentieth-century law enforcement services had to face. At the same time, Thorwald has the talent of turning historical figures into living, likeable or unpleasant characters, creating readers’ emotional reaction towards them. Thanks to that the book reads a bit like a good detective story.

For laymen and specialists

For me, it is primarily a factual and interesting compendium of knowledge, written in a captivating and at the same time structured way. For those interested in the subject, it can be a good historical introduction to further reading, for ordinary readers it can be either an introduction to the passion, or a specific textbook with an interesting dose of information. I read these 700 pages with bated breath in 5 days and I sincerely recommend it.

My rating: 8/10

Author: Jürgen Thorwald
Title: Century of the Detective
Publishing House: Wydawnictwo Znak, Krakow 2007
Translation: Karol Bunch, Wanda Kragen
Number of pages: 704
ISBN: 978-83-240-1118-6

Roy Jacobsen, Niewidzialni (De usynlige)

Początek surowej przygody

Jak już wcześniej pisałam, pechowo zaczęłam od ostatniego tomu sagi o Ingrid Barrøy, Tylko matka. Teraz sięgnęłam po pierwszy tom, by poznać początek historii. Dodatkową pokusą była świadomość, że powieść Niewidzialni była dosłownie obsypana nagrodami – dotarła do finału międzynarodowej nagrody Bookera w 2017 roku, a rok później do finału Międzynarodowej Dublińskiej Nagrody Literackiej. W opinii wielu czytelników tom pierwszy jest zdecydowanie najlepszy.

Wyspa Barrøy

Na niewielkiej wyspie Barrøy mieszka zaledwie pięciu mieszkańców – senior rodu, Martin Barrøy, jego syn Hans z żoną Marią i córeczką Ingrid oraz jego córka Barbro, która jest lekko niedorozwinięta. Cała rodzina utrzymuje się z tego, co uda im się złowić w morzu i wyhodować na wyspie, więc ich życie składa się głównie z ciężkiej pracy – wydobywaniu i suszeniu torfu latem, łowieniu i oprawianiu ryb, hodowli owiec, zbieraniu puchu kaczek edredonek, uprawie ziemniaków oraz ocalaniu tego, co morze wyrzuciło im na brzeg. Wszystko na wyspie robione jest własnoręcznie, naprawiane w pocie czoła i utrzymywane w porządku wbrew niszczycielskim siłom natury.

To właśnie natura jest największym bezimiennym bohaterem powieści – czasami sprzyja bohaterom, ale najczęściej jest wobec nich obojętna czy też okrutna. Ludzie mogą podziwiać mgłę, cieszyć się zamarzniętym na zatoce lodem, podziwiać szybko przemijające kolory jesieni, ale przede wszystkim muszą przetrwać w tej nierównej walce.

Niewidzialne życie

Zastanawiał mnie tytuł – Niewidzialni. Z jednej strony wyspa jest tak bardzo oddalona od cywilizacji, że nawet statek zbierający mleko nie przypływa na Barrøy i Hans musi o to długo zabiegać. Ingrid staje się częścią społeczności dopiero po swoim chrzcie w wieku trzech lat, a dołącza do niej dopiero z momentem pójścia do szkoły. Inni nie wiedzą, co się dzieje na wyspie i często są zaskoczeni przebiegiem wydarzeń.

Dla mnie Niewidzialni to również książka o utraconym dzieciństwie – po przedwczesnej utraci ojca Ingrid zaskakująco szybko musi dorosnąć i zacząć opiekować się swoimi najbliższymi, a wkrótce również dziećmi bogatej właścicielki składu towarów. Z biegiem czasu jej śmiech, do którego tak był przywiązany jej ojciec, znika. Dzieci bardzo szybko pracują zupełnie tak samo ciężko, jak dorośli, a w przypadku ich braku biorą na siebie ich role.

