Stephen King, Carrie (Carrie)

To był pracowity czytelniczy tydzień. Pomalutku nadganiam recenzencki ogon, który powstał nie wiadomo kiedy... Jest trochę książek, które zaczęłam, ale nie skończyłam, ale było też trochę cegieł, które spowalniają czytanie. Zapragnęłam więc sięgnąć po coś lżejszego, ale czy mi się udało?

Girl power, czyli niszcząca moc kobiecości

Carrie to - wbrew powszechnej opinii - nie pierwsza powieść Stephena Kinga, którą pisarz napisał, ale pierwsza opublikowana. Książka sprzedała się bardzo dobrze i była przepustką do literackiej kariery i szansą na porzucenie dotychczasowych zastępczych zajęć, a czytelnikom zasugerowała potencjał, który King ma jako pisarz.

Granice wytrzymałości i podwójnie krwawa jatka

Ten niedługi horror opowiada historię Carrie White, 16-latki uczęszczającej do college'u. Carrie jest inna niż jej koleżanki - wychowywana bez ojca, który zmarł, a tylko przez fanatyczną religijne matkę, dziewczyna nie ma łatwego dzieciństwa. Szybko odkrywa swoje paranaturalne moce - siłą swojego umysłu potrafi przenosić przedmioty, zamykać i otwierać drzwi czy okna, spuszczać deszcz kamieni w wybrane miejsca. Świadomie zaczyna jednak korzystać z nich po pierwszej miesiączce, która zresztą jest bardzo traumatycznym wydarzeniem w jej życiu. Dziewczyna dostaje okres podczas kąpieli po zajęciach sportowych w szkole, a ponieważ matka nic jej nie powiedziała, kompletnie nie wie, co się dzieje. Koleżanki wyśmiewają się z niej i rzucają w nią podpaskami i tamponami, bo również nie przychodzi im do głowy, że 16-latka może nie mieć zielonego pojęcia o menstruacji. Z opresji wyciąga ją nauczycielka Rita Desjardin, która rozgania okrutne nastolatki i opiekuje się Carrie. Prowodyrka agresji, Chris Hargensen, rozpuszczona córeczka tatusia prawnika, zostaje później za to ukarana i nie idzie na bal kończący szkołę. Inna z dziewczyn, Sue Snell, ma z kolei wyrzuty sumienia, że tak okrutnie potraktowała Carrie i postanawia nie iść na bal, jednocześnie zaś prosi swojego chłopaka Tommy'ego Rossa, jednego z najbardziej popularnych nastolatków w szkole, by zaprosi ją na bal. Wykluczona z zabawy Chris uważa, że to przez Carrie, i postanawia się zemścić. Wraz ze swoim chłopakiem, Billym Nolanem, zastawia pułapkę na króla i królową balu, a kiedy zostają nimi Carrie i Tommy, wylewają się na nich wiadra świńskiej krwi. Publiczność wyje ze śmiechu, a Carrie dociera do granicy wytrzymałości. Skrajnie upokorzona, ucieka ze szkoły, siłą swojego umysłu zamyka drzwi szkoły i odkręca system przeciwpożarowy, który zaczyna lać wodę z sufitu. Podpięty sprzęt grający prowadzi do spięcia i pożaru. Większość uczestników balu ginie. Ale to nie koniec. Wracając do domu Carrie uszkadza hydranty i powoduje wycieki paliwa z mijanych stacji benzynowych, powodując trudne do ugaszenia pożary w całym mieście. W efekcie jej działań ponad 400 osób traci życie, w tym jej matka. Gdy Carrie dociera do domu, rodzicielka czeka już na nią z nożem, który wbija jej w ramię. Córka sprawia jednak, że serce matki przestaje bić. Dziewczynie udaje się jeszcze dopaść sprawców jej upokorzenia - Chris i Billy'ego - i zabić ich, zanim sama umrze. Krwawa jatka.

Horror epistolarny?

Narracja w Carrie jest fantastycznie pocięta. Składa się na nią pierwszoosobowa narracja głównej bohaterki oraz jej znajomych z klasy czy osób z miasteczka, jak również wycinki z prasy, fragmenty zeznań świadków z sądu, opinie biegłych i lekarzy czy nawet akt zgonu. Wielość zacytowanych (i stworzonych) źródeł zaskakuje, zwłaszcza przy tak niedużej objętości książki.

Zaskakuje również dokładne pokazanie psychiki bohaterów - zarówno Carrie i jej matki, jak też postaci drugoplanowych - skruszonej koleżanki Sue Snell, rozpuszczonej córki bogatego prawnika Chris Hargensen i jej kochanka Billy'ego Nolana. Wgląd w ich motywacje i przemiany jest naprawdę głęboki. King nie traci słów niepotrzebnie.

Potrafi za to fantastycznie budować napięcie. Poprzez wycinki prasowe sugeruje, że stanie się coś strasznego, wypuszcza czytelnika troszkę do przodu, podkręcając cały czas ciekawość, ale nie zdradzając całości fabuły. Dlatego też ciężko się od książki oderwać.

Warto też podkreślić starania o wiarygodność książki - pseudonaukowe rozważania o nieznanym genie TK, relacje lekarzy - to wszystko sprawia, że książka na poziomie fabularnym jest bardzo wiarygodna. Nawet przy odrzuceniu paranormalnych zdolności Carrie, zostajemy z historią dziewczyny, która znosi swoje upokorzenia i szkolne prześladowania do pewnego momentu, a potem pęka. Mamy więc granicę ludzkiej wytrzymałości, za którą kryje się destrukcja.

Książka o silnych kobietach

Bohaterkami są głównie kobiety, a każda z nich jest nadzwyczaj silną osobowością. Tytułowa bohaterka znosi na co dzień wiele upokorzeń i prześladowań, a mimo to jest spokojną, pracowitą, rozwijającą swoje pasje dziewczyną. Uczy się szyć i zaczyna na tym zarabiać, ma niezbędną odrobinę niezależności finansowej od matki. Matka - Margaret White - jest fanatyczką religijną i dewotką, przerażoną przez własną seksualność i cielesność. Próbuje zabić swoje dziecko dwukrotnie we wczesnym dzieciństwie, a potem wraz z uzyskaniem dojrzałości, by ochronić ją przed utratą dziewictwa i grzechem. Koleżanka ze szkoły Sue Snell przechodzi przemianę, rozumie swój błąd podczas sytuacji pod prysznicem i stara się go odkupić. Bierze odpowiedzialność za swoje czyny i to ratuje jej życie. Chris - jednoznacznie czarny charakter książki - także ma bardzo silną osobowość. Steruje swoim chłopakiem, ojcem, stara się rządzić w szkole. Jest konsekwentna w brnięciu coraz głębiej w swoje błędy, chociaż to może nie jest przykład siły charakteru. Mężczyźni są w tej książce na trzecim planie, są częściowo wykonawcami woli kobiet.

Symbolika krwi

Krew w książce pojawia się dwukrotnie - najpierw przy menstruacji, która wyzwala w Carrie pełną moc jej paranormalnych możliwości. W tym przypadku krew postrzegana jest podwójnie - jako powód do wstydu (dla koleżanek dziewczyny) i jako dowód grzechu pierworodnego (dla matki Carrie). Jednak dla samej nastolatki ma siłę wyzwalającą - Carrie zyskuje pełnie władzy nad swoją mocą, ale również otwiera się na społeczeństwo i zaczyna nawiązywać pierwsze towarzyskie relacje. Podejmuje również decyzje niezgodne z wolą matki i powoli zaczyna wyzwalać się spod jej wpływu. To krwawienie przywraca ją społeczeństwu i jej samej, wyzwala ją.

Za drugim razem - kiedy na królową balu zostaje wylane wiadro świńskiej krwi - niesie ze sobą upokorzenie i skalanie, brud. Świnia jest w wielu religiach postrzegana jako zwierzę nieczyste, co dodatkowo zwiększa ohydę wydarzenia. Z pewnością można tu również odnaleźć element ofiarny w publicznym rozlewaniu krwi - Carrie staje się ofiarą społeczeństwa, a jej inność zostaje na zawsze już podkreślona.

Implikacje związane zarówno z krwią menstruacyjną, jak i z krwią nieczystego w wielu religiach zwierzęcia, świni, są tematem na co najmniej doktorat.

Podsumowując - książka trzyma w napięciu, jest bardzo dobrze sformułowana i zaplanowana. Bohaterowie są wielowymiarowi i wiarygodni. Zabrakło mi jednak tego, co w późniejszej prozie Kinga robi z niego mistrza grozy - zdań szpileczek. Zdań, po których przeczytaniu których zaczynają chodzić człowiekowi po plecach zimne ciarki. W kolejnych książkach Kinga są już one obecne, tutaj - mamy dopiero sygnały wielkiego potencjału.

Moja ocena: 6.3/10.

Stephen King, Carrie
Wydawnictwo Prima
Warszawa 1996
Tłumaczyła: Danuta Górska
ISBN: 83-7152-025-5

____________________________________________________________________

It was a busy reading week. The backlog of reviews has grown significantly and quietly... There are some books that I've started, but I did not finish, but there were also some bricks that slow me down. So I wanted to reach for something lighter, but did I succeed?

Girl power or the destructive power of femininity

Carrie is - contrary to popular opinion - not the first novel by Stephen King, which the writer wrote, but the first one published. The book sold very well and was a pass to a literary career and a chance to abandon the previous activities, and a suggestion to the readers on the future potential of King as a writer.

Limits of stamina and double bloody slaughter

This short horror novel tells the story of Carrie White, a 16-year-old college student. Carrie is different than her friends - raised without a father who died, and only by a fanatically religious mother, the girl has no easy childhood. She quickly discovers her paranormal powers - she is able to move objects, close and open doors and windows, and pour rain of stones into selected places. However, she consciously starts using them after the first menstruation, which, moreover, is quite a traumatic event in her life. The girl gets a period during bathing after PE class, and because her mother did not tell her anything, she completely does not know what is going on. Colleagues make fun of her and throw sanitary napkins and tampons in her, because it also does not occur to them that the 16-year-old may not have the slightest idea about ​​menstruation. Her teacher, Rita Desjardin, pulls her out of trouble, teasing cruel teens and taking care of Carrie. The aggressor, Chris Hargensen, a lawyer's spoiled daugther, is later punished for this and is banned from the prom ending school. Another girl, Sue Snell, has pricks of conscience that she had treated Carrie so cruelly and decides not to go to the ball,  asking her boyfriend Tommy Ross, one of the most popular teenagers at school, to invite Carrie to the ball. Excluded from the game, Chris thinks it's Carrie's fault, and decides to take revenge. Along with her boyfriend, Billy Nolan, he sets a trap for the king and queen of the prom, and when Carrie and Tommy win the title, buckets of pig's blood pour down on them. The audience laughs and Carrie reaches the limits of her endurance. Extremely humiliated, she escapes from school, closes the school door with the strength of her mind and unscrews the fire protection system that starts pouring water from the ceiling. Hooked playing equipment leads to a short circuit and fire. Most of the ball participants are killed. But this is not the end. Coming back home, Carrie damages the hydrants and causes fuel spills from the gas stations they pass, causing fires that are difficult to extinguish throughout the city. As a result, over 400 people lose their lives, including her mother. When Carrie reaches home, the mother is already waiting for her with a knife that she sticks into her shoulder. The daughter, however, makes the mother's heart stop beating. The girl still manages to catch the perpetrators of her humiliation - Chris and Billy - and kill them before she dies. Bloody shambles.

Epistolary Horror Novel?

The narrative in Carrie is fantastically cut. It consists of a first-person narrative of the main character and her classmates or people from the town, as well as clippings from the press, fragments of witness testimonies from the court, experts' and doctors' opinions and even  a death certificate. The multitude of quoted (and created) sources is surprising, especially with such a small volume of the book.

Also surprising is the exact presentation of the characters' psyche - both Carrie and her mother, as well as the supporting characters - contrite friend Sue Snell, the spoiled student Chris Hargensen and her lover Billy Nolan. Insight into their motivations and transformations is really deep. King does not lose words unnecessarily. He can build up a fantastic tension for it. Through newspaper clippings he suggests that something terrible will happen, he lets the reader see a bit ahead, curling curiosity all the time, but not revealing the whole plot. That's why it's hard to break away from the book.

Also the efforts to make the book credible - pseudo-scientific considerations about the unknown gene, doctors' relations - all this makes the book very reliable when it comes to the plot level . Even when we reject Carrie's paranormal abilities, we ale left with the story of a girl who withstands her humiliation and bullying to a certain point, and then snaps. So we have the limit of human endurance, and behind it - merely destruction.

A book about strong women

The main characters are women, and each of them is an extremely strong personality. The title character endures many humiliations and persecutions on a daily basis, yet she is a calm, hard-working girl who develops her passions. He learns to sew and starts to earn her own money, gaining financial independence from her mother. The mother - Margaret White - is a religious fanatic and devotee, terrified by her own sexuality and physicality. She tries to kill her own child twice in the early childhood, and then again with her puberty, to protect her daughter from losing virginity and becoming sinful. 

A colleague from college, Sue Snell, undergoes transformation with the understanding of her mistake in the shower situation and tries to repent. She takes responsibility for her actions and this probably saves her life. 

Chris - the unambiguously black character of the book - also has a very strong personality. He steers his boyfriend, father, tries to rule at school. She is consistent in getting deeper and deeper into her mistakes, although this may not be an example of strength of character. Men are less important in this book, acting as performers of the will of women.

The symbolism of blood

Blood in the book appears twice - first during the menstruation, which releases the full power of Carrie's paranormal abilities. In this case, the blood is perceived from two angles- as a reason for shame (for girl's colleagues) and as a proof of the original sin (for Carrie's mother). However, for the teenager herself, it has a liberating power - Carrie gains full grasp over her skills, but also opens up to society and begins to make the first social relations. She also makes decisions that are inconsistent with his mother's will and slowly begins to free himself from her influence. This bleeding brings her back to society and brings independence.

The second time - when a bucket of swine blood is poured into the prom queen - it brings humiliation and defilement, dirt. In many religions the pig is seen as an unclean animal, which further increases the abomination of the event. Certainly, you can also find a sacrificial element in public blood spilling - Carrie becomes a victim of society, and her otherness is forever marked. From then on there is no going back.

The implications associated with both menstrual blood and the unclean pig's blood are a vast topic, just signaled here.

To sum up - the book is tense, very well worded and planned. The heroes are multidimensional and credible. However, I lacked what in the later prose of King makes him a master of horror - the pinpoints. Sentences that give you cold shivers on the back. In subsequent King's books they are already present, here - we have only signals of the great potential.

My rating: 6.3 / 10.

Author: Stephen King

Title: Carrie

Publishing House: Prima

Warsaw 1996

Translated by: Danuta Górska

ISBN: 83-7152-025-5

Ken Kesey, Lot nad kukulczym gniazdem (One Flew Over the Cuckoo's Nest)

Traktat o potędze śmiechu

Dość dawno temu zabrałam tą książkę rodzicom, z zamiarem przeczytania. Zniechęcała mnie paskudna okładka i bardzo małe litery, oraz fakt, że widziałam film Miloša Formana o tym samym tytule. Książka została wydana w Stanach Zjednoczonych w 1962 roku, a więc to już absolutny klasyk, a moje wydanie pochodzi z 1990 roku z również klasycznej serii KIK (Klub Interesującej Książki), któremu zawdzięczamy przetłumaczenie i udostępnienie na polskim rynku wielu ważnych pozycji, dziś należących do kanonu światowej literatury (Joseph Heller, Margaret Atwood, Nadżib Mahfuz, etc.). Niestety, KIKi były wydawane w strasznej jakości, w papierowych okładkach, klejone, i wiele z nich dzisiaj się już rozpada. Tyle o wydaniu.

Nie tylko Wokulski ma wielkie czerwone dłonie

Akcja powieści toczy się w psychiatryku. Niepodzielnie rządzi tu siostra oddziałowa Ratched, posągowo zbudowana kobieta o wydanych piersiach i psychopatycznej wręcz potrzebie porządku i posłuchu. Siostra pracuje na oddziale od wielu lat, nie ma rodziny, a wolnym czasie zajmuje się działalnością charytatywną. "Przebywając wyłącznie na naszym oddziale można odnieść wrażenie, że szpital to ogromny, precyzyjny mechanizm, który funkcjonowałby bez zarzutów, gdyby usunąć z niego pacjentów" (s. 168). Na ten uporządkowany i nieskazitelny oddział trafia Randle Patrick McMurphy, szuler, obieżyświat, leń - słowem, człowiek cieszący się życiem. Szybko zaczyna orientować się w sytuacji pozostałych pacjentów, ich życiu i motywacji do pobytu w szpitalu, ale przede wszystkim - wywraca do góry nogami uporządkowane życie oddziału. Zabiera dziesięciu pacjentów i lekarza na wycieczkę łodzią i połów ryb, organizuje wizytę "dziewczynek" na oddziale i przywraca mężczyznom chęć do życia.

Niestety, sam swoją chęć do życia przegrywa, i to na zawsze, ponieważ jego wojna z siostrą Ratched wiedzie przez wielokrotne sesje elektrowstrząsów, poprzez epizod, gdy McMurphy prawie siostrę udusił, po operację lobotomii, po której mężczyzna w ogóle nie przypomina siebie. Jego oddziałowy przyjaciel, Wódz Bromden, nota bene narrator całej powieści, dusi go w nocy poduszką, nie mogąc się zgodzić, by McMurphy spędził na oddziale kolejnych 30 lat jako warzywo. Wódz ucieka ze szpitala i postanawia wrócić do swoich ludzi, bo zdecydowanie za długo go nie było.

Powieść wielogatunkowa z tematem przewodnim

W książce krzyżuje się wiele gatunków, na co zwraca uwagę w posłowiu tłumacz, Tomasz Mirkowicz. Mamy tu i reportaż, ponieważ Kesey pracował w szpitalu psychiatrycznym jako sanitariusz na nocnej zmianie, i powieść SF (machinistyczne opisy oddziałowej, maszyneria pracująca w ścianach), i przypowieść o zbawczej roli śmiechu i dystansu, a więc w pewien sposób również traktat filozoficzny.

"McMurphy wie, że nic mu nie grozi, dopóki potrafi się śmiać - i ma całkowitą słuszność" (s.110). Śmiech stanowi barierę wobec nadmiernie sformalizowanego oddziału, całkowicie podporządkowanego oddziałowej. Randle jest w stanie z nią walczyć, "(...) bo wie, że trzeba się śmiać ze wszystkiego, co boli, aby zachować równowagę i nie dać się zwariować" (s. 221). Śmiech stanowi równowagę dla bólu, ale także barierę dla wstydu.

Kesey przygląda się normatywnemu społeczeństwu, które umieszcza jednostki niedopasowane na skrajnym marginesie. "(...) to właśnie społeczeństwo rozstrzyga, kto jest a kto nie jest normalny, więc należy starać się sprostać powszechnym kryteriom" (s.48). Zastanawia się jednocześnie nad fenomenem władzy - to siostra Ratched decyduje, kto jest normalny, a kto nie, kto może wyjść ze szpitala, a kto nadal potrzebuje pomocy. Jej władza jest niemal autorytarna, i to właśnie przeciwko takiemu stanowi rzeczy buntuje się McMurphy, choć przyjdzie mu za to zapłacić najwyższą cenę.

Mimo, że fabuła książki przypominała mi się mgliście w związku z filmem, który widziałam wiele lat wcześniej, cieszę się, że sięgnęłam po książkę i ją przeczytałam. Samo zakończenie zrobiło na mnie duże wrażenie i pozostawiło uczucie smutku, ale jednak nie mogę się oprzeć wrażeniu, że książka się zestarzała, a sam McMurphy należy do takiego typu kowbojów, których coraz trudniej spotkać w Ameryce.

Moja ocena: 6.5/10

Ken Kesey, Lot nad kukułczym gniazdem

Państwowy Instytut Wydawniczy

Warszawa 1990

Tłumaczył: Tomasz Mirkowicz

ISBN: 83-06-00569-4

____________________________________________________________________

A treatise on the power of laughter

Quite a long time ago, I took this book from my parents with the intention of reading it. I was discouraged by a nasty cover and very small letters, and the fact that I saw a film by Miloš Forman of the same title. The book was published in the United States in 1962, so it's an absolute classic, and my release comes from the 1990 classic KIK series (Club of Interesting Books), to which we owe the translation and availability on the Polish market of many important publications, which now constitute an absolute canon of world literature (Joseph Heller, Margaret Atwood, Nadjib Mahfuz, etc.). Unfortunately, KIKs were issued in horrible quality, in paper covers, glued, and many of them are already falling apart today. That's all on the aesthetic side of my copy.

Not only Wokulski has big red hands

The action of the novel takes place in a psychiatric hospital. Nurse Ratched has a supreme tule on her ward, a statuesque woman with shapely breasts and a psychopathic need of order and obedience. She has been running the ward for many years, she has no family and she has been involved in charity in her free time. "By staying only in our ward, one can get the impression that the hospital is a huge, precise mechanism that would function without objection if it would remove patients" (p. 168). Randle Patrick McMurphy, a gambler, a globetrotter, a dreamer - in short, a man enjoying his life - goes to this orderly and immaculate squad. He quickly begins to understand the situation of other patients, their lives and motivation to stay in the hospital, but above all - he turns the ordered life of the branch upside down. He takes ten patients and a doctor on a boat trip for fishing, organizes a visit of "girls" in the ward and restores men's desire to live.

Unfortunately, he loses his own will to live forever, because his war with Nurse Ratched leads through repeated electroconvulsive sessions, through an episode when McMurphy almost suffocated her, to a lobotomy operation, after which the man does not remember himself at all. His departmental friend, Chief Bromden, notably the narrator of the whole novel, suffocates him with a pillow at night, unable to agree that McMurphy would spend the next 30 years in a vegetative state. The chief escapes from the hospital and decides to return to his people, because he has not been there for too long.

Multi-genre novel with a leading theme

Many genres cross in the book, to which the translator Tomasz Mirkowicz points out in the afterword. We have here a reportage, because Kesey worked in a psychiatric hospital as a paramedic on a night shift, the SF novel (machinist descriptions of the department, machinery working in the walls), and the parable of the role of laughter and distance, so in a way also a philosophical treatise.

"McMurphy knows he will not be threatened as long as he can laugh - and he is absolutely right" (p. 110). Laughter is a barrier to an overly formalized branch, a completely subordinate branch. Randle is able to fight it, "(...) because he knows that you have to laugh at everything that hurts to keep your balance and not get crazy" (p. 221). Laughter is a balance for pain, but also a barrier to shame.

Kesey looks at the normative society that places individuals who do not match the extreme margin. "(...) it is the society that decides who is and who is not normal, so one should try to meet common criteria" (p. 48). At the same time, he wonders about the phenomenon of power - it is Nurse Ratched who decides who is normal and who is not and who can leave the hospital and who still needs help. Her power is almost authoritarian, and it is against such a state of affairs that McMurphy rebels, though he will pay the highest price for it.

Although the plot of the book reminded me vaguely about the movie I had seen many years ago, I'm glad I've reached for the book and read it. The ending itself made a big impression on me and left me sad, but I can not resist the impression that the book has aged, and that McMurphy himself belongs to the type of cowboys that are np longer to be met in America.

My rating: 6.5/10

Author: Ken Kesey

Title: One Flew Over the Cuckoo's Nest

Publishing House: Państwowy Instytut Wydawniczy

Warszawa 1990

Translated by: Tomasz Mirkowicz

ISBN: 83-06-00569-4

Anna Wiatr, Betrojerinki. Reportaże o pracy opiekuńczej i (bez)nadziei

Reportaż o Polkach wyjeżdżających do Niemiec do opieki nad osobami starszymi

Opublikowana w 2017 roku książka wywołała spore poruszenie, zwłaszcza w środowisku Betrojerinek. Betrojerinki. Reportaże o pracy opiekuńczej i (bez)nadziei była tam wielokrotnie pożyczana i czytana i ma wiele podkreśleń.

Niedosyt

We mnie książka wywołała mniejsze emocje. Przede wszystkim - była za krótka. Niecałe 180 stron czyta się w jeden wieczór, zwłaszcza, że rozdziały przeplatane są autentycznymi ogłoszeniami ofert pracy w Niemczech, co dodaje nieco sztucznej objętości. Z drugiej strony - czy więcej historii zmieniłoby jakoś moje postrzeganie sytuacji polskich opiekunek pracujących za naszą zachodnią granicą? Raczej nie. A jednak nie mogę się oprzeć wrażeniu, że autorce coś umyka. Jej opisy są zbyt suche, rzeczowe, nie udało się uchwycić poszczególnych osób i sprawić, żeby zapadły w pamięć. Zabrakło szerszego opisu sytuacji życiowej, dlatego kobiety opisane w książce są przede wszystkim opiekunkami, a dopiero na drugim miejscu kobietami.

Wiele osób - wiele motywacji

Udało się na pewno pokazać wielowymiarowość takiej pracy - rozpoczęta jako przymus często otwiera drzwi do nowego, lepszego świata, zapewnia pracującym w Niemczech kobietom chociaż minimum niezależności i samodzielności. Ratuje z sytuacji, gdy w Polsce ciężko o pracę lub wynagrodzenie jest za niskie, a sytuacja w domu wymaga spłaty długów lub inwestycji, nie wspominając już o przemocy domowej.

Status prawny opiekunki i składki emerytalne

Sporo pracy włożyła również autorka w rozważania o statusie prawnym Betrojerinek, co akurat dla mnie było zbyt szczegółowe i nużące. Mam jednak poczucie, że głównym odbiorcą książki są właśnie opiekunki pracujące w Niemczech, a publikacja ma pomóc im się zorganizować i walczyć o swoje prawa. To już coś.

Jak dla mnie jednak - pozostał niedosyt. Duży i ważny temat został tylko "liźnięty", ale nie zgłębiony.

Moja ocena: 6/10.

Anna Wiatr, Betrojerinki. Reportaże o pracy opiekuńczej i (bez)nadziei
Wydawnictwo Krytyki Politycznej
Warszawa 2017

ISBN: 978-83-65853-07-3

_____________________________________________________________________________

A reportage about Polish women working in Germany with the elderly people

The book published in 2017 caused quite a stir, especially in the very environment it describes, namely the Polish women working in Germany and taking care for the German elderly people. Since the German word for such care is betreuen - take care of, those women are called the Betreuerinnen, or Polish Pearls (die polnische Perlen) or Polish Angels. Betreuerinnen. Reportage on caretaking and hope(lessness) were repeatedly borrowed and read there and various fragments have been underlined.

This proves that such a book was needed and awaited. This is not surprising, considering that this situation concerns ca. 500 thousand Polish women. The data is not very precise, as many of them work illegally. The stir arises from the fact that Poland has been severely damaged during the World War II by the Nazi Germany, and the fact that Polish women are now 'wiping German asses' - as many people perceive it - sounds like a viscous giggle of the history. Since the legislative situation of those workers is complex (working in one country and paying taxes in the other), many job agencies abuse their employees, making them work nearly 24/7. The working conditions vary from house to house and those less assertive end up also as house cleaners and nurses. Women have to give up part of their lives (as they are going there for a shift that lasts weeks or even months) and return home for unpaid vacation. The money to be earned - approximately 1000-1200 EUR per month - is significantly more than what could be earned in Poland at the same time. And first and foremost - job in Germany is easy to get as compared with job offers in Poland, especially that women working there are usually forty and upwards, and not considered attractive on the local job market. So in some cases, there is really no choice.

The lack

I took this book less emotionally. First of all - for me it was too short. Less than 180 pages is a read for one evening, especially since the chapters are interspersed with authentic job offers in Germany, which adds a bit of artificial volume. On the other hand, would more stories change my perception of the situation of Polish carers working behind our western border? Probably not. And yet I can not resist the impression that the author is missing something. Her descriptions are too dry, matter-of-factly, and the individuals have not been portrayed in a memorable way. There is no wider description of their life situation, that is why the women described in the book are first and foremost caretakers, and women on the second place.

Many people - many reasons for labour migration 

It was certainly possible to show the multidimensional nature of such work - started as coercion often opens the door to a new, better world, ensures that women working in Germany have at least a minimum of autonomy and independence. It is a rescue from a demanding job market in Poland, especially in smaller cities, and indispensable help when the situation at home requires paying off debts or unforeseen investments, not to mention domestic violence.

Legal status of a caretakers and pension contributions

A huge amount of research has been put into the legal status of the Betreuerinnen, which was a bit too detailed and tedious for me. However, I have a feeling that the main recipients of the book are the caretakers working in Germany, and the publication is meant to help them organize and fight for their rights. That's something.

This book has left me dissatisfied. Such a big and important topic has by no means been exhausted. I would treat it more as a signal of a complex social problem and phenomenon, rather than a complete analysis of a problem.

My rating: 6/10.


Author: Anna Wiatr
Title: The Betreuerinnen. Reportage on caretaking and hope(lessness)
Publishing House: Krytyka Polityczna
Warsaw 2017
ISBN: 978-83-65853-07-3

Hanya Yanagihara, Małe życie (A Little Life)

Ostrzeżenie: jeśli chcesz przeczytać Małe życie, nie czytaj tej recenzji - zawiera ona dużo spojlerów, które odbiorą Ci część przyjemności z lektury. Plus - i tak nic Cię nie przygotuje na to, co napisała Yanagihara.

Książka o losie, którego nie da się odmienić, o kojącej sile przyjaźni i Nowym Jorku

Opublikowane w 2015 roku w Stanach Zjednoczonych, a rok później w Polsce Małe życie narobiło zamieszania na rynku wydawniczym. Książka była nominowana do Nagrody Bookera, National Book Award oraz Baileys Women's Prize for Fiction, a wśród czytelników wywołuje skrajne reakcje i ogromny oddźwięk. Nie ma się jednak co dziwić - nie jest to książka "przyjemna", bo i tematyka w niej poruszana do lekkich nie należy. Główny bohater książki, Jude St. Francis, w dzieciństwie był ofiarą wielokrotnych gwałtów, bicia oraz podpalenia, a jego opiekun, brat Luke, prostytuował go po całych Stanach Zjednoczonych.

O czterech takich, co ukradli księżyc

Powieść zaczyna się jednak bardziej niewinnie - to historia przyjaźni 4 młodych mężczyzn, prowadzona od momentu, kiedy mają oni po 20 lat, aż do ich wczesnej starości. Na naszych oczach bohaterowie dorastają, osiągają sukcesy zawodowe, układają sobie życie. Dookoła Jude'a przewija się trójka przyjaciół: Malcolm Irvine, stosunkowo najsłabiej przedstawiony, długo mieszkający u rodziców i pracujący w firmie architektonicznej mężczyzna. Malcolm wkrótce zakłada własną firmę i wraz z żoną Sophie rozkręca ją z ogromnym sukcesem; JB - Jean-Baptiste Marion - dojrzewający artysta, bardzo związany ze swoją rodziną (matką, babcią i ciotkami, ojciec zmarł, gdy JB miał 3 lata). JB jako jedyny ma ogromne wsparcie w swojej rodzinie, która niezmiennie w niego wierzy i go wspiera. Zaczyna od projektu włosy (zbiera włosy po salonach fryzjerskich i tworzy z nich różne artefakty), by osiągnąć sukces serią portretów swoich przyjaciół; Willem Ragnarsson - początkujący, a potem uznany aktor, z tragiczną historią z dzieciństwa. Trójka rodzeństwa Willema zmarła i rodzice, dystansując się od tragedii, pozostawili mu opiekę nad młodszym bratem Hemmingiem, cierpiącym na porażenie mózgowe. Willem odnosi wielki sukces jako aktor i staje się gwiazdą.

Krzywdy z dzieciństwa

Centralną pozycję zajmuje jednak Jude St. Francis, który od początku jest najbardziej enigmatyczną postacią. Czytelnik wyczuwa - jak zresztą pozostali bohaterowi - że młody prawnik skrywa jakąś mroczną tajemnicę z przeszłości, ale dopiero z czasem ogrom cierpienia Jude'a zaczyna ukazywać się w pełni. Jude został porzucony przez swoich rodziców, których nigdy nie poznał, i trafił do zakonu, gdzie opiekowali się nim bracia. Tam był gwałcony, bity, jak również podpalono mu dłoń za kradzież. Zaufał jednemu ze swoich opiekunów, bratu Luke'owi, z którym uciekł. Niestety szczęście okazało się pozorne i brat Luke prostytuował chłopca do momentu, gdy na ich trop trafiła policja. Jude został oddany do ośrodka opiekuńczego, gdzie również był gwałcony i skąd kilkakrotnie usiłował uciec. Za jedną z tych nieudanych ucieczek dostał takie lanie, że trafił do szpitala z zaognionymi ranami na plecach, które wygoiły się, pozostawiając ohydne blizny. Kiedy wreszcie udało mu się zbiec został znaleziony bardzo chory przez lekarza psychopatę, więziony i wykorzystywany seksualnie, a na koniec mężczyzna rozjechał go samochodem. Obrażenia odniesione podczas tego wypadku powodują, że Jude ma otwierające się ciągle rany na nogach. Po wyjściu ze szpitala kontynuuje swoją edukację i kończy prawo. Nie potrafi sobie jednak poradzić ze swoimi przeżyciami i traumą i tnie się żyletką, najczęściej po ramionach. To przynosi mu chwilową wolność od dręczących go "hien".

To właśnie obciążenie jednego bohatera potworną wręcz ilością cierpienia wydawało mi się nadmierne i na granicy kiczu. Jude jest postacią zborną i całkowicie spójną, a jego dążenie do autodestrukcji jest zrozumiałe, jednak miałam pewien problem z zaakceptowaniem go jako wiarygodnego bohatera. Jak gdyby Yanagihara chciała wymusić na czytelniku głębsze zaangażowanie emocjonalne chwytem trochę poniżej pasa. To jest chyba mój największy zarzut wobec tej książki - epatowanie cierpieniem i namnażanie go do niewyobrażalnego natężenia. Ja akurat byłam w stanie jakoś nad tym przejść (choć z pewną trudnością), ale dla wielu może być to bariera nie do przebycia i zadecyduje o tym, że część czytelników odłoży książkę z niesmakiem.

Przyjaźń - komfort bycia akceptowanym

To, co pozwoliło mi odciągnąć uwagę od Jude'a to ogromna dojrzałość autorki i wiele ciekawych spostrzeżeń. To książka - oprócz radzenia sobie z traumą z dzieciństwa - przede wszystkim o sile i pięknie przyjaźni. Przyjaciele to odpowiednik rodziny, ale wybrani świadomie. Przyjaźń "to przywilej bycia przy drugiej osobie w jej najtrudniejszych chwilach i świadomość, że samemu też można się przy niej czuć podle" (s. 259). Dla Jude'a trud opowiedzenia o swoich potwornych doświadczeniach to jednocześnie ostateczne obnażenie i wystawienie się na pogardę i odrzucenie. Akceptacja i miłość ze strony Willema to najskuteczniejsza terapia. Dla mnie najbardziej poruszającym momentem książki nie były opisy drastycznych przeżyć głównego bohatera, ale moment, kiedy JB zostaje sam, "pozostawiony samotnie na progu starości, z nowymi przyjaciółmi, bez wątpienia, ale bez większości tych, którzy go znali od dzieciństwa" (s. 810). To zdanie pozwoliło mi docenić siłę i wartość moich przyjaźni, ich znaczenie i wpływ na moje życie.

Yanagihara jest również bacznym obserwatorem codzienności. W wielu jej spostrzeżeniach potrafiłam odnaleźć siebie samą i zadumać się na chwilę nad jej uwagami. Wielu przyjaciół głównego bohatera zastanawia się, jakim cudem ktoś tak sympatyczny i łagodny w ich mniemaniu jak Jude może być skutecznym prawnikiem korporacyjnym. W pracy przemienia się on w kogoś zupełnie innego, gdzie nikt nie zna jego słabości, a swoim bystrym umysłem jest w stanie wychwycić wszystkie słabe punkty przeciwnika i rozłożyć go na sali sądowej na łopatki. Fakt przywdziewania maski w zależności od roli jest zapewne oczywisty, ale dla mnie ożywcze było spojrzenie autorki i szczegóły, na które zwróciła uwagę. Jude nie chce zapraszać Willema na swoje przyjęcia biurowe, bo Willem jest jego łącznikiem z wewnętrznym światem słabości i niszczy balans, który wypracował sobie ambitny prawnik. Willem jest jego słabością, a na słabość nie może być miejsca w pracy.

Nieobecne dzieci

Wielu krytyków zwraca uwagę, że jest to książka napisana przez kobietę, gdzie centralną rolę pełnią mężczyźni. Faktycznie, kobiety grają role wręcz trzecioplanowe. Ja zwróciłam uwagę na ilość miejsca poświęconego na dzieci. Sam Jude został adoptowany po trzydziestce przez Harolda Steina i jego żonę Julię Altman. Było to spełnienie jego marzeń, ponieważ wpojono mu, że nikt go nie zapragnie.

Yanagihara zauważa, że miłość do dziecka jest uczuciem szczególnym, ponieważ jest oparta na lęku, na niepokoju o zdrowie i dobrobyt potomka. Jednocześnie zastanawia się nad sensem posiadania potomstwa i oczekiwaniami, jakie rodzice mają wobec dzieci.

"Wszyscy mówimy, że chcielibyśmy, aby nasze dzieci były szczęśliwe, tylko szczęśliwe, i zdrowe, ale w istocie nie tego chcemy. Chcemy, żeby były takie jak my albo lepsze (...). Nie jesteśmy przygotowani na to, że nasze dzieci będą od nas gorsze" (s. 394).

"(...) sensem posiadania dziecka nie jest to, czego ono dokona w twoim imieniu, lecz przyjemność, jaką ci sprawia, w dowolnej formie, (...) - a jeszcze ważniejsza jest przyjemność, jaką ty będziesz miał przywilej mu sprawić" (s. 394).

Dzieci w książce w zasadzie nie ma - a jeśli są, to albo cierpią (jak Jude czy Hemming), albo umierają (jak syn Harolda i jego pierwszej żony, Lisl).

"Lecz on i jego przyjaciele nie mają dzieci, a ich nieobecność sprawia, że świat rozciąga się przed nimi, niemal dławiąc się od możliwości. Bez dzieci status człowieka jako dorosłego nigdy nie jest pewny, bo bezdzietny dorosły stwarza dorosłość sam dla siebie i jakkolwiek jest to często stan ekscytujący, to jest to zarazem stan ciągłej niepewności, ciągłej wątpliwości" (s. 353).

Jednym słowem

Podsumowując - to nie jest łatwa lektura (i z pewnością nie jest krótka). Ma w sobie jednak magnetyzm i bogactwo obserwacji, które niejednemu czytelnikowi dadzą do myślenia. Przeszkadza mi, że w nieco tani sposób książka gra na emocjach poprzez nawarstwienie ohydy, która przydarzyła się Jude'owi, ale wiele innych elementów - obserwacji, przemyśleń - całkowicie mi to rekompensuje. Obejrzałam kilka wywiadów z autorką i jest ona mistrzem słowa. Jej wypowiedzi są zazwyczaj idealnie wręcz ustrukturyzowane i w punkt, w przeciwieństwie do większości beznadziejnie sformułowanych lub wręcz nieprzygotowanych pytań od prowadzących. Mimo swej długości taka właśnie jest książka - w punkt.

Moja ocena: 7,5/10


Hanya Yanagihira, Małe życie
Wydawnictwo WAB
Warszawa 2016
Tłumaczyła: Jolanta Kozak
ISBN: 978-83-280-2648-3



______________________________________________________________________________

Warning: if You are planning to read this book, avoid the below review. It contains plenty of spoilers that will take part of the reading pleasure away. And nothing is going to fully prepare you for Yanagihara's masterpiece.

A book on fate that cannot be changed, on the soothing power of friendship and on New York

Published in 2015 in the United States, and a year later in Poland, A Little Life by Hanya Hanagihara has caused some havoc on the publishing market. The book was nominated for the Man Booker Prize, National Book Award for Fiction and won Kirkus Prize for Fiction for 2015, and evokes extreme reactions and a huge resonance from the readers. But this is by no means surprising - it is not a 'pleasant' book, as it covers the most difficult and devastating topics imaginable. The main character of the book Jude St. Francis was the victim of repeated rapes, beatings and arson in his childhood, and his guardian, Brother Luke, prostituted him throughout the United States.

Heroes of the novel 

The novel, however, begins more innocently - it's a story of friendship of 4 young men, run from the moment they are 20 years old until they are in their sixties. On our eyes the characters grow up, achieve professional successes, arrange their lives. There are three friends surrounding Jude: Malcolm Irvine, relatively poorly represented, who has long-lived with his parents and worked in an architectural firm. Malcolm soon sets up his own business, and he and his wife Sophie develop it with great success; JB - Jean-Baptiste Marion - a maturing artist, very close with his family (mother, grandmother and aunts, father died when JB was 3 years old). JB is the only one who has tremendous support in his relatives, who invariably believe in him and support him. He starts with the hair project (he collects hair from hairdressing salons and creates various artifacts from them) to achieve success with a series of portraits of his friends; Willem Ragnarsson - a beginning and then recognized actor, with a tragic childhood story. The three siblings of Willem died in their childhood and parents, distancing themselves from the tragedy, left the care of younger brother Hemming, suffering from cerebral palsy, to Willem. Willem experiences a great success as an actor and becomes a star.

Woes from childhood

The central position, however, is occupied by Jude St. Francis, who - from the beginning - is the most enigmatic figure. The reader senses - as the rest of the protagonists - that the young lawyer hides some dark mystery from the past, but it is only with time that Jude's suffering begins to appear fully. Jude was abandoned by his parents, whom he had never met, and went to the monastery, where brothers took care of him. There he was raped, beaten, and his hand has been set on fire for theft. He trusted one of his guardians, Brother Luke, with whom he escaped. Unfortunately, his happiness didn't last for long and brother Luke prostituted the boy until the police traced them. Jude was then put into a care center where he was also raped and from where he tried to escape several times. For one of those unsuccessful escapes he got such a spanking that he got to the hospital with inflamed wounds on his back, which healed, leaving hideous scars. When he finally managed to escape, he was found very ill by a psychopath, imprisoned and sexually abused, and finally a man run him over with his car and left him to die. The injuries sustained during this accident mean wounds that are difficult to heal and split open every now and then. After leaving the hospital, Jude continues his education and completes the law. However, he can not cope with his experiences and trauma and cuts himself with a razor blade, most often on the shoulders. This brings him temporary freedom from the 'hyenas' tormenting him.

It was this excessive burden of one hero, a terrible amount of suffering, that seemed too much to me and on the verge of kitsch. Jude is a congruent and completely cohesive character, and his attempt to self-destruct himself is understandable, but I had a problem with accepting him as a credible hero. As if Yanagihara wanted to force the reader to deeper emotional engagement with a blow a little bit below the waist. This is probably my biggest accusation against this book - shocking suffering and multiplying it to unimaginable intensity. I was able to somehow get through it (though with some difficulty), but for many it may be an impassable barrier and some readers will decide to put down the book with distaste.

Friendship - the comfort of being accepted

What allowed me to draw attention away from Jude is the author's great maturity and her very honest look at the human condition. This book is above all about the strength and beauty of friendship. Friends are the equivalent of a family, but chosen consciously. Friendship "is the privilege of being with the other person in her most difficult moments and knowing that you can feel bad for yourself" (p. 259). For Jude, it's hard to tell about his horrible experience, it's the ultimate exposure to contempt and rejection. Willem's acceptance and love prove to be the most effective therapy. 

For me, the most moving moment of the book was not any of the descriptions of the hero's drastic experiences, but the part when JB is "left alone on the threshold of old age, with new friends, without a doubt, but without the majority of those who knew him from childhood" (p. 810). This sentence allowed me to appreciate the strength and value of my friendships and their meaning and influence on my life.

Yanagihara is also a watchful observer of everyday life. In many of her observations I was able to find myself and ponder for a moment on her remarks. Many of the main character's friends wonder how someone so nice and gentle in their opinion as Jude can be an effective corporate lawyer. At work, he transforms into someone completely different, as no one knows his weakness, and with his keen mind is able to catch all the weak points of the opponent and defeat them mercilessly in the courtroom. The fact of putting a mask depending on the role is probably obvious, but the author's look and the details she drew attention to were revitalizing for me. Jude does not want to invite Willem to his office parties, because Willem is his liaison with the inner world of weakness and destroys the balance that an ambitious lawyer has created for himself. In fact Willem is his weakness, and weakness can not be seen at his workplace.

Absent children

Many critics note that it is a book written by a woman, where men play a central role. In fact, women play minor roles. However, what caught my attention was the amount of space devoted to children. Jude himself was adopted in his thirties by Harold Stein and his wife Julia Altman. It was the fulfillment of his dreams, because he had been told that no one would ever want him.

Yanagihara notes that love for a child is a special feeling because it is based on fear, anxiety about the health and prosperity of the offspring. At the same time, he reflects on the sense of having children and the expectations parents have towards them:

"We all say that we would like our children to be happy, only happy and healthy, but in fact we do not want it, we want them to be like us or better (...) We are not prepared for our children to be worse than us "(p. 394).

"(...) the sense of having a child is not what they will do on your behalf, but the pleasure they gives you in any form, (...) - and the pleasure you have the privilege of making it is even more important"(p. 394).

Children in the book are basically absent - and if they are mentioned, they either suffer (like Jude or Hemming), or they die (like the son Harold and his first wife, Lisl).

"But he and his friends have no children, and their absence makes the world stretch before them, almost choking on the possibility. Without children, the status of a man as an adult is never certain, because a childless adult creates adulthood for himself and however it is often an exciting state, it is also a state of constant uncertainty, a constant doubt "(p. 353).

In one word

In summary - this is not an easy read (and certainly not short). However, it has magnetism and a wealth of observations that will give the reader more food for thought. It bothers me that in a somewhat cheap way, the book plays on readers' emotions through the monstrosities that have happened to Jude, but many other elements - observations, thoughts - completely compensate for this. I have seen several interviews with the author and she is truly the master of the word. Her statements are usually perfectly structured and very accurate, in contrast to most hopelessly formulated or even unprepared questions from the interviewers. Despite its length, this book is terribly accurate.

My rating: 7.5 / 10

Author: Hanya Yanagihara
Title: A Little Life
WAB Publishing House
Warszawa 2016
Translated by: Jolanta Kozak
ISBN: 978-83-280-2648-3

Dave Eggers, Niezwykłe dzieło kulejącego geniusza (A Heartbreaking Work of Staggering Genius)

O tym, jak dziecko wychowuje dziecko i co z tego wynika.

Takiej książki jeszcze nie czytałam. Generalnie nie przepadam za pamiętnikami, a to tej pozycji zabierałam się dwukrotnie i dopiero drugi raz zwieńczony był sukcesem. Nie mówiąc już o tym, że tak nieestetycznie wydanej książki nie widziałam już dawno - na okładce wszystko się gubi, elementów jest za dużo - jest po prostu brzydka! Ponadpięćdziesięciostronicowy wstęp można sobie spokojne podarować, bo jest tak irytujący, narcystyczny i przekombinowany, ze może odstraszyć od całej książki. Natomiast właściwy pamiętnik przykuwa uwagę już od pierwszej strony. Bohater opisuje śmierć swoich rodziców - najpierw ojca, a potem matki, w brudny, szczegółowy sposób. Matka umiera na raka żołądka z przerzutami i jej choroba jest wyniszczająca. Eggers był w stanie uchwycić brutalny żargon lekarzy, ale także przywiązanie matki do życia i walkę o każdy oddech. Z drugiej strony - uderza bezkompromisowość w opisywaniu choroby, brak lęku przed nią, świeżość języka i metaforyki.
Osierocony 20-latek wraz z rodzeństwem, głównie siostrą Beth, musi się zaopiekować młodszym bratem, 7-letnim Tophem. Jednocześnie, stara się zorganizować sobie życie, znaleźć stabilną pracę, odnaleźć się jednocześnie w roli brata i ojca. Dave martwi się o swojego młodszego brata za każdym razem, gdy zostawia go pod opieka kogoś obcego i snuje najczarniejsze, humorystycznie przedstawione, wizje.

Świeżość narracji

Książka napisana jest potoczystym, codziennym językiem, ma w sobie odświeżającą dawkę odwagi i bezpośredniości. Zdecydowanie jest również przegadana. Mogłoby być w niektórych sekcjach mniej, chociaż pewnie dzięki temu potokowi słów czyta się ją, jakby słuchało się rozmowy z dwudziestoparolatkiem o niecodziennych przeżyciach. Trochę to przegadanie odbierało mi przyjemność z czytania i dlatego też czytanie nieco się wlecze. Przyznajcie sami - czy sam tytuł nie jest w pewien sposób przegadany? Warto zerknąć na stronę redakcyjną, która ma co najmniej ciekawą treść. W ten oto sposób dochodzę do wniosku, że przegadanie autora i jego skłonność do żartu są jego celowymi zabiegami stylistycznymi, z którymi czytelnik musi się po prostu pogodzić.

Podsumowując 

Jest w tej książce jakaś dzika energia, pęd do pójścia dalej, niepokój. Znów dobra lektura, choć nie bez zastrzeżeń. Mimo ciężkiej tematyki czyta się ją bez zbędnej melancholii i czerpie dużo młodzieńczej energii i entuzjazmu do życia. To naprawdę dużo jak na debiut.

Moja ocena: 6/10

Dave Eggers, Wstrząsające dzieło kulejącego geniusza
Wydawnictwo Zysk i Spółka
Poznań 2010
Tłumaczył: Jerzy Łoziński
ISBN: 978-83-7506-299-1

____________________________________________________________________________

On how a child brings up a child and what comes out of it.

I have not read such a book yet. Generally, I do not like diaries, and I have started this work twice and only the second time was crowned with success. Not to mention the fact that I have not seen such an unsightly book for long time now (published in Poland 2010) - everything is in complete chaos on the cover, there are too many elements - it is simply ugly! More than fifty pages of the introduction can be easily dropped, because it is so irritating, narcissistic and over-spoken, that it can scare away the reader from whole book. The proper diary, however, draws attention from the first page. The hero describes the death of his parents - first his father and then his mother, in a dirty, detailed way. The mother dies from metastatic stomach cancer and her illness is devastating. Eggers was able to capture the brutal jargon of the doctors, but also the mother's attachment to life and the fight for her every breath. On the other hand, there is an uncompromising attitude in describing the disease, no fear of it, the freshness of language and metaphors.
An orphaned 20-year-old, together with his siblings, mainly sister Beth, must look after his younger brother, 7-year-old Toph. At the same time, he tries to organize his life, find a stable job, and at the same time play the role of a brother and father. Dave worries about his younger brother every time he leaves him under the care of a stranger and spins the darkest, humorously depicted visions.

The freshness of the narrative

The book is written in fluent, everyday language, it has a refreshing dose of courage and directness. It is also definitely overspoken. It could be shorter in some sections, although probably thanks to this flow of words, one reads it as if listening to a conversation with a twenty-year-old referring to his unusual experience. This verbosity took away my pleasure of reading it and also gives a feeling that the book is dragging. Admit it yourself - is title itself not too verbose? It's worth taking a look at the editorial page, which content can be described as at least interesting. In this way, I come to the conclusion that loquacious style and the tendency to joke a bit too much are Egger's deliberate stylistic efforts with which the reader simply has to reconcile.

Summing up

There is some wild energy in this book, the urge to go further, a bit of anxiety. Again, good reading, though not without some reservations. Despite the heavy subject matter, it is a read without unnecessary melancholy and draws a lot of youthful energy and enthusiasm for life. A very good debut, I must say.


My rating: 6/10

Author: Dave Eggers
Title: A Heartbreaking Work of Staggering Genius
Publishing House: Zysk i Spółka
Poznań 2010
Translated by: Jerzy Łoziński
ISBN: 978-83-7506-299-1

Juan Marsé, Dziewczyna w złotych majtkach (La muchacha de las bragas de oro)

Krótka powieść o romansie starzejącego się pisarza ze swoją siostrzenicą i flircie rzeczywistości z literacką fikcją.

No i w końcu stało się. Pierwsza książka wydawnictwa Znak z ukochanej serii proza, która mi się jednoznacznie nie podobała. Wydana w Polsce w 2010 roku Dziewczyna w złotych majtkach Juana Marsé to historia starzejącego się pisarza, który osiadł w domu na wsi i spisuje swoje wspomnienia. Znienacka przyjeżdża do niego jego bratanica Mariana, która prowadzi z nim wywiad i zna jego twórczość na wylot. Mariana oferuje się przepisywać notatki i nagrania wspomnień wuja, a jednocześnie je redagować. Jednak te wspomnienia nie są do końca wspomnieniami, jak się okazuje. Luys Forest na kanwie rzeczywistości snuje opowieść zabarwioną fikcją, ale coraz bardziej oddala się od faktów na rzecz zmyślenia. Zaczyna jednak dostrzegać, że jego artefakty wkraczają do rzeczywistości i odnajduje je w szufladach (skonfabulowana broń, której istnienie wyjaśniają co najmniej cztery rożne historie), na murze domu (ślad po strzale, którego pochodzenie zmienia się ze strony na stronę), w pysku psa Mao (pigułki, które brała jego żona na przypadłość, którą jej zmyślił). Jak sam zauważa, czuje się, jakby jego opowieść była kolorową tapetą odklejającą się spod ściany, spod której wystaje dokładnie ten sam wzór. Jak palimpsest, który odpadając, pokazuje ten sam tekst. Pojawia się pytanie - czy pisarz zapomniał, jak wyglądała prawda, przykrył ją swoim zmyśleniem, a potem stworzył od nowa? Zagubił w różnych zapiskach rzeczywistości? Próbował oszukać sam siebie? Nie znajdziemy tu na to odpowiedzi, ale przenikanie fikcji literackiej i domniemanej rzeczywistości jest tu pokazane mistrzowsko.

Czemu więc książka mi się nie podobała?

Książka jest pięknie wydana, to nowe oblicze starej serii. Sięga się po nią z przyjemnością. Jednak wnętrze rozczarowuje - dla mnie z dwóch przyczyn. Po pierwsze, miałam wrażenie, że ślizgam się po powierzchni tekstu, nie mogąc wedrzeć się do środka. Nie czułam się w żaden sposób przez tekst zaangażowana, pochłonięta. Normalnie po około stu stronach odczuwam zmęczenie i to jest moja maksymalna dawka dzienna. Tutaj czytałam po 30 stron i zasypiałam. Cieszę się, że dobrnęłam do końca, bo okazał się on zaskakujący i zastanawiający, ale nie miałam większej przyjemności z samej lektury. Po drugie, tekst jest pełen odniesień do literatury i historii hiszpańskiej, które dla mnie są całkowicie nieczytelne, bo jej nie znam na tyle dobrze. (A wiem, że tam są, bo mówią o tym przypisy). Czuję się więc, jakbym do części książki w ogóle nie miała dostępu. Nie wyłapałam na przykład politycznych powiązań pisarza z reżimem generała Franco, z których pisarz stara się wybronić we wspomnieniach. A to dopiero czubek góry lodowej.

Moja ocena: 4/10.

Juan Marsé, Dziewczyna w złotych majtkach
Wydawnictwo Znak
Kraków 2010
Tłumaczył: Marcin Michalski
ISBN: 978-83-240-1382-1


------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

A short novel on a romance between an old writer ans his niece and between reality and fiction.

And finally it happened. The first book by the Znak publishing house from a beloved series prose that I did not like. Published in Poland in 2010, the Girl with the Golden Panties by Juan Marsé is the story of an aging writer who settled in a village in the countryside to write down his memoirs. Suddenly his niece Mariana arrives, wants to run an interview with him and knows his work inside out. Mariana offers to put down the notes and recordings of uncle's memories, and at the same time to edit them. However it turns out that these memories are not pure memories. Luis Forest, on the canvas of reality, spins a tale tinted with fiction, distancing himself from facts more and more for the sake of fabrication. However, he begins to see that his artifacts enter the reality and he finds them in his drawers (a fabricated weapon, the existence of which is explained by at least four different stories), on the wall of the house (the trace of a shot which origin changes from page to page), in the dog's mouth (the pills his wife took for the ailment he had made up for her). As he says himslef, he feels as if his story was a colorful wallpaper peeling off the wall, from which the same pattern protrudes. Like a palimpsest, which falling off shows the same text. The question arises - did the writer forget what the truth was, covers it with his fabrication, and then creates it from scratch? Has he lost himslef in various records of reality? Has he tried to fool himself? We will not find the answer here, but the penetration of literary fiction and alleged reality is shown here very masterfully.

Why not then?

The book is beautifully published, it is a new face of the old series. However, the interior is disappointing - for me for two reasons. First of all, I had the impression that I was slipping across the surface of the text, unable to get inside. I did not feel in any way involved or absorbed by the text. Usually I feel tired after reading about one hundred pages and this is my daily dose. Here I was falling asleep after getting through 30 pages. I am glad that I made it to the end, because it turned out to be surprising and puzzling, but I did not have much pleasure from the reading itself. Secondly, the text is full of references to Spanish literature and history, which for me are completely illegible, because I do not know it well enough. (And I know they are there, because footnotes say so). So I feel like I have no access to a part of the book. I didn't catch for example the complicated past of Luis, when he was closely engaged in the Franco regime, of which he is now trying to clear his conscience. And that's just the top of the iceberg.

My rating: 4/10.

Author: Juan Marsé
Title: Girl with the Golden Panties
Publishing House: Znak
Kraków 2010
Translated by: Marcin Michalski
ISBN: 978-83-240-1382-1

Kenzaburo Oë Sprawa osobista (Kodzin-teki na taiken)

Trudna i miejscami odpychająca książka o dojrzewaniu do rodzicielstwa.

Opublikowana w 1964 roku powieść japońskiego pisarza Kenzaburo Oë to wstrząsający zapis początków trudnego rodzicielstwa. Bohater powieści, 27-latek o przezwisku Ptak właśnie zostaje ojcem, ale jego dziecko rodzi się niepełnosprawne. To będzie ciężka próba dla młodego mężczyzny. Kiedy poznajemy go lepiej, okazuje się, że do tej pory zazwyczaj uciekał od problemów - po ślubie wpadł w alkoholizm i stracił posadę wykładowcy uniwersyteckiego, załatwioną mu przez teścia. Jeszcze za lat młodzieńczych porzucił przyjaciela szukając zbiega z ośrodka psychiatrycznego. Obecnie zbiera środki na wyjazd do Afryki. Teraz również podąży dobrze sobie znanym tropem i będzie usiłował rozwiązać problem w najprostszy możliwy sposób. Najpierw dogaduje się z lekarzem, by dziecko zagłodzić w szpitalu, a potem odmawia przeprowadzenia kosztownej operacji bez gwarancji, że chłopiec będzie miał jakiekolwiek szanse na normalność. Kiedy syn okazuje się bardziej żywotny, niż zakładano, odbiera go z kliniki i wiezie do lekarza, który ma chłopca uśmiercić. W międzyczasie ucieka również od żony i jej rodziców i zdradza matkę swojego dziecka z koleżanką z młodości, Himiko.


Pluralistyczna koncepcja wszechświata

Himiko też ma za sobą niełatwą przeszłość - jej mąż popełnił samobójstwo i kobieta stwarza sobie teorię pluralistycznej koncepcji wszechświata, w której osoba umiera tylko w jednym z wielu równomiernie współistniejących wszechświatów, ale w innych istnieje nadal. Ptak bardzo szybko zaczyna rozumieć, że kobieta ucieka w ten sposób od ostateczności śmierci swojego męża, by nie musieć się z nią codziennie mierzyć. Himiko oferuje tą koncepcję Ptakowi, by mógł znaleźć ulgę w świadomości, że w innym ze światów jego dziecko rodzi się zdrowe, ale Ptak odrzuca tą koncepcję na samym początku. Może to jest pierwszy krok w dobrym kierunku.

Ptak musi się również mierzyć z innymi problemami - jak tu teraz współżyć z żoną i starać się o kolejne dzieci, mając w świadomości takie brzemię? Mężczyzna ma również kłopot podczas stosunku z kochanką:
"Seks dla Ptaka i Himiko zawsze już będzie się wiązał z konającym dzieckiem, z nieszczęściami całej ludzkości, z upośledzeniem tak żenującym, że ci, których ono nie dotknęło, udają, że go nie widzą, nazywając to humanizmem." s. 58

Ten problem rozwiązany jest dość brutalnie - Ptak odbywa z Himiko stosunek analny, który ma odczarować groźną pochwę i zniwelować zagrożenie. Oë często zresztą przekracza granice dobrego smaku w prozie, ale temat, który porusza, jest bardzo trudny.

Upośledzone dziecko to przedmiot, który szybko trzeba gdzieś schować

Pojawia się również szokująca bezduszność systemu opieki - o nowonarodzonym dziecku mówi się jak o przedmiocie - "to". "Czy chce pan najpierw zobaczyć rzecz?" - pyta Ptaka lekarz prowadzący (s. 23). Granice są jasno zakreślone i dziecko Ptaka bardzo długo nie mieści się w żadnych.
"Jak już panu mówiłem, specjalizuję się w położnictwie, ale to dla mnie wielkie szczęście, że się zetknąłem z przypadkiem przepukliny mózgowej. Mam nadzieję, że będę obecny przy sekcji. Bo pan wyrazi zgodę na sekcję, prawda?" - pyta kolejny lekarz, wioząc dziecko karetką do innego szpitala (s. 30). A malec żyje. Cierpienie młodych rodziców, szok spowodowany nową dla nich, nieoczekiwaną sytuacją - w ogóle nie są brane pod uwagę. Tak też można odczytywać sens tytułu - to osobista sprawa rodziców, ich problem, nikogo innego.

Pod rękę z Kafką

Moment zwrotny powieści pojawia się, kiedy Ptak rozmawia z Delczewem, ambasadorem swojego kraju w Japonii. Mężczyzna związał się z Japonką i zbiegł z konsulatu, wybierając sekretne życie z kobietą i ryzykując swoją karierę. Ptak idzie go ostrzec i wspomina o swoich problemach. Delczew mówi mu:
"Kafka napisał w liście do swojego ojca, że jedyną rzeczą, którą rodzice mogą zrobić dla swojego dziecka, to powitać je, kiedy przychodzi na świat. A pan go nie chce przyjąć? Czy fakt, że się jest ojcem, usprawiedliwia aż taki egoizm, żeby odmówić drugiemu życiu prawa do istnienia?" (s. 144)
Po tych słowach zachodzi w Ptaku przemiana. Mężczyzna odchodzi od Himiko, porzuca plany wyjechania z nią do Afryki po uśmierceniu swojego dziecka, odbiera je z kliniki i wiezie do szpitala na operację usunięcia przepukliny. Końcowe rokowania są optymistyczne. A przezwisko Ptak już do młodego ojca nie pasuje.

Można więc powiedzieć, że książka to swoisty kompas moralny od osoby, która ma prawo go kreślić - syn Kenzaburo, Hikari, urodził się z wadą mózgu, i powieść ma wiele wątków autobiograficznych.
Liczne są nawiązania do Kafki, a książka stanowi swoisty traktat o moralności człowieka, o tym, co nam wolno, a czego nie, o przyjmowaniu tego, co nam niesie życie, na swoje barki, o braniu odpowiedzialności. "Trzeba być albo absolutnym łotrem, albo absolutnym aniołem, jednym albo drugim" - mówi Ptakowi Himiko (s. 128).

Dla mnie książka piękna, choć bardzo trudna. Myślę, że jest warta przeczytania, bo przesłanie, które niesie, jest ważne i potrzebne. Sądzę, że dla wielu osób może mieć wręcz pierwiastek terapeutyczny. Jedyne, co mi przeszkadzało, to nadmierny, kafkowsko-moralizatorski ton.

Moja ocena: 7,5/10

Kenzaburo Oë, Sprawa osobista
Państwowy Instytut Wydawniczy
Warszawa 1964
Tłumaczyła: Zofia Uhrynowska
ISBN: 83-06-02977-1


______________________________________________________________________

A difficult and sometimes repulsive book on growing up to tough parenthood

Published in 1964, the novel by the Japanese writer Kenzaburo Oë is a startling record of the beginnings of difficult parenting. The hero of the novel, 27-year-old youngster nicknamed Bird, has just became a father, but his child was born with disability. It will be a tough test for a young man. When we get to know him better, it turns out that so far he has usually fled from his problems - after the marriage he got into alcoholism and lost the position of a university lecturer, arranged for him by his father-in-law. In his youth he left his friend for a runaway from a psychiatric center. He is currently collecting funds for a trip to Africa. Now he will also follow the well-known trail and will try to solve the problem in the simplest possible way. First, he gets along with the doctor so that the child starves in the hospital and then refuses to carry out an expensive operation without a guarantee that the boy will have any chance of normality. When the son turns out to be more vital than expected, he picks him up from the clinic and takes him to the doctor who is about to kill the boy. In the meantime, he also escapes from his wife and her parents and betrays her child's mother with a friend from her youth, Himiko.


Pluralistic concept of the universe

Himiko also has a difficult past behind her - her husband committed suicide and the woman creates a theory of a pluralistic concept of the universe, in which a person dies only in one of many co-existing universes, but in others he still exists. The bird very quickly begins to understand that a woman escapes the inevitability of her husband's death in this way so that she does not have to face it every day. Himiko offers this idea to Bird, so he can find relief in the awareness that in another world his child is born healthy, but Bird rejects this concept at the very beginning. Maybe this is the first step in the right direction.

The bird also has to face other problems - how can you now live with your wife and try to have more children, bearing in mind such a burden? The man also has trouble when dealing with his lover:
"Sex for the Bird and Himiko will always be associated with the dying child, with the misfortunes of all mankind, with such embarrassing handicaps that those who have not touched it, pretend that they do not see it, calling it humanism." p. 58
This problem is solved quite brutally - Ptak has an anal intercourse with Himiko, which is supposed to disenchant the dangerous vagina and eliminate the threat. Oë often exceeds the limits of good taste in his prose, but the subject discussed is very complex.


A disabled child - an object to be taken out of view

There is also a shocking heartlessness of the care system - a newborn child is talked about as an object - "it". "Do you want to see the thing first?" - the leading doctor asks Bird (page 23). The boundaries are clearly outlined and the child of Bird does not fit in.
"As I told you, I specialize in obstetrics, but it's very lucky for me to come across a case of a cerebral hernia. I hope to be present at the section. Because you will agree to the section, right?" - another doctor asks, carrying the child by ambulance to another hospital (p. 30). And the baby is alive. The suffering of young parents, a shock caused by the new unexpected situation - they are not taken into account at all. This is how you can read the meaning of a title - it's a personal matter of parents, their problem, nobody else's.

Hand in hand with Kafka

The turning point of the novel appears when the Bird talks with Delczew, the ambassador of his country in Japan. The man got involved with the Japanese woman and fled from the consulate, choosing a secret life with a woman and risking his career. The bird goes to warn him and mentions his problems. Delczew tells him:
"Kafka wrote in a letter to his father that the only thing parents can do for their child is to welcome them when they are born, and you do not want to accept him? Does the fact that you are a father justify such selfishness, to deny the other life the right to exist?" (p. 144)
After these words a change takes place in Bird. The man leaves Himiko, abandons plans to go to Africa with her after killing his child, takes the boy from the clinic and takes him to the hospital for a hernia surgery. The final prognosis is optimistic. And the nickname Bird no longer fits.

It can be said that a book is a kind of moral compass from a person who has the right to draw it - the son of Kenzaburo, Hikari, has been born with a brain defect, and the novel has many autobiographical themes.

There are many references to Kafka, and the book is a kind of treaty on the morality of man, on what is allowed and what is not, about accepting what life brings to us, about our burdens, about taking responsibility. "You must be either an absolute villain or an absolute angel, one or the other," says Himiko to Bird (p. 128).

For me, it was a beautiful book, though a very difficult one. I think it is worth reading, because the message it carries is important and needed. I believe that for many people it can even have a therapeutic effect. The only thing that bothered me is an excessive, kafkesque tone.

My rating: 7.5/10

Author: Kenzaburo Oë
Title: A Personal Matter
Publishing house: Państwowy Instytut Wydawniczy
Warszawa 1964
Translated by: Zofia Uhrynowska
ISBN: 83-06-02977-1