O książce Mary Roach Sztywniak
przeczytałam w którymś zestawieniu nieodkładalnych książek na lato. Potem
dostrzegłam ją na półce nowości w bibliotece i mój los był przesądzony…
Ponieważ jednak z rajdu po bibliotekach przyniosłam ponad dziesięć pozycji,
szybkie sięgnięcie po tą właśnie nie było przesądzone. Kiedy jednak wzięłam ją
do ręki by zobaczyć, jaki jest opis na okładce, a potem spis rozdziałów, a
potem zaczęłam czytać, okazało się, że książka naprawdę jest nieodkładalna.
Nazwisko znaczące?
Mary Roach to amerykańska
pisarka, i jak definiuje ją angielskojęzyczna Wikipedia, specjalistka od
humoru. Ma na swoim koncie dziewięć książek popularnonaukowych, przy czym Sztywniak.
Osobliwe życie nieboszczyków był pierwszą z nich, wydaną w Stanach
Zjednoczonych w 2003 roku, gdzie niemal natychmiast trafił na listy
bestsellerów. Takie opóźnienie wydawnicze z jednej strony dziwi (w tekście jest
dużo odniesień do badań z tamtego czasu i jednak ma się wrażenie, że nie jest
ona najbardziej aktualna), a z drugiej strony może i nie – temat jest ciężki,
bo dotyczy ludzkich zwłok i ich życia po śmierci.
W dwunastu rozdziałach Autorka
przygląda się ludzkiemu ciału po śmierci. Szczęśliwie daje nam dwa rozdziały na
przyzwyczajenie się do zwłok i ich najczęstszego zastosowania, jeśli zostały
przekazane na cele naukowo-badawcze, a więc lekcji anatomii na uniwersytetach i
w placówkach medycznych, zanim przejdzie do najtrudniejszej części w książce.
Rozdział trzeci, „Życie po śmierci”, pokazuje stadia rozkładu ludzkiego ciała w
specjalnej placówce naukowej Kliniki Medycznej Uniwersytetu Tennessee. Zwłokom
pozwala się rozkładać w specjalnie do tego przeznaczonym ogrodzie, w różnych
warunkach (w ubraniu lub bez, częściowo zakopanym, leżącym w wodzie, etc.), by
badać postęp rozkładu i wpływ warunków atmosferycznych, co z kolei pozwala
potem ustalić czas zgonu przy ciałach, które odnaleziono po długim czasie,
często z podejrzeniem morderstwa. Jako że zaczęłam czytać tą książkę późnym
wieczorem, to był rozdział który udało mi się skończyć przed snem, i nie był to
dobry pomysł. Jednak poranek zrekompensował mi nocne koszmary – rozdział
czwarty, „Trup za kółkiem”, opowiadający o użyciu zwłok w przemyśle
motoryzacyjnym do badań nad bezpieczeństwem pojazdu, jest napisany fenomenalnie
i z dużym humorem. Zastanawiam się, czy zaśmiewanie się w głos nad książką o
trupach to normalna sprawa. Pozwólcie jednak, że dam Wam próbkę: „Wbrew
powszechnemu przekonaniu w testach zderzeniowych zwłok nie sadza się na
przednich siedzeniach realnie pędzących samochodów, bo prowadzenie auta to
jedna z tych rzeczy, których trup nie robi najlepiej” (s. 111). Z tego
rozdziału dowiedziałam się też najwięcej (np. że trzonek kierownicy w dawnych
automobilach był umiejscowiony tak, że w razie wypadku wbijał się idealnie w
serce kierowcy, że współczesne samochody zwijają się z przodu w harmonijkę
nawet przy stosunkowo niewielkich stłuczkach, by jak najlepiej ochronić
pasażerów, przy współczesnych standardach bezpieczeństwa człowiek jest w stanie
przeżyć zderzenie czołowe ze ścianą przy prędkości 95km/h, a maksymalnie
wgniecenie klatki piersiowej, które nie powoduje obrażeń, to 7 centymetrów).
Nawet przypisy są skonstruowane tak, że w humorystyczny sposób kierują
czytelnika do dalszych ciekawych faktów, jak choćby historia pielęgniarki (!)