Surowość stylu

Jacobsen pisze bardzo specyficznie, jego styl jest surowy i prosty, a proza pozbawiona zbędnych ozdobników. Surowość natury przedostaje się nie tylko do oszczędnych zachowań jego bohaterów, ale również do języka opisu. Głównie są to suche opisy zdarzeń, zmian zachodzących w krajobrazie w zależności od pogody i pory roku, codziennej ludzkiej mordęgi. Nie ma szczególnego wglądu w uczucia bohaterów, jakby oni sami nie do końca rozumieli, co się z nimi dzieje, i nie chcieli się w to zagłębiać. W związku z tym czytelnik obserwuje ich z dużej odległości, z nagle docenionego komfortu ciepłego domu z mnogością udogodnień, i może z podziwem zmieszanym z niedowierzaniem zobaczyć, jak bardzo zmieniło się nasze życie od początku XX wieku, kiedy rozgrywa się akcja.

Niewidzialni to czwarta książka Jacobsena, którą przeczytałam. Licząc sagę o Ingrid Barrøy jako jedną pozycję, trzecia. Wszystkie powieści różnią się od siebie znacząco i to wydaje mi się dość niesamowite. Cudowne dzieci przesycone były ciepłem i melancholijną atmosferą dzieciństwa, Człowiek, który kochał Syberię była skupiona na przygodach badacza Friedriecha Dörriesa, natomiast tetralogia wyspiarska tchnie chłodem i surowością. Jacobsen jest jednym z najbardziej zaskakujących pisarzy, jakich znam. Warto się o tym przekonać.

 

Moja ocena: 7/10.

Roy Jacobsen, Niewidzialni
Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2018
Tłumaczenie: Iwona Zimnicka
Liczba stron: 280
ISBN: 978-83-7976-048-0

******************************************************************

The beginning of a rough adventure

As I wrote before, I started unlucky with the last volume of the Ingrid Barrøy saga, Just a Mother. Now I reached for the first volume to know the beginning of the story. An additional temptation was the awareness that the novel The Unseen was literally showered with awards – it was shortlisted for The Man Booker International Prize in 2017, and a year later, the finals of The International Dublin Literary Award. In the opinion of many readers, the first volume is by far the best.

The Island of Barrøy

The small island of Barrøy has only five inhabitants - the elder of the family, Martin Barrøy, his son Hans with his wife Maria and their daughter Ingrid, and Martin’s daughter Barbro, who is slightly underdeveloped. The whole family lives off what they manage to catch in the sea and grow on the island, so their life consists mainly of hard work - extracting and drying peat in the summer, fishing and dressing fish, breeding sheep, collecting eider duck down, growing potatoes and saving what the sea had washed up on their shore. Everything on the island is hand-made, repaired in the sweat of their brow and kept in order against the destructive forces of nature.

It is nature that is the greatest nameless hero of the novel - sometimes it favors main characters, but most often it is indifferent or cruel towards them. People can admire the fog, enjoy the ice frozen in the bay, appreciate the rapidly passing colors of autumn, but most of all they have to survive in this unequal struggle.

The Unseen Life

I was puzzled by the title – The Unseen. On one hand, the island is so far away from civilization that even a milk-collecting boat does not arrive at Barrøy and Hans has to fight for this opportunity for a long time. Ingrid does not become part of the community until she is baptized at the age of three, and does not join the community until she enters school. Others do not know what is happening on the island and are often surprised by the course of events.

For me, The Unseen is also a book about a lost childhood - after losing her father prematurely, Ingrid has to surprisingly quickly grow up and start taking care of her relatives, and soon also the children of the wealthy owner of a warehouse. Over time, the laughter to which her father was so attached disappears. Children very quickly work just as hard as the adults, and in their absence they take on their roles.

The Strictness of Style

Jacobsen writes very specifically, his style is strict and simple, and his prose is devoid of unnecessary embellishments. The severity of nature penetrates not only into the harsh behavior of his characters, but also into the language of his prose. These are mainly dry descriptions of events, changes taking place in the landscape depending on the weather or the season of the year, and the everyday human ordeal. There is no particular insight into the feelings of the characters, as if they didn’t quite understand what is happening to them and do not want to delve into it. Therefore, the reader observes them from a distance, from the suddenly appreciated comfort of a warm home with an abundance of amenities, and can watch with admiration mixed with disbelief how much our life has changed since the beginning of the 20th century, when the action takes place.

The Unseen is the fourth book by Jacobsen I have read. Counting the saga of Ingrid Barrøy as one item, third. All the novels are very different from each other, and that seems pretty amazing to me. Child Wonder was saturated with the warmth and melancholy atmosphere of childhood, The Man Who Loved Siberia was focused on the adventures of researcher Friedriech Dörries, while the island tetralogy breathes coldness and severity. Jacobsen is one of the most surprising writers I know. It is worth finding out for yourself.

 

My rating: 7/10.

 

Author: Roy Jacobsen
Title: The Unseen
Publishing House: Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2018
Translation: Iwona Zimnicka
Number of pages: 280
ISBN: 978-83-7976-048-0

Lidia Ostałowska, Cygan to Cygan

Nie wolno ujawniać gadziom spraw cygańskich

Ta książka była moim marzeniem od liceum, kiedy to koleżanka rzuciła, że Cyganie mają ciekawy zbiór praw obyczajowych, i że warto zapoznać się z reportażem Lidii Ostałowskiej Cygan to Cygan. W 2021 roku wydawnictwo Czarne wydało trzeci dodruk powieści, i tak też znalazła się ona na mojej półce. Niestety, nie warto było tyle czekać – nie znalazłam w książce tego, czego szukałam. Może też moje oczekiwania były zupełnie chybione?

Cygański kodeks i obyczajowość

Chciałam się przede wszystkim zapoznać ze zwyczajami Cyganów, z ich kodeksem romanipen, który pomógłby mi poznać ich kulturę i zwyczaje. Dowiedziałam się zatem, że kobiety są skalane od pasa w dół i dlatego noszą chroniące przed kalającą mocą spódnice i jedzą z osobnych misek; najważniejszym świętem w roku jest Giurgiowden, w czterdziesty dzień od równonocy, kiedy składa się ofiarę z jagnięcia dla świętego Jerzego, by strzegł owiec. To również święto wiosny, związane z wielkim sprzątaniem domów i czterodniową ucztą z tradycyjnymi daniami (pita, ciasto z porem, kajmacznica, nadziewane wątróbką jagnię, jagnięce płucka). Ostałowska pokazuje również zwyczaje związane ze śmiercią (powinno się położyć odchodzącego Roma na trawie), czy miłością:

Na Słowacji stare Cyganki umiały pomóc miłości. Doradzały: żeby chłopak pokochał, umyj w wodzie całe ciało, ugotuj na tym zupę, daj mu zjeść. Do miski wrzuć kawałek skóry z palca u nogi, brud zza paznokcia, osad z zęba – koniecznie w poniedziałek rano. (s. 111)

W mniejszości romskiej funkcjonuje Siero Rom (Cygan Głowa) albo Baro Siero (Wielka Głowa) – zwierzchnik, który rozstrzyga rożne spory. Może uznać członka społeczności za skalanego (magerdo), który nie mógł jeść ani pić z rodziną ani przebywać w domach swoich najbliższych i sam mógł ich skalać, ale z taki stan można było odpokutować i się oczyścić.

Najważniejszym prawem jest romanipen – cygański kodeks:

Nie wolno ujawniać gadziom spraw cygańskich. Nie wolno zakapować innego Cygana. Cygan z Cyganem ma rozmawiać po cygańsku. Starszym trzeba dawać szacunek, bo przekazują nam język i prawo. To, co gadziowskie, jest nieczyste. (s. 143)

Tyle będę chciała zachować w pamięci i zapewne uzupełnić innymi lekturami, żeby być w stanie lepiej zrozumieć romską kulturę.

Pobieżny obraz romskiej społeczności

Książka Ostałowskiej nie podobała mi się jednak z kilku względów. Po pierwsze, jej bohaterów poznajemy tylko pobieżnie, i zmieniają się oni jak w kalejdoskopie. Wśród głównych postaci nie ma kobiet, a to ich los i podrzędne stanowisko interesuje mnie szczególnie. Po trzecie w końcu, rozpiętość geograficzna książki jest bardzo duża, wędrujemy od Rumunii, Węgier, Polski, po Albanię i Macedonię, a Ostałowska stara się nakreślić los mniejszości romskiej w szerokiej skali. Daje to trochę chaotyczny i zdawkowy obraz.

