Sally Rooney, Intermezzo

Więcej życia, więcej i więcej z życia

Zdziwiłam się trochę, kiedy odebrawszy książkę z biblioteki przekonałam się, że jest w języku angielskim. Początkowo zwątpiłam w swoje możliwości, ale wraz ze zbliżającym się terminem oddania moja determinacja wzrosła i udało się. Być może właśnie ze względu na język książkę czytało mi się w zdecydowanie większym skupieniu. Może w ogóle powinnam czytać więcej po angielsku, bo to naprawdę niezła gimnastyka dla mózgu.

Relacje rodzinne pod mikroskopem

Jestem dość wiernym fanem twórczości Rooney – to trzecia książka autorki, po Normalnych ludziach i Gdzie jesteś, piękny świecie, którą przeczytałam. Pierwsza po angielsku i jestem z tego faktu bardzo zadowolona. Irlandzka pisarka specjalizuje się w historiach intymnych, w ktorych z pozoru nic wielkiego czy dramatycznego się nie dzieje, a większość wydarzeń rozgrywa się na poziomie emocji. Bohaterami Intermezzo jest dwóch braci, Peter i Ivan Koubek, których dzieli dość spora różnica wieku – starszy Peter jest prawnikiem i ma 32 lata, a młodszy Ivan jest mistrzem szachowym i jest 10 lat młodszy. Braci poznajemy krótko po śmierci ich ojca, który zmarł po długiej walce z nowotworem. Rodzice rozstali się, kiedy Ivan miał około 7 lat i chłopiec lepiej czuł się w domu ojca, gdzie nie musiał rywalizować z nowym rodzeństwem, jako że matka weszła w kolejny związek. Błyskotliwy młodzieniec znalazł swoją przestrzeń w grze w szachy, która go urzekła, i już w wieku 16 lat zdobył pierwsze mistrzostwo. Tymczasem dorosły już Peter związał się z Sylvią, miłością swojego życia, ale ich idylliczny związek przerwał ciężki wypadek dziewczyny, która od tego czasu żyje z potężnym bólem. Jej decyzją związek zostaje zakończony, Peter pogrąża się w depresji, a bracia oddalają się od siebie. Mniej więcej 10 lat po tych dramatycznych wydarzeniach Peter jest zaplątany w dwie relacje – platoniczną ze swoją dawną dziewczyną, i bardzo fizyczną ze swoją nową miłością, Naomi. Ivan poznaje podczas wieczoru szachowego na prowincji 14 lat od siebie starszą Margaret i ku zaskoczeniu obojga rodzi się z tego relacja. To ona będzie przyczyną wielkiej kłótni pomiędzy braćmi, która będzie osią wydarzeń w książce.

Wiele ważnych wątków

Bracia, choć dzieli ich spora różnica wieku, są do siebie mocno podobni, bardziej, niż im się wydaje. Momentami łączy ich szczera niechęć i rywalizacja, a jednak oglądając ich w różnych sytuacjach czytelnik widzi podobne reakcje czy podejście. Jednocześnie na tak niewinnej kanwie Rooney jest w stanie poruszyć wiele istotnych tematów – żałoby po utracie rodzica, wyzwań życia w rozbitej rodzinie czy społecznego postrzegania wieku w relacjach damsko-męskich (zarówno w przypadku znacznie starszego mężczyzny, jak i kobiety).

Proza intymna

Rooney pisze w bardzo sensoryczny, zmysłowy sposób – począwszy od zapachów, widoków, pór dnia, dobrze doprecyzowanej pogody, po bardzo dokładne opisy relacji intymnych. Książka skupia się na detalach, naładowana jest zarówno szczegółami, jak i – przede wszystkim - emocjami. Przez bohaterów przetacza się lawina uczuć, niepewości, smutku, euforii. Wszystkie emocje szczęśliwie znajdą swoje catharsis, a dzieki tak dokłademu opisowi czytelnik ma wrażenie, że bohaterowie są transparentni i cały czas możliwy jest wgląd w ich stan emocjonalny, pełna przejrzystość tego, co się dzieje w ich głowach i duszach. To daje wrażenie pewnej intymności z bohaterami, możliwości dobrego ich zrozumienia. Może to jednak nie kwestia języka, a dyskrecji prozy i jej naładowania niepozornymi wydarzeniami, które mają znaczące konsekwencje. Rooney jest mistrzynią w oddawaniu zagmatwania rzeczywistości, tony emocji przechodzących przez bohaterów. Może dlatego są nam oni tacy bliscy – ich rozterki przypominają naszą codzienność. Bardzo dobra, wartościowa książka. Irlandzka pisarka nie rozczarowuje.

Moja ocena: 9/10.

Sally Rooney, Intermezzo
Wydawnictwo Faber & Faber Limited, London 2024
Liczba stron: 442
ISBN: 978-0-571-36547-0

***********************************************************************************

More life, more and more of life

I was a bit surprised when I picked up the book from the library and found out that it was in English. At first, I doubted my abilities, but as the deadline approached, my determination grew and I have managed. Perhaps because of the language, I read the book with much greater concentration. Maybe I should read more in English, because it really is a great exercise for the brain.

Family relationships under the microscope

I am a fairly loyal fan of Rooney's work - this is the author's third book, after Normal People and Where Are You, Beautiful World, that I have read. The first in English and I am very happy about that. The Irish writer specializes in intimate stories in which nothing great or dramatic seems to happen, and most of the events unfold at the emotional level. The protagonists of Intermezzo are two brothers, Peter and Ivan Koubek, who are separated by a considerable age difference – the older Peter is a lawyer and is 32 years old, and the younger Ivan is a chess champion and is 10 years younger. We meet the brothers shortly after the death of their father, who died after a long battle with cancer. Their parents separated when Ivan was about 7 years old and the boy felt better at home with his father, where he did not have to compete with his new siblings, as his mother had entered into another relationship. The brilliant young man found his space in the game of chess, which captivated him, and at the age of 16 he won his first championship. Meanwhile, the adult Peter got involved with Sylvia, the love of his life, but their idyllic relationship was interrupted by a serious accident that the girl has been living with tremendous pain ever since. Her decision ends the relationship, Peter sinks into depression, and the brothers drift apart. About 10 years after these dramatic events, Peter is entangled in two relationships - a platonic one with his old girlfriend, and a very physical one with his new love, Naomi. During a chess evening in the province, Ivan meets Margaret, 14 years older than him, and to the surprise of both, a relationship is born from it. It is she who will be the cause of a great quarrel between the brothers, which will be the axis of the events in the book.