Chante Mallard, która potrąciwszy mężczyznę wróciła z jego żywym jeszcze ciałem
do domu i pozwoliła mu umrzeć, a potem pozbyła się zwłok i samochodu i zgubiło
ją samochwalstwo (znów, Wikipedia opisuje ten bulwersujący wypadek bardzo
szczegółowo). W kolejnym rozdziale, „Poza czarną skrzynką”, czytelnik znajdzie
garść porad dotyczącą bezpieczeństwa w samolotach („Siadaj w pobliżu wyjścia
bezpieczeństwa. W razie wypadku trzymaj się blisko podłogi, bo tam jest
najmniej dymu i gorącego powietrza. Wstrzymuj oddech tak długo, jak potrafisz,
to może uda ci się nie ugotować płuc i nie nawdychać trujących oparów” s. 167).
W kolejnych rozdziałach Autorka pisze o używaniu zwłok w testach balistycznych
(„Trup idzie do wojska”), badaniach nad całunek turyńskim („Święty trup”),
lękach przed pochowaniem żywcem i jak dawniej upewniano się, że ktoś naprawdę
nie żyje („Skąd wiesz, że nie żyjesz?”, niektórzy badacze są naprawdę chorzy!),
o transplantacjach („Tylko głowa”) i ich dość ponurych początkach (badania
radzieckiego lekarza Władimira Demichowa nad psami czy Roberta White’a nad
małpami i przeszczepami mózgu), kanibalizmie („Zjedz mnie”), gdzie pisze o
zwyczaju zjadania łożyska, popularnych cukierkach z balsamowanych zwłok i
innych ohydach, aż wreszcie w przedostatnim rozdziale „Z pieca do kubła z
kompostem” o rozwijających się metodach bardziej ekologicznej utylizacji zwłok.
Zwierzęta rozpuszcza się w ługu, natomiast w Szwecji trwają badania nad
kompostowaniem zwłok. Idea, że kiedyś wyrośnie z nas drzewo, jest w jakimś
stopniu pocieszająca. Na końcu Autorka zastanawia się, co zrobić ze swoimi
zwłokami i czy przekazać je na cele naukowe, dochodzi jednak do wniosku, że
pozostawia taką decyzję rodzinie, która musi potem żyć z jej konsekwencjami.
Chociaż książka może być
momentami naprawdę ciężka do przetrawienia, a większość czytelników nie chce
się skonfrontować z rozkładem własnego ciała po śmierci, to jednak ilość
poruszanych tematów i wielość informacji, którą można z niej wyciągnąć, jest ogromna.
Na pewno sytuację poprawia fakt, że Autorka pisze w lekki, „amerykański”
sposób, i choć czasami jej żarty są niesmaczne, to jednak sprawiają, że ta
ciężkostrawna skądinąd lektura staje się lżejsza. Dla osób szczególnie
wrażliwych albo obdarzonych dobrze rozwiniętą wyobraźnią, która dobrze odda
zapachy i obrazy opisane w książce, polecam pominąć rozdział trzeci. Dla fanów
motoryzacji zaś – koniecznie przeczytać rozdział czwarty! Ciekawa, choć
makabryczna ze swej natury, lektura.
Moja ocena: 7/10.
Mary Roach, Sztywniak Osobliwe życie nieboszczyków
Wydawnictwo Filia, Poznań 2026
Tłumaczenie: Maciej Borys Sekerdej
Liczba stron: 400
ISBN: 978-83-8402-957-2
*********************************************************************************
I read about Mary Roach's book Stiff in
one of the lists of unputdownable summer books. Then I noticed it on the new
releases shelf in the library and my fate was sealed... However, since I
brought over ten items from the library raid, it was not certain that I would reach
for this one quickly. However, when I picked it up to see the description on
the cover, and then the list of chapters, and then I started reading, it turned
out that the book was truly impossible to put down.
A Meaningful Surname?
Mary Roach is an American writer and, as the
English-language Wikipedia defines her, a specialist in humour. She has written
nine popular science books, including Stiff: The Peculiar Lives of Human
Cadavor. It was the first of them, published in the United States in 2003,
where it almost immediately hit the bestseller lists. The book was published in
Poland only this year, and such a publishing delay is surprising on the one had
(the text contains many references to research from that time, therefore the
Polish reader has the impression that it is not really up-to-date), but on the
other hand, perhaps not - the topic is difficult because it concerns human
corpses and their “life after death”.