Autorka pisze w sposób bardzo zaangażowany po stronie mniejszości romskiej i może przez to jej historie wydają się nie do końca wyważone. Chociaż Ostałowska uznaje winę Romów w trudnościach z asymilacją oraz powody, dla których Cyganie nie cieszą się zaufaniem narodów, wśród których mieszkają, jednoznacznie apeluje: „Dajmy im miejsce!” (s. 171). Niestety, mimo podjęcia próby, jej książka nie zmniejsza dystansu do Romów ani nie buduje tego zaufania.

Moja ocena: 5/10.

Lidia Ostałowska, Cygan to Cygan
Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2021
Liczba stron: 176
ISBN: 978-83-8191-321-8

*******************************************************************

Gypsy matters must not be revealed to the Gadjos

This book was my dream since high school, when my friend said that Gypsies have an interesting collection of moral laws, and that it is worth reading the reportage by Lidia Ostałowska

Gypsy is a Gypsy. In 2021, the Czarne publishing house released the third reprint of the journalistic collection, and so it landed on my shelf. Unfortunately, it wasn't worth the wait - I didn't find what I was looking for in the book. Maybe my expectations were completely missed as well?

The Gypsy code and laws

First of all, I wanted to get acquainted with the customs of the Gypsies, with their romanipen code of conduct, which would help me understand their culture and customs. So I learned that women are tainted from the waist down and therefore wear skirts to protect against the defilement of power and eat from separate bowls; the most important holiday of the year is Giurgiowden, on the fortieth day after the equinox, when a lamb sacrifice is made to Saint George to guard the sheep. It is also a celebration of spring, associated with the great cleaning of houses and a four-day feast with traditional dishes (pita, leek pie, cauliflower, lamb stuffed with livers with onion and rice, lamb lungs). Ostałowska also shows customs related to death (you should lay the dying Roma person on the grass) or love:

In Slovakia, old Gypsies knew how to help love. They advised: for the boy to love, wash the whole body in water, cook soup on it, let him eat it. Put a piece of skin from your toe into the bowl, dirt from behind the nail, tooth residue - Monday morning necessarily. (p. 111)

In the Roma minority there is Siero Rom (Gypsy Head) or Baro Siero (Great Head) - a superior who settles various disputes. He may consider a member of the community to be defiled (magerdo) and then he cannot eat or drink with his family or stay in the homes of his loved ones and could defile them himself, but it was possible to repent and cleanse himself from such a state.

The most important law is romanipen – the Gypsy code:

Gypsy matters must not be revealed to the Gadjos. You can't take another Gypsy. Gypsy is supposed to speak Gypsy with a Gypsy. We must respect the elders because they teach us the language and the law. What is Gadjo is unclean. (p. 143).

I would like to keep this much in my memory and probably supplement it with other readings in order to be able to better understand the Roma culture.

A chaotic image of the Roma community

However, I did not like Ostałowska's book for several reasons. First of all, we get to know her heroes only briefly, and they change like in a kaleidoscope. There are no women among the main characters, and it is their fate and subordinate position that interests me particularly. Thirdly, the geographic range of the book is very large, we travel from Romania, Hungary, Poland, to Albania and Macedonia, and Ostałowska tries to outline the fate of the Roma minority on a wide scale. This gives a somewhat chaotic and perfunctory picture.

The author writes in a very committed way on the side of the Roma minority and perhaps this makes her stories seem not entirely balanced. Although Ostałowska recognizes the guilt of the Roma in difficulties with assimilation and the reasons why Gypsies do not enjoy the trust of the nations among which they live, she unequivocally appeals: "Let's give them a place!" (p. 171). Unfortunately, despite her attempt, her book does not diminish the distrust for minority or build trust with Roma.

 

My rating: 5/10.

 

Author: Lidia Ostałowska
Title: Gypsy is a Gypsy
Publishing House: Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2021
Number of pages: 176
ISBN: 978-83-8191-321-8