Many important threads

The brothers, although they are separated by a large age difference, are very similar to each other, more than they think. At times, they are united by sincere dislike and rivalry, and yet watching them in different situations, the reader sees similar reactions or approaches. At the same time, on such an innocent canvas, Rooney is able to touch on many important topics - mourning after the loss of a parent, the challenges of living in a broken family, or the social perception of age in male-female relationships (both in the case of a much older man and a woman).

Intimate prose

Rooney writes in a very sensory, sensual way - from smells, views, times of day, well-defined weather, to very precise descriptions of intimate relationships. The book focuses on details, it is loaded with both details and - above all - emotions. An avalanche of feelings, uncertainty, sadness, euphoria rolls through the characters. All emotions happily find their catharsis, and thanks to such a detailed description, the reader has the impression that the characters are transparent and it is possible to constantly look into their emotional state, full visibility of what is happening in their heads and souls. This gives the impression of a certain intimacy with the characters, the possibility of understanding them well. Maybe it is not a matter of English language, but of the discretion of the prose and its fullness of inconspicuous events that have significant consequences. Rooney is a master at conveying the confusion of reality, the tons of emotions going through the characters. Maybe that is why they characters are so close to us - their dilemmas remind us of our everyday life. A very good, valuable book. The Irish writer does not disappoint.

My rating: 9/10.

Author: Sally Rooney
Title: Intermezzo
Published by Faber & Faber Limited, London 2024
Number of pages: 442
ISBN: 978-0-571-36547-0

Emilie Pine, O tym się nie mówi (Notes to Self)

Wychodzenie ze strefy cienia

Niewielkich rozmiarów książka skusiła mnie stonowaną okładką, niewielkimi rozmiarami i obietnicą poruszających tematów. Już pierwszy esej, O niewstrzemięźliwości, przykuwa uwagę - mówi o ojcu alkoholiku, który właśnie prawdopodobnie umiera w szpitalu w Grecji. Tym pierwszym tekstem Emilie Pine zaprasza nas do swojego intymnego świata i tym samym ostrzega, że lekko nie będzie.

Zbiór sześciu trudnych tematycznie esejów

Urodzona w 1978 roku Pine to pisarka i wykładowca uniwersytecki na Trinity College w Dublinie. O tym się nie mówi, z angielskim tytułem Notes to Self, a więc Notatki do samej siebie, to zbiór sześciu esejów, z których każdy traktuje o innym temacie tabu. Jednocześnie są to tematy bliskie każdej kobiecie, traktujące o kobiecym ciele, problemach z płodnością, menstruacji, przekwitaniu, wykorzystaniu seksualnym, poczuciu samotności i surowości dla samej siebie. Książka jest więc naładowana trudnymi treściami, które stanowią w dużej mierze również część mojego doświadczenia, część doświadczenia wielu kobiet. To pozycja kameralna, ale ważna, jak często się dzieje z publikacjami Wydawnictwa Cyranka.

I tak to właśnie wygląda, kiedy kobieta przelewa swoją krew na papier

W zasadzie większość tekstów poświęcona jest trudnej kobiecości - począwszy od jednoczącego nas doświadczenia menstruacji, licznych wpadek w tamponami i podpaskami, pojawiającej się uparcie krwi, która powinna zostać ukryta. W eseju o znaczącym tytule O krwawieniu i innych zbrodniach czuć narastające wkurwienie autorki na ten wymagający element kobiecości, dla wielu z nas bolesny i trudny, a tak starannie wycofywany i chowany przez dyskurs społeczny. W drugim w tomiku tekście, O latach starań, Pine opowiada o próbach zajścia w ciążę, zakończonych poronieniem, płynącym z tego rozczarowaniem z zawodu, które sprawiło jej własne ciało, poczucia gorszości, pustki. Autorka opisuje, jak jeden z najpiękniejszych elementów życia zamienia się w matematyczne wyliczenie odpowiedniego momentu na prokreację. Na presję własnych pragnień i oczekiwań. Znajduje się też miejsce na dramatyczną relację ciąży młodszej siostry autorki, która rodzi martwą córeczkę.

Miejsce kobiet

Pine poświęca też dużo uwagi wyglądowi - kobieta ma przede wszystkim ładnie wyglądać i być miła i lubiana, empatyczna, ciepła. Inne wymogi stawia się kobietom sięgającym po władzę, a inne mężczyznom, i inne rzeczy uchodzą za dopuszczalne. "Podejście, że kobiety mają być widziane, ale nie słyszane, jest więcej niż nieznośne. Jest to sposób na danie kobietom do zrozumienia, żeby wróciły na swoje miejsce, z powrotem do milczenia", pisze autorka w eseju O tym, czego nie ma na egzaminie (s. 172). To właśnie potrzeba bycia zauważaną, lubianą, wielokrotnie zaprowadziła nastoletnią bohaterkę wspomnień na manowce, w niebezpieczne sytuacje, ale też do karania samej siebie, głodówek, krytycznego spojrzenia.

Wyzwolenie

Im dłużej czytam tę książkę, tym bardziej jestem wdzięczna autorce za nazwanie rzeczy, które wiele z nas trzyma zakopane w najgłębszych szufladkach w głowie. Ta książka przynosi swoistego rodzaju wyzwolenie, otwartość w mówieniu o tematach trudnych, próbę pogodzenia się z nimi i znormalizowania ich w normalnym dyskursie. Ta publikacja musiała wymagać od Autorki wiele odwagi, by pokazać swoim czytelnikom swoje słabości, rozterki, głębię swoich uczuć, a wśród nich rozpacz i zwątpienie, poczucie bycia gorszym. Myślę, że może to być druga w tym roku po Schyłku Andy Rottenberg książka, która w jakiś sposób zmieni moje życie i podejście do kilku tematów, a to naprawdę bardzo dużo. Wielu kobietom pomoże otworzyć oczy i głowy i nauczyć się nie tylko nazywać swoje emocje, ale również mówić o nich otwarcie. Bardzo potrzebna publikacja, i nawet jeśli nie każdy czytelnik - szczęśliwie - odnajdzie w niej swoje doświadczenia, to jednak o tym się mówi! W końcu!

Moja ocena: 9/10.

Emilie Pine, O tym się nie mówi
Wydawnictwo Cyranka, Warszawa 2020
Tłumaczenie: Joanna Figiel
Liczba stron: 192
ISBN: 978-83-952847-4-8

***********************************************************************************

Leaving the Zone of Shadow

The small book tempted me with its subdued cover, small size and the promise of moving topics. The first chapter, Grief and Responsibility - Caring for a Dying Parent, grabs attention - it talks about an alcoholic father who is probably passing away in a hospital in Greece. With this first text, Emilie Pine invites us into her intimate world and thus warns us that it will not be easy.

A collection of thematically difficult essays

Born in 1978, Pine is a writer and Associate Professor at Trinity College in Dublin. Her debut Notes to Self is a collection of six essays, each of which deals with a different taboo topic. At the same time, these are topics close to every woman, dealing with the female body, fertility problems, menstruation, menopause, sexual abuse, a sense of loneliness and being hard on oneself. The book is therefore loaded with difficult content, which is also largely part of my experience, part of the experience of many women. It is an intimate but important book, as is often the case with publications by Wydawnictwo Cyranka.

And this is exactly what it looks like when a woman spills her blood on paper

In principle, most of the texts are devoted to difficult femininity - starting with the experience of menstruation that unites us, numerous mishaps with tampons and pads, blood that should be hidden but stubbornly appearing. In the essay with the significant title Emotional Honesty - Confronting and Embracing Vulnerability, you can feel the author's growing anger at this demanding element of femininity, painful and difficult for many of us, and so carefully withdrawn and hidden by social discourse. In the second text in the volume, Invisible Barriers - The Realities of Women’s Bodies, Pine talks about her attempts to get pregnant, which ended in a miscarriage, the resulting disappointment with the profession that her own body caused her, a sense of inferiority, emptiness. The author describes how one of the most beautiful elements of life turns into a mathematical calculation of the right moment for procreation. The pressure of one's own desires and expectations. There is also a place for a dramatic account of the pregnancy of the author's younger sister, who gives birth to a stillborn daughter.

The Place of Women

Pine also devotes a lot of attention to appearance - a woman must, above all, look pretty and be nice and liked, empathetic, warm. Different requirements are placed on women reaching for power, and different ones on men, and different things are considered acceptable. "The approach that women are to be seen but not heard is more than unbearable. It is a way of making women understand that they should return to their place, back to silence," the author writes in the essay Academic Life - The Hyper-Competitive World of Academia (p. 172). It is precisely the need to be noticed, liked, that has repeatedly led the teenage heroine of the memoir astray, into dangerous situations, but also to punishing herself, starving herself, critical looking.

Liberation

The longer I read this book, the more grateful I am to the author for naming things that many of us keep buried in the deepest drawers in our heads. This book brings a kind of liberation, openness in talking about difficult topics, an attempt to come to terms with them and normalize them in open discourse. This publication must have required a lot of courage from the Author to show her weaknesses to broad audience, dilemmas, the depth of her feelings, and among them despair and doubt, the feeling of being worse. I think that this may be the second book this year after Anda Rottenberg's Decline that will in some way change my life and approach to several topics, and that is really a lot. It will help many women open their eyes and heads and learn not only to name their emotions, but also to talk about them openly. A very needed publication, and even if not every reader - fortunately - will find their experiences in it, it is still a note to oneself! Very good!

My rating: 9/10.

Author: Emilie Pine
Title: Notes to Self
Publishing House: Cyranka, Warsaw 2020
Translation: Joanna Figiel
Number of pages: 192
ISBN: 978-83-952847-4-8

Paul Lynch, Pieśń prorocza (Prophet Song)

Książka ciężka jak kamień

Powieść Paula Lyncha Pieśń prorocza zobaczyłam w dziale bibliotecznych nowości. Nagrodzona Bookerem w 2023 roku przykuła moją uwagę i wylądowała na mojej półce. Tych niecałe 300 stron zabrało mi znacznie więcej czasu, niż sądziłam, ale nie jest to książka, przez którą można przejść szybko i lekko.

Wojna domowa z perspektywy kobiety

Paul Lych to urodzony w 1977 roku irlandzki pisarz i publicysta. Jest autorem pięciu powieści, z czego tylko ostatnia, recenzowana, została przetłumaczona na język polski. Pień prorocza opowiada o pogrążającej się w odmętach wojny domowej Irlandii, której totalitarny reżim z coraz większą mocą wyniszcza swoich obywateli. Historia jest opowiedziana z perspektywy jednej rodziny, a główną bohaterką jest Eilish Stack, żona i matka czworga dzieci. Spokój rodziny zaburza pewnego wieczoru pojawienie się przedstawicieli tajnej policji, garda, która szuka jej męża. Larry jest aktywnym działaczem w związku nauczycieli i protestuje przeciwko zachodzącym w państwie zmianom. Zostaje aresztowany, a słuch o nim ginie. Kobieta stara sobie radzić z codziennością, z poczuciem zagrożenia, z tęsknotą swoją i dzieci. Jednak kiedy jej najstarszy, niespełna 17-letni syn dostaje powołanie na komisję wojskową, matka się nie zgadza i stara się go ukryć wśród znajomych. Nastolatek postanawia jednak pójść w ślady ojca i dołącza do rebeliantów, znikając z radarów. W kraju zaczynają się bombardowania, w sklepach brakuje żywności, a rodzina Stacków jest na cenzurowanym i ma kłopoty z robieniem zakupów. W końcu jedna z bomb wybucha tak blisko, że ranny w głowę zostaje młodszy syn Eilish, 13-letni Bailey. Kobieta zostawia go czekającego na operację usunięcia szrapnela  głowy i wraca do domu, do pozostałej dwójki dzieci. Rano okazuje się, że chłopiec został przeniesiony do szpitala wojskowego. Po kilku dniach bezskutecznego dobijania się do państwowej instytucji dozorca doradza jej, by sprawdziła w kostnicy. Obraz matki, która otwiera jeden worek ze zwłokami po drugim, by w końcu znaleźć swojego syna, ze śladami tortur na ciele, dołącza w swoim dramatyzmie do opisów Flanagana czy McCarthy'ego. To najmocniejsza scena w całej książce, punkt kulminacyjny, który skłania Eilish do ucieczki z kraju, pokazując jednocześnie mechanizmy panujące na granicach i ludzką bezwzględność.

Dojmująca niemoc

Chciałoby się, żeby ta książka była od nas odleglejsza, ale punkty odniesienia można znaleźć tuż za naszą wschodnią granicą. Dla Lyncha inspiracją do próby przedstawienia eskalacji totalitaryzmu i zagubienia jednostki w bezdusznym systemie była sytuacja w Syrii. Ja widziałam tu nawiązania do grudnia ’81, czy świeże historie ukraińskich uchodźców. Pisarz, stawiając w centrum swojej opowieści osamotnioną matkę czwórki dzieci, znacznie skraca potencjalny dystans do opowiadanej historii, czyniąc ją boleśnie przejmującą, a jednocześnie – czytelnik jest tak samo bezradny jak bohaterka. Uczucie niemocy i braku jakiejkolwiek siły sprawczej towarzyszy nam przez całą książkę.

Lynch w intymny sposób przerabia powieści Kafki czy Orwella, stawiając w centrum wydarzeń kobietę-matkę. Jej cierpienie i utrata czynią tryby państwowej maszyny jeszcze okrutniejszymi i bardziej bezdusznymi. Lynch pisze:

Prorok nie śpiewa o końcu świata, lecz o tym, co już zostało uczynione, co będzie uczynione i co teraz jest czynione niektórym, ale nie innym, o tym, że świat zawsze raz po raz kończy się w jednym miejscu, ale nie w innym, i że Koniec świata to zawsze wydarzenie lokalne, które przybywa do twojego kraju, odwiedza twoje miasto i puka do drzwi twojego domu, dla innych zaś staje się jedynie odległym ostrzeżeniem, krótkim przekazem wiadomościach, echem zdarzeń, które przeszły do ludowych podań […] s. 283

Dzięki takiej prozie dalekie nam konflikty nagle pokazują się w intymnym, znacznie bliższym świetle, stają się dramatem jednostki, a nie odległą historią ogółu. Za takie postawienie sprawy jestem pisarzowi głęboko wdzięczna.

Moja ocena: 8/10

Paul Lynch, Pieśń prorocza
Wydawnictwo Marginesy, Warszawa 2024
Tłumaczenie: Kaja Gucio
Liczba stron: 288
ISBN: 978-83-68226-55-3

**********************************************************************************

A book as heavy as a stone

I saw Paul Lynch's novel Prophet Song in the library's new releases section. The 2023 Booker Prize winner caught my attention and landed on my shelf. These less than 300 pages publication took me much longer than I thought, but it is not a book that can be read quickly and easily.

Domestic war seen through female eyes

Paul Lych is an Irish writer and publicist born in 1977. He is the author of five novels, of which only the last one, reviewed, has been translated into Polish. Prophet Song tells the story of Ireland sinking into the depths of civil war, whose totalitarian regime is increasingly destroying its citizens. The story is told from the perspective of one family, and the main character is Eilish Stack, a wife and mother of four children. The family's peace is disturbed one evening by the appearance of representatives of the secret police, the garda, who are looking for her husband. Larry is an activist in the teachers' union and he protests against the changes taking place in the country. He is arrested and disappears into thin air. The woman tries to cope with everyday life, with the feeling of being in danger, with her own longing and that of her children. However, when her oldest son, not yet 17, is called up for a military commission, as a mother she disagrees with such governmental actions and tries to hide him among her friends. However, the teenager decides to follow in his father's footsteps and joins the rebels, disappearing from the radar. Bombings begin in the country, there is a shortage of food in the stores, and the Stack family is under censorship and has trouble securing food. Finally, one of the bombs explodes so close that Eilish's younger son, 13-year-old Bailey, is wounded in the head. The woman leaves him in the hospital waiting for an operation to remove shrapnel from his head and returns home to her other two children. In the morning, it turns out that the boy has been transferred to a military hospital. After several days of unsuccessfully knocking on the doors of the governmental institution, the caretaker advises her to check in the morgue. The image of a mother opening one body bag after another, only to finally find her son, with traces of torture on his body, joins in its dramatic nature the descriptions of Flanagan or McCarthy. This is the most powerful scene in the entire book, the climax that prompts Eilish to flee the country, while also showing the mechanisms prevailing at the borders and human ruthlessness.

Gripping helplessness

One would like this book to be more distant from us, but the points of reference can be found just beyond our eastern border. For Lynch, the inspiration for the attempt to present the escalation of totalitarianism and the loss of an individual in a soulless system was the situation in Syria. I saw references to December 1981 here, or the recent stories of Ukrainian refugees. By placing a lonely mother of four children at the center of his story, the writer significantly shortens the potential distance to the story being told, making it painfully moving, and at the same time - the reader is just as helpless as the heroine. The feeling of helplessness and lack of any causative power accompanies us throughout the book.

Lynch intimately reworks the novels of Kafka and Orwell, placing a woman-mother at the center of the events. Her suffering and loss make the cogs of the state machine even more cruel and heartless. Lynch writes:

[…] and the prophet sings not of the end of the world but of what has been done and what will be done and what is being done to some but not others, that the world is always ending over and over again in one place but not another and that the end of the world is always a local event, it comes to your country and visits your town and knocks on the door of your house and becomes to others but some distant warning, a brief report on the news, an echo of events that has passed into folklore […] p. 283

Thanks to such prose, conflicts that are distant to us suddenly appear in an intimate, much closer light, they become the drama of an individual, not the distant history of the whole nation. I am deeply grateful to the writer for presenting the matter in this way.

My rating: 8/10

Author: Paul Lynch
Title: Prophet Song
Publishing House: Marginesy, Warsaw 2024
Translation: Kaja Gucio
Number of pages: 288
ISBN: 978-83-68226-55-3

Audrey Magee, Kolonia (The Colony)

Powieść wybitna

Znacie zapewne sytuację, gdy książka zbliża się do nieuchronnego końca, ale odkładamy ją na bok, bo nie chcemy, żeby się już skończyła. Gdy napięcie rośnie, a zakończenie jest boleśnie nieznane, ale człowiek sam siebie strofuje, by nie doczytać zbyt szybko, zbyt łapczywie. Tak właśnie miałam z powieścią Audrey Magee Kolonia. Odstawiła wszystkie pozostałe powieści, które czytałam w tym roku, o co najmniej dwie długości. To powieść wybitna. Już tłumaczę, dlaczego.

Kim, u diaska, jest Audrey Magee?

Kiedy sięga się po powieść tak dojrzałą, dobrze skomponowaną, ze stopniowanym napięciem i dobrą ekspozycją bohaterów, to pierwsze pytanie brzmi – czemu nie słyszałam o autorze czy autorce wcześniej? A może to debiut? Otóż nie, powieść Kolonia to druga książka irlandzkiej pisarki i dziennikarki Audrey Magee. Pierwsze było Przedsięwzięcie (The Undertaking, nietłumaczona na język polski), wydane w 2014 roku. Magee nie jest więc szczególnie płodną twórczynią, co przekłada się na gęstość jej prozy. Przez 12 lat pracowała jako dziennikarka dla takich gazet jak The Times, The Irish Times, The Observer czy The Guradian. Strona o pisarce (https://audreymagee.com/about/) nie podaje więcej znaczących informacji.

Anglik i Francuz w Irlandii

Fabuła Kolonii zaczyna się dość niewinnie. W 1979 roku na malutką irlandzką wysepkę przybywa malarz Lloyd, Anglik. Pragnie malować tutejsze klify, ale szuka również spokoju i samotności. Mniej więcej tydzień po nim na wyspę przypływa Francuz Jean-Pierre Masson, językoznawca. Od czterech lat bada język irlandzki, a na wyspie mieszka Bean Uí Fhloinn, staruszka, której język ze względu na izolację wyspy brzmi jak przed wiekami. Mężczyźni reprezentują sprzeczne interesy i czerpią z wyspy garściami, nie zwracając uwagi na szkody, których dokonują. Lloyd maluje, i mimo złożonej wcześniej obietnicy, że nie pokaże miejscowych na swoich obrazach, jego opus magnum to właśnie ich portret. Dodatkowo Anglik zwodzi młodego Jamesa Gillana, utalentowanego młodego chłopaka, który nie chce zostać rybakiem jak jego ojciec i dziadek (którzy zresztą zginęli na morzu). Kiedy Lloyd pozwala mu malować, młodzieniec błyskawicznie rozwija swój ogromny talent, a jego mistrz zwodzi go możliwością wyjazdu do Londynu, załatwieniem miejsca w szkole artystycznej i wspólną wystawą. Dopiero w przeddzień wyjazdu mówi swojemu uczniowi, że ze względu na napiętą sytuację pomiędzy Anglią a Irlandią chłopak nie byłby bezpieczny, a wyjazd trzeba odłożyć (na wieczne nigdy). Problem polega jednak na tym, że Anglik inspirował się twórczością Jamesa, sprawnie przerysowując jego twórczość na swoje płótna. Wyjeżdżając, zostawia paczkę obrazów chłopaka, którą obiecał zabrać na wystawę.

Przywłaszczenia

Jednak Llloyd dopuszcza się drugiej kradzieży – namawia matkę Jamesa, Mairéad, by mu pozowała. Początkowo kobieta pozuje w prześcieradle, ale wkrótce jest naga. Zostaje centralną postacią na ogromnym obrazie malarza, z nagą piersią, sięgająca po zakazane jabłko niczym Ewa. Kobieta jest wdową, jej ukochany mąż Liam, ojciec Jamesa, utonął podczas połowu, ale Mairéad wciąż czeka na ego powrót. W międzyczasie sypia z Francuzem, ale odrzuca zaloty śmierdzącego rybami brata zmarłego męża, Francisa. Kiedy lokalna społeczność dowiaduje się o pozowaniu, jest to dla nich przekroczenie wszelkich granic. O ile seks z JP odbywa się za zamkniętymi drzwiami, pozostaje w sferze prywatnej (choć rodzina jest świadoma relacji łączącej wyspiarkę z językoznawcą), to nagi portret wdowy jest swoistego rodzaju manifestacją, przesadą. Dla Maidréad symbolizuje on wolność – ona sama nigdy nie opuści wyspy i będzie żyła dalej swoim zatrzymanym gwałtownie życiem, w próżnym oczekiwaniu na męża, ale jej portret pójdzie w świat, inni będą podziwiać jej piękno, bladość cery i smutne oczy. Dla mężczyzn, którzy zaopatrują wyspę i umizgują do mieszkających na niej kobiet, możliwość zarobku na goszczeniu malarza, a potem na odwiezieniu go na stały ląd, jest ważniejsza niż możliwy skandal i zawiedzione nadzieje młodzieńca. Nikt nie reaguje, a Lloyd opuszcza wyspę, choć nie wiadomo, co sprowadzi na nią zapowiadana wystawa malarza.

Przesada w drugą stronę

Wystawa może bowiem sprowadzić turystów – a tego bardzo nie chce Francuz, który żyje ideą zachowania nietkniętego wpływem angielskiej mowy języka irlandzkiego. Z biegiem badań widzi jednak, jak mocno angielski wpływa na irlandzki, jak również zmianę podejścia nowego pokolenia – o ile Bean Uí Fhloinn nie mówi po angielsku, a jedynie częściowo go rozumie, o tyle najmłodszy w rodzinie, James, jest już swobodnie dwujęzyczny. Mało tego, woli by zwracać się do niego James, a nie Séamus, i marzy o wyjeździe do Anglii. Masson widzi postępującą degradację irlandzkiego i pragnie go chronić za wszelką cenę, nawet robiąc z wyspy rezerwat, i nie akceptując wyboru Jamesa. Można powiedzieć, że obaj obcokrajowcy są kolonizatorami, biorąc, co im się podoba z wyspy, cynicznie wykorzystując lokalnych mieszkańców i żerując na ich ubóstwie i naiwności. Każdy z nich ma swoją agendę, którą bezwzględnie realizuje, nie bacząc na konsekwencje działań.

Wojna domowa w tle

W te toczy się historia – każdy rozdział poświęcony wydarzeniom na wyspie, przeplatany jest reporterską, suchą notatką odnotowującą ofiary wojny domowej w Irlandii. Wydarzenia, początkowo odległe, coraz bardziej poruszają wyspiarzy, którzy czytają w prasie albo słuchają w radiu o ginących nieletnich, albo rodzicach zabijanych na oczach potomstwa. Te wydarzenia wyraźnie ich też dzielą. Dla Francisa ofiary w dzieciach to straty uboczne w wielkiej ideologicznej walce, albo konsekwencje złych wyborów, np. letniej pracy dla Anglików. Maidréad widzi przede wszystkim niewinne nastolatki, które miały przed sobą całe życie. Reporterskie fragmenty, podawane bez żadnej okrasy, są historycznym, zdystansowanym spisem ofiar, bez żadnej interpretacji czy wytłumaczenia. Sprawiają jednak, że wyspa, w porównaniu z tym, co się dzieje w głębi lądu, wydaje się bezpiecznym, zamkniętym na wszelkie nieszczęścia światem.

Dopracowany język powieści

Warstwa językowa dopracowana jest w najmniejszym szczególe. Magee bardzo dużą wagę przywiązuje do języka. Malarz myśli krótko, obrazami, kolorami, często nawiązuje do dzieł innych malarzy – van Gogha, Gaugina, Degasa. Jego wypowiedzi to w zasadzie pojedyncze słowa. By uzyskać taki styl, autorka czytała wspomnienia impresjonistów i kopiowała styl ich wypowiedzi. Z kolei Masson myśli całymi zdaniami, wątkami. Stosuje opisy niczym rasowy akademik, zresztą fragment jego rozprawy doktorskiej o języku irlandzkim również zostaje wpleciony w fabułę powieści. Ich style diametralnie się od siebie różnią, tak jak i osobnym językiem mówi James, znacznie prościej od nich dwóch. Podpisywanie dialogów nie jest konieczne. Rzadko udaje się w tak wysokim stopniu indywidualizować przedstawiane postaci.

Niedopowiedzenia

Podobało mi się bardzo, że Magee nie boi się niedopowiedzeń. Przez całą książkę budowała napięcie, najpierw pomiędzy Francuzem a Anglikiem, potem pomiędzy społecznością a Maidréad, potem pomiędzy oczekiwaniami rodziny a Jamesem. Czekałam na jakieś sensacyjne rozładowanie sytuacji, ale Lloyd po prostu wyjeżdża, zostawiając Jamesa z jego obrazami na lodzie, a jego matkę w trudnej sytuacji. Nie ma katharsis, nie ma kary, nie ma sprawiedliwości. Zostaje gorycz i smutek.

Moja ocena: 10/10.

Audrey Magee, Kolonia
Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2024
Tłumaczenie: Dobromiła Jankowska
Liczba stron: 392
ISBN: 978-83-68045-11-6

*******************************************************************************

Simply a masterpiece

Every now and then one stumbles upon a book that we arificially prolong reading of, because it is so good. The tension increases and the ending is painfully unknown, but one scolds oneself not to read it too quickly, too greedily. The Colony by Audrey Magee is such a novel. It outdid all the other novels I had read this year by at least two lengths. It is simply outstanding. I'll explain why.

Who the hell is Audrey Magee?

When you reach for a novel so mature, well composed, with graduated tension and good exposition of the characters, the first question is - why haven't I heard about the author before? Or maybe it's a debut? Well, no, the novel The Colony is the second book by the Irish writer and journalist Audrey Magee. The first one was The Undertaking, not translated into Polish, published in 2014. Therefore, Magee is not a particularly prolific creator, which translates into the density of her prose. For 12 years she worked as a journalist for newspapers such as The Times, The Irish Times, The Observer and The Guradian. The website about the writer (https://audreymagee.com/about/) does not provide any further significant information.

An Englishman and a Frenchman in Ireland

The plot of The Colony starts innocently enough. In 1979, Lloyd, an English painter, arrives on a tiny Irish island. He wants to paint the local cliffs, but he is also looking for peace and solitude. About a week later, Frenchman Jean-Pierre Masson, a linguist, arrives on the island. He has been studying the Irish language for four years, and on the island lives Bean Uí Fhloinn, an old woman whose language, due to the island's isolation, sounds like it has sounded centuries ago. The men represent conflicting interests and take advantage of the island without paying attention to the damage they cause. Lloyd paints, and despite his earlier promise not to show local people in his paintings, his magnum opus is their portrait. Additionally, the Englishman deceives young James Gillan, a talented young boy who does not want to become a fisherman like his father and grandfather (who both died at sea). When Lloyd allows him to paint, the young man quickly develops his enormous talent, and his master tempts him with the possibility of going to London with him, arranging a place at an art school and a joint exhibition. Only on the eve of his departure he tells his student that due to the tense situation between England and Ireland, the boy would not be safe and the trip must be postponed (forever). The problem, however, is that the Englishman was inspired by James's painting, skillfully copying his work onto his canvases. When leaving, he also abandons a package of the boy's paintings, which he promised to take to the exhibition.

Appropriation

However, Llloyd commits a second theft - he persuades James' mother, Mairéad, to pose for him. At first, the woman poses in a sheet, but soon she is naked. She becomes the central figure in the painter's huge painting, with naked breasts, reaching for the forbidden fruit like Eve. The woman is a widow, her beloved husband Liam, James' father, drowned while fishing, but Mairéad is still waiting for his return. Meanwhile, she sleeps with a Frenchman, but rejects the advances of her late husband's fish-smelling brother, Francis. When the local community finds out about posing, it is beyond their limits. While sex with JP takes place behind closed doors and remains in the private sphere (although the family is aware of the relationship between the islander and the linguist), the naked portrait of the widow is a kind of manifestation, an exaggeration. For Maidréad, it symbolizes freedom - she will never leave the island and will continue living her abruptly stopped life, waiting in vain for her husband, but her portrait will go out into the world, others will admire her beauty, pale skin and sad eyes. For the men who supply the island and woo the women living there, the opportunity to earn money by hosting the painter and then taking him to the mainland is more important than the possible scandal and dashed hopes of the young man. No one reacts, and Lloyd leaves the island, although it is not known what the announced painter's exhibition will bring back.

Exaggeration in the other direction

The exhibition may attract tourists - and this is something the French does not want, as he believes in the idea of ​​keeping the Irish language untouched by the influence of neighbours. However, with the course of research, he sees how much the English language influences Irish, as well as a change in the approach of the new generation - while Bean Uí Fhloinn does not speak English, but only partially understands it, the youngest in the family, James, is already completely bilingual. What's more, he prefers to be called James rather than Séamus, and dreams of moving to England. Masson sees the ongoing degradation of the Irish language and wants to protect it at all costs, even by making the island a reserve, and not accepting James' choices. You could say that both foreigners are colonizers, taking what they like from the island, cynically exploiting the local inhabitants and preying on their poverty and naivety. Each of them has their own agenda, which they ruthlessly implement, regardless of the consequences of their actions.

Civil war in the background

Each chapter devoted to events on the island is interspersed with a journalistic, dry note noting the victims of the civil war in Ireland. The events, initially distant, have an increasing impact on the islanders, who read abiut tchem in the press or hear notificaions on the radio about minors going missing or parents being killed in front of their offspring. These events also clearly divide them. For Francis, child victims are collateral damage in a great ideological fight, or the consequences of bad choices, e.g. summer work for the English. Maidréad primarily sees innocent teenagers who had their whole lives ahead of them. Reportage fragments, presented without any embellishment, are a historical, distant list of victims, without any interpretation or explanation. However, they make the island, compared to what is happening inland, seem like a safe world, closed to all misfortunes.

The novel's refined language

The linguistic layer is refined down to the smallest detail. Magee pays great attention to the language. The painter thinks and speaks briefly, more with images and colors, and often refers to the works of other painters - van Gogh, Gaugin, Degas. His statements are basically single words. To achieve this style, the author had read the memoirs of the Impressionists and copied the style of their statements. Masson, on the other hand, thinks in whole sentences, in threads. He uses descriptions like a true academic, and a fragment of his doctoral thesis on the Irish language is also woven into the plot of the novel. Their styles are completely different from each other, just as James speaks a separate language, much simpler than the two of them. Dialogues don’t need to be assigned to the speaker, it is clear who says what. It is rare to individualize the presented characters to such a high degree.

Understatements

I really liked that Magee is not afraid to leave the reader hanging. She built tension throughout the book, first between the Frenchman and the Englishman, then between the community and Maidréad, then between the family's expectations and James. I was waiting for some sensational outome, breakthrough, resolution, but Lloyd simply travels back to London, leaving James with his paintings and his mother in a difficult situation. There is no catharsis, no punishment, no justice. What remains is bitterness and sadness.

My rating: 10/10.

Author: Audrey Magee
Title: The Colony
Publishing House: Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2024
Translation: Dobromiła Jankowska
Number of pages: 392
ISBN: 978-83-68045-11-6

Sally Rooney, Gdzie jesteś, piękny świecie (Beautiful World, Where Are You)

Mam problem z tą książką, ponieważ jest dla mnie jednocześnie bardzo dobra i bardzo zła. Nie czytało się jej lekko, wręcz momentami nużąco, ale zostawiła mnie w naprawdę dobrym, dziwnym nastroju.

Gdzie jesteś, piękny świecie

opowiada historię przyjaźni dwóch młodych kobiet, obecnie koło trzydziestki. Alice jest już uznaną pisarką, która ma w dorobku dwie książki i załamanie nerwowe. Teraz jeździ po całym świecie na różnego rodzaju wydarzenia literackie, ale prywatnie zaszywa się w spokojnej małej miejscowości, samotnie. Tam przez Tindera poznaje Felixa, pracownika magazynu, z którym zaczyna się spotykać, i którego zaprasza na służbowy wyjazd do Rzymu.

Drugą bohaterką jest Eileen, na co dzień mieszkająca w Dublinie i pracująca w redakcji literackiego czasopisma. Jest po rozstaniu ze swoim pierwszym poważnym partnerem i liże rany. Gdzieś dookoła kręci się Simon, jej przyjaciel z dzieciństwa, pierwsza młodzieńcza miłość.

Dziewczyny mieszkały ze sobą podczas studiów i tak się ze sobą zaprzyjaźniły. Wraz z wyjazdem Alice do Mayo przechodzą na komunikację mailową i przez wiele miesięcy wymieniają długie maile, w których dzielą się wydarzeniami ze swojego życia, przemyśleniami, spostrzeżeniami. Tutaj poruszana jest większość ważnych tematów książki dotyczących wiary, religii, piękna, literatury, potrzeby miłości.