In twelve chapters, the Author looks at the
human body after death. Fortunately, she gives us two chapters to get used to
cadavers and their most common use if they were donated for scientific and
research purposes, i.e. anatomy lessons at universities and medical facilities,
before moving on to the most difficult part of the book. Chapter three, " Life
After Death: On human decay and what can
be done about it ", shows the stages of decomposition of the human body in
a special research facility of the University of Tennessee Medical Clinic.
Corpses are allowed to decompose in a garden specially designated for this
purpose, in various conditions (with or without clothes, partially buried,
lying in water, etc.) to study the progress of decomposition and the influence
of weather conditions, which in turn allows the time of death to be determined
for bodies that were found after a long time, often victims of murder. Since I
started reading this book late in the evening, I managed to finish the chapter
before going to bed, and it wasn't a good idea. However, the morning
compensated for the nightmares - chapter four, " Dead Man Driving: Human crash test dummies and the ghastly,
necessary science of impact tolerance", about the use of corpses in the
automotive industry for vehicle safety research, is written phenomenally and
with great humour. I wonder if it's normal to laugh out loud at a book about
dead bodies? But let me give you a sample: "Contrary to popular belief, in
crash tests, corpses are not placed in the front seats of real, moving cars,
because driving is one of those things that a corpse cannot do best" (p.
111). I also learned the most from this chapter (e.g. that the steering shaft
in old cars was located in such a way that in the event of an accident it stuck
perfectly into the driver's heart, that modern cars fold into an accordion at
the front even in the event of relatively minor collisions to best protect the
passengers, that with modern safety standards a person can survive a head-on
collision with a wall at a speed of 95 km/h, and the maximum dent in the chest
that does not cause injury is 7 centimetres). Even the footnotes are
constructed in such a way that they humorously direct the reader to further
interesting facts, such as the story of nurse (!) Chante Mallard, who, having
hit a man, returned home with his still living body and let him die, and then
got rid of the body and the car and was lost in self-praise (again, Wikipedia
describes this shocking accident in great detail). In the next chapter, " Beyond
the Black Box: When the bodies of the passengers must tell the story of a crash",
the reader will find a handful of tips regarding safety on airplanes ("Sit
near the safety exit. In the event of an accident, stay close to the floor,
because there is the least amount of smoke and hot air there. Hold your breath
as long as you can, and you may be able to avoid boiling your lungs and
inhaling poisonous fumes" p. 167). In the following chapters, the author
writes about the use of corpses in ballistics tests ("The Cadaver Who
Joined the Army: The sticky ethics of
bullets and bombs"), research on the Shroud of Turin ("Holy
Cadaver: The crucifixion experiments"),
fears of being buried alive and how in the past people were made sure that
someone was really dead ("How to Know if You're Dead: Beating-heart cadavers, live burial, and the
scientific search for the soul", some researchers are really sick!), about
transplantations ("Just a Head: Decapitation, reanimation, and the human
head transplant") and their rather grim beginnings (the research of the
Soviet doctor Vladimir Demikhov on dogs or Robert White on monkeys and brain
transplants), cannibalism ("Eat Me:
Medicinal cannibalism and the case of the human dumplings"), where she
writes about the custom of eating the placenta, popular candies made from
embalmed corpses and other abominations, and finally in the penultimate chapter
" Out of the Fire, into the Compost Bin:
And other new ways to end up"
about the developing methods of more ecological disposal of corpses. Animals
are dissolved in lye, while research on composting carcasses is underway in
Sweden. The idea that one day we will grow into a tree is somehow comforting.
Finally the author ponders what to do with her remains and whether to donate
them to science, but concludes that she leaves that decision to her family, who
must then live with the consequences.
Although the book can be difficult to digest at
times, and most readers don't want to confront the decomposition of their own
bodies after death, the number of topics covered and the wealth of information
that can be gleaned from it are enormous. This is certainly improved by the
author's light, "American" writing style, and although her jokes are
sometimes distasteful, they make this otherwise difficult read lighter. For
those who are particularly sensitive or have a well-developed imagination that
can capture the smells and images described in the book, I recommend skipping
chapter three. For automotive enthusiasts, be sure to read chapter four! An
interesting, albeit macabre, read.
My rating: 7/10.
Author: Mary Roach
Title: Stiff: The Curious Lives of Human Cadavers
Publishing House: Filia, Poznań 2026
Translation: Maciej Borys Sekerdej
Pages: 400
ISBN: 978-83-8402-957-2
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz