Kazuo Ishiguro, Nie opuszczaj mnie (Nevel Let Me Go)

Nobliści też piszą science-fiction

Kiedy sięga się po tą książkę bez żadnej wiedzy i przygotowania, trochę przypadkowo, tak jak ja to zrobiłam, wybierając ją jako audiobooka na Spottify, czytelnik może być naprawdę coraz bardziej zaskoczony. Historia jest tak nieoczekiwana, że łapałam się na przewijaniu fragmentów, żeby upewnić się, że na pewno wszystko dobrze zrozumiałam.

Powieść doceniona przez krytyków

Opublikowana w 2005 roku powieść Nie opuszczaj mnie to szóste dzieło w dorobku Autora. Ishiguro publikuje swoje utwory ze znacznymi przerwami w czasie, mniej więcej co pięć lat, dając sobie dostatecznie dużo czasu na staranne wycyzelowanie swoich książek. Zarówno publiczność, jak i krytycy doceniają taką postawę, ponieważ pozycja była na krótkiej liście do Nagrody Bookera za 2005 rok, nominowana do Nagrody Arthura C. Clarke’a w 2006 roku oraz do Nagrody National Book Critics Circle za 2005 rok. Magazyn „TIME” umieścił ją na wśród stu najlepszych powieści opublikowanych od 1923 roku, a „The Guardian” na wysokim, czwartym miejscu wśród stu najlepszych powieści opublikowanych od 2000 roku. Ja nadal wolę Okruchy dnia i w moim personalnym rankingu postawiłabym je wyżej, ale obie książki mają w sobie taki stłumiony, subtelny krzyk.

Jakie sekrety kryje dzieciństwo

Nie opuszczaj mnie opowiada historię Kathy, która jest obecnie opiekunką dawców organów. Ponad trzydziestoletnia kobieta wspomina swoje dzieciństwo w internacie w Hailsham, swoje relacje z przyjaciółmi i nauczycielami. Jej najbliższą przyjaciółką była Ruth, a przyjacielem Tommy, który znosił wiele szykan od innych dzieci ze względu na swój wybuchowy charakter. Z czasem okazuje się, że brak rodziców i tajemniczość opiekunów to nie przypadek. Dzieci to klony, hodowane na dawców organów, a ośrodek w Hailsham to progresywna placówka, która ma pokazać społeczeństwu, że „wersje zastępcze” też mają uczucia i potrafią je wyrażać choćby przez sztukę (dlatego Madame, która regularnie wizytuje szkołę, zabiera najlepsze prace podopiecznych do mitycznej galerii). Z czasem dzieci dowiadują się coraz więcej o czekającym je losie, również dzięki niepogodzonym z nim nauczycielom, jak to było w przypadku pani Lucy. Czytelnik dowiaduje się, że klony są bezpłodne, a po ukończeniu edukacji mogą albo zostać opiekunami dawców, albo od razu dawcami. Najczęściej po maksymalnie czterech donacjach umierają, więc ich życie nie jest długie.

Najważniejsze tematy

Ishiguro porusza temat przyjaźni, ciągnącej się od dziecka po dorosłość, i jej różnym wymiarom. Oczywiście, jest to przefiltrowane przez motyw pamięci – narratorem powieści jest Kathy, która po szkole zdecydowała się na rolę opiekunki dawców, i dla której niedługo przyjdzie czas na spełnienie swojego losu. Dziewczyna zastanawia się więc, jak za czasów Hailsham dzieci rozumiały, co się wokół nich dzieje, jak postrzegały świat zewnętrzny (jako zagrożenie, dlatego nie wolno im było opuszczać ośrodka), ile tak naprawdę potrafiły pojąć. Drugim ważnym tematem jest dla mnie nadzieja połączona z miłością – legenda głosi, że jeśli jakaś para klonów pokocha się dostatecznie mocno, może dostać odroczenie zostania dawcą i kilka lat wspólnego szczęścia. Kiedy jednak Kathy i Tommy idą do panien Emily i Lucy, które opiekowały się szkołą, okazuje się, że takie odroczenie nie istnieje i raczej nigdy nie istniało. Szczęście nie jest dla klonów.

Gdy czytelnik wie więcej niż narrator

Ten stłumiony krzyk, o którym pisałam na początku, powstaje bardziej w czytelniku, niż narratorze. Poznając Kathy jako dziecko, z targającymi nią emocjami i klasycznymi dla tego okresu przygodami (ekscytujące pchle targi, kiedy dzieci mogły sobie zakupić jakiś używany przedmiot, rywalizacja o względy nauczycieli, tajemne zgrupowania i teorie spiskowe, młodzieńcze zauroczenia i miłostki), patrzymy na nią jako dziecko i dopiero z czasem zaczynamy rozumieć, że Kathy nie jest w pełni człowiekiem. Ale  drugiej strony – no jak to nie jest? Przecież odczuwa i myśli zupełnie jak my. Stąd też budzi się niezgoda na taki los trójki przyjaciół, na traktowanie ich jako magazyn części zamiennych, bez prawa do życia i szczęścia. Jednak ta niezgoda jest tylko w czytelniku – zarówno narratorka, jak i jej przyjaciele nie buntują się przeciwko swojemu losowi. Odkąd został im on objawiony, przyjmują go i wypełniają bez słowa narzekania. Tymczasem upadek nadziei na wspólne życie dla Kathy i Tommiego czy też przedwczesna śmierć Ruth bezgłośnie łamią czytelnikowi serce.

Ważny głos we współczesnej dyskusji o etyce

Nie opuszczaj mnie to na pewno ważny głos etyczny w dyskusji o klonowaniu i jego moralnym wymiarze. Ishiguro najpierw pozwala nam poznać gromadę dzieciaków i przywiązać się do nich, a potem pokazuje nam całą prawdę, pytając – czy on naprawdę aż tak się od nas różnią? Pewnie dlatego ośrodek w Hailsham został zamknięty – dawał złudzenie, że istnieje jakaś inna wersja przyszłości, że nadzieja jest możliwa. Powieść Ishiguro można nazwać antyutopią i pokazać świat, w którym nie chcemy żyć. To ważna, mądra i bardzo przebiegła książka. Chociaż moja recenzja to uniemożliwia, polecam czytać tak jak ja czytałam – w pełnej nieświadomości. Wtedy uderza najmocniej.

Moja ocena: 7/10.

Kazuo Ishiguro, Nie opuszczaj mnie
Wydawnictwo: Faber & Faber, Londyn 2005
Liczba stron: 282
ISBN: 978-0-571-22413-X

*********************************************************************************

Nobel Prize Winners Also Write Science Fiction

When you pick up this book without any prior knowledge or preparation, somewhat at random, as I did when I selected it as an audiobook on Spotify, the reader can be truly surprised. The story is so unexpected that I found myself rewinding passages to make sure I understood everything correctly.

A Critically Acclaimed Novel

Published in 2005, Never Let Me Go is the author's sixth work. Ishiguro publishes his works at significant intervals, roughly every five years, giving himself ample time to carefully refine his books. Both audiences and critics appreciate this approach, as it was shortlisted for the 2005 Booker Prize, shortlisted for the 2006 Arthur C. Clarke Award, and shortlisted for the 2005 National Book Critics Circle Award. TIME magazine ranked it among the 100 best novels published since 1923, and The Guardian placed it at a high fourth place among the 100 best novels published since 2000. I still prefer The Remains of the Day and would put it higher in my personal ranking, but both books have a subdued, subtle cry in them.

What Secrets Does Childhood Hold?

Never Let Me Go tells the story of Kathy, who is now a carer for organ donors. The thirty-something woman recalls her childhood at boarding school in Hailsham, her relationships with friends and teachers. Her closest friend was Ruth, and her best friend was Tommy, who endured much bullying from other children due to his explosive temper. Over time, it becomes clear that the absence of parents and the secrecy of their guardians are no coincidence. The children are clones, bred to be organ donors, and the Hailsham center is a progressive institution intended to show society that "surrogate versions" also have feelings and can express them, even through art (which is why Madame, who regularly visits the school, takes the best works of the pupils to a mythical gallery). Over time, the children learn more and more about the fate awaiting them, partly thanks to teachers who are at odds with it, as was the case with Miss Lucy. The reader learns that the clones are sterile, and after completing their education, they can either become guardians of the donors or donors themselves. Most often, they die after a maximum of four donations, so their lifespan is short.

Key Themes

Ishiguro explores the theme of friendship, stretching from childhood to adulthood, and its various dimensions. Of course, this is filtered through the motif of memory – the novel's narrator is Kathy, who, after school, decided to become a donor carer and for whom the time will soon come to fulfill her destiny. She wonders how, during the Hailsham era, the children understood what was happening around them, how they perceived the outside world (as a threat, hence they were forbidden to leave the facility), and how much they were truly capable to comprehend. Another important theme for me is hope combined with love – legend has it that if a pair of clones fall in love deeply enough, they can receive a deferral from becoming donors and a few years of shared happiness. However, when Kathy and Tommy go to Miss Emily and Miss Lucy, who looked after the school, it turns out that such a deferral does not exist and likely never had. Happiness is not for the clones.

When the Reader Knows More Than the Narrator

The muffled cry I mentioned at the beginning arises more from the reader than the narrator. Getting to know Kathy as a child, with her emotions and the classic adventures of the period (exciting flea markets where children could buy used items, competition for teachers' favors, secret gatherings and conspiracy theories, youthful infatuations and romances), we see her as a child, and only with time do we begin to understand that Kathy is not fully human. But on the other hand – how could she not be? After all, she feels and thinks just like us. Hence, there is a resentment towards the fate of the three friends, towards being treated as a warehouse of spare parts, without the right to live and be happy. However, this resentment resides only in the reader – neither the narrator nor her friends rebel against their fate. Since it was revealed to them, they accept it and live it without a word of complaint. Meanwhile, the collapse of Kathy and Tommy's hope for a life together and Ruth's premature death silently break the reader's heart.

An Important Voice in the Contemporary Ethical Debate

Never Let Me Go is certainly an important ethical voice in the debate about cloning and its moral dimensions. Ishiguro first allows us to meet a group of children and become attached to them, and then shows us the whole truth, asking – are they really so different from us? That's probably why the Hailsham center was closed – it gave the illusion that some other version of the future exists, that hope is possible. Ishiguro's novel can be called a dystopia and show a world we don't want to live in. This is an important, wise, and very cunning book. Although my review prevents it, I recommend reading it as I did – in complete oblivion. That's when it hits the hardest. 

My rating: 7/10.

Author: Kazuo Ishiguro
Title: Never Let Me Go
Publishing House: Faber & Faber, London 2005
Number of pages: 282
ISBN: 978-0-571-22413-X