Tutaj też zaczyna się mój książkowy dylemat. Po pierwsze, maile wymieniane pomiędzy dziewczynami są przegadane i trochę trywialne, chociaż czasami zaskakują dojrzałością. Jest w nich jakaś strukturalna sztuczność, są wykreowanym nośnikiem fabuły, choć odnoszą się oczywiście do długiej tradycji powieści epistolarnej. Czytając je jednocześnie trochę zazdrościłam dziewczynom takiej mailowej historii ich znajomości i stylu, a z drugiej strony chyba im trochę nie wierzyłam. Jest trochę mrugania oczkiem do czytelnika, zwłaszcza, kiedy Alice, nosząca w sobie pewnie podobieństwo do autorki, pisze, że pisarze już dawno są oderwani od rzeczywistości i „zostawili zwyczajne życie za sobą” (s. 107).

Po drugie, miłosne rozterki bohaterów wydają mi się trudne do zrozumienia. W przypadku Eileen i Simona ich uczucie widać jak na dłoni od samego początku, ale żadne z nich nie ma odwagi, by podjąć wiążącą decyzję. Z drugiej strony Alice i Felixa w zasadzie nie ma co łączyć, a ich wzajemne przepychanki są co najmniej ciekawą podstawą jakiegokolwiek związku. Alice boi się komukolwiek zaufać i kocha ludzi, jednocześnie nie otwierając się na nich, pozostając poza swoją miłością. Oba wątki jednocześnie przyciągały mnie i odpychały, a powieść czasami ocierała się o tanie romansidło.

Z drugiej jednak strony książka mnie poruszyła i w jakimś stopniu zmieniła, czego nie mogę powiedzieć o większości literatury, którą czytam. Rooney pokazuje trywialną prawdę – że do szczęścia potrzebni są nam inni ludzie, troska i miłość. Muszę przyznać, że trochę się odnalazłam w tej powieści, czasami w zagubieniu swoich bohaterów, w ich wątpliwościach, spostrzeżeniach, refleksjach. Mimo, że jestem trochę starsza od opisywanych przez pisarkę postaci, czuję, że jest ona w jakimś stopniu również moim głosem, piszącym z „zwyczajnym życiu” i codziennych kłopotach.

Nieczęsto mam też ochotę sięgnąć do danej powieści ponownie, a w tym przypadku wiem, że to zrobię. Zobaczyć za kilka lat, co z niej wyciągnę, co odczytam, co we mnie zostanie, co wyjdzie na pierwszy plan. Mam wrażenie, że proza Rooney składa się ze światłocieni i nie da się jej w całości zobaczyć za jednym podejściem.

Nie mogę dać powieści jednocześnie oceny 5 i 10, dlatego dam jej 7. Być może będę miała okazję kiedyś ją zrewidować.

Moja ocena: 7/10.

Sally Rooney, Gdzie jesteś, piękny świecie
Wydawnictwo WAB, Warszawa 2022
Tłumaczenie: Jerzy Kozłowski
Liczba stron: 368
ISBN: 978-83-280-9617-2

_________________________________________________________________________

I have a problem with this book because it is very good and very bad to me at the same time. It wasn't easy to read, even tedious at times, but it left me in a really good, weird mood.

Beautiful World, Where Are You tells the story of a friendship of two young women, now around thirty years old. Alice is an established writer with two books to her credit and a nervous breakdown. Now she travels all over the world to all kinds of literary events, but in private she hides herself in a quiet small town, alone. There, through Tinder, he meets Felix, a warehouse worker with whom she begins to meet and invites him to a business trip to Rome.

The other heroine is Eileen, who lives in Dublin and works in the editorial office of a literary magazine. She is after parting ways with her first serious partner and is licking her wounds. Also, Simon, her childhood friend Simon, her first love, always seems to be around.

The girls lived together during their studies and became friends. Along with Alice's departure to Mayo, they switch to e-mail communication and for many months they exchange long e-mails in which they share their life events, thoughts and observations. Most of the important topics of the book concerning faith, religion, beauty, literature, and the need for love are discussed through this medium.

This is also where my book dilemma begins. First of all, the e-mails exchanged between girls are long-winded and a bit trivial, although they sometimes surprise with maturity. There is some structural artificiality in them, they are a created carrier of the plot, although they obviously refer to the long tradition of the epistolary novel. Reading them at the same time, I envied the girls a little about the written history of their relationship and its style, and on the other hand, I didn't believe them. It is a bit of a wink at the reader, especially when Alice, probably bearing a resemblance to the author, writes that writers have long since been divorced from reality and "left ordinary life behind" (p. 107).

Secondly, the characters' love dilemmas seem difficult to understand. In the case of Eileen and Simon, their feeling is clear from the start, but neither of them has the courage to make a binding decision. On the other hand, Alice and Felix do not have anything to do with each other, and their struggle with each other is at least an interesting basis for any relationship. Alice is afraid to trust anyone and loves people, while not opening up to them, remaining beyond her affection. Both plots attracted and repelled me at the same time, and the novel sometimes brushed against a cheap romance.

On the other hand, the book touched me and changed me to some extent, which I cannot say about most of the literature I read. Rooney shows the trivial truth - that we need other people, care and love to be happy. I must admit that I found myself a bit in this novel, sometimes in the loss of my characters, in their doubts, observations and reflections. Although I am a bit older than the characters described by the writer, I feel that to some extent she is also my voice, writing about "ordinary life" and everyday troubles.

Nor do I often feel like coming back to a given novel again, and in this case, I know I will. To see in a few years what I will get out of it, what I will find, what will remain in me, what will come to the front. I have the impression that Rooney's prose is made of chiaroscuro and cannot be seen in its entirety in one go.

I can't give a novel a 5 and a 10 at the same time, so I will give it a 7. Perhaps I will have a chance to revise it someday.

My rating: 7/10.

Author: Sally Rooney
Title: Beautiful World, Where Are You
Publishing House: WAB, Warsaw 2022
Translation: Jerzy Kozłowski
Number of pages: 368
ISBN: 978-83-280-9617-2