Pokazywanie postów oznaczonych etykietą high altitude climbing. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą high altitude climbing. Pokaż wszystkie posty

piątek, 5 września 2025

Wade Davis, W stronę ciszy. Wielka wojna, Mallory oraz podbój Everestu (Towards Silence: The Great War, Mallory and the Conquest of Everest)

Monografia pierwszych brytyjskich wypraw na Everest

Ta książka jest całkowicie nieprawdopodobna! Sięgnęłam po nią znów z przypadku – stała na półce nowości w jednej z wrocławskich bibliotek. Lubię lieraturę dotyczącą gór, a zwłaszcza gór wysokich, więc pomyślałam sobie, że książkę po prostu przejrzę, ale zapewne nie będę takiego kloca czytać (pozycja liczy sobie dokładnie 752 strony). A jednak – zaczęłam czytać pierwszy rozdział poświęcony I wojnie światowej i miałam ciarki na plecach! Chociaż rozdziały dotyczące trzech prób zdobycia Everestu były nieco mniej ciekawe od zarysu sytuacji geo-politycznej, to W stronę ciszy Wade’a Davisa to kawał solidnej, znakomicie napisanej (i udokumentowanej) literatury.

Dwa słowa o Autorze

Autor to kanadyjski antropolog, biolog i etnobotanik, zapalony podróżnik i dziennikarz, ale też naprawdę utalentowany pisarz. W 1985 roku wyszła jego głośna książka Wąż i tęcza. Vodoo, zombie i tajne stowarzyszenia na Haiti (The Serpent and the Rainbow, Polsce wydana dopiero w 2022 przez wydawnictwo Czarne). Drugą tłumaczoną na język polski publikacją autora jest właśnie W stronę ciszy, wydane w tym roku (2025) nakładem Wydawnictwa Agora. Książkę czyta się tak znakomicie, że zaczęłam gorączkowo sprawdzać, czemu z twórczością autora nie zapoznałam się wcześniej. Wikipedia wskazuje, że Wade wiele publikacji poświęcił światowym rzekom (Amazonce, Colorado), ale też szamanizmowi i ginącym lokalnym kulturom. Do tej pory (wrzesień 2025) nie zostały one przetłumaczone na język polski.

Staranny research

Przygotowanie autora do wydania publikacji rzuca na kolana. Niemal 70 stron zabiera rozdział Bibliografia z przypisami, w którym Wade wskazuje najważniejsze źródła informacji, ale również ich lokalizacje i materiały do dalszych, samodzielnych eksploracji. Ta dokumentalna książka powstawała dziesięć lat, a chociaż postać Mallory’ego od lat budzi wielkie emocje (a pytanie, czy wraz z towarzyszącym mu młodym wspinaczem Irvinem zdobyli szczyt Everestu w 1924 roku nadal pozostaje nierozstrzygnięte, z przewagą głosów na nie), to sposób napisania tej książki, umiejętność fascynującego przedstawienia faktów sprawiają, że ta monografia pierwszych brytyjskich wypraw w Karakorum jest książką fascynującą, ciekawą, doskonale przygotowaną.

Pełen obraz sytuacji

Dwa pierwsze rozdziały są wielką siłą tej książki. Pierwszy opisuje okopy pierwszej wojny światowej, ich okrucieństwo, skalę obrażeń, machinę wojenno-medyczną działającą za linią frontu ale także zakłamany i niepełny odbiór wojny w Wielkiej Brytanii oraz zachodzące po wojnie przemiany społeczne. Rozdział drugi w fascynujący sposób przedstawia angielską dominację nad Indiami, sposób organizacji Imperium, poświęcenie brytyjskich żołnierzy, morale – nie da się od niego oderwać. Książka sprawia wrażenie, jakby napisał ją ktoś, kto brał udział w tych wydarzeniach osobiście, a wiele rzeczy widział na własne oczy. Chociaż rozdziały poświęcone trzem wyprawom na Everest (1921, 1922 i 1924) nadal są arcyciekawe, dla mnie były już trochę nużące i zbyt szczegółowe. Wade jest w swoich opisach niezmiernie dokładny – pokazuje realia życia na początku XX wieku, zarówno w Wielkiej Brytanii, ale również w Indiach i Tybecie, ale też ograniczone możliwości techniczne czy sprzętowe. Stara się odpowiedzieć na pytanie, co pchnęło Anglików do tak ekstremalnej eksploracji świata, co ich cechowało jako naród, jaki duch w nim wtedy panował. Pamiętać należy, że podczas pierwszej ekspedycji Brytyjczycy szli w miejsce, które nie widniało na mapach, bez wiedzy, jak zachowuje się człowiek na takich wysokościach ani jakie tam będą panowały warunki. Szacunek budzi, jak wysoko udało im się zajść z dostępnym sprzętem.

Brak materiału graficznego

Mam do tej książki jedno spore zastrzeżenie – brakuje mi w niej zdjęć. Chociaż autor często o nich pisze, wręcz wskazując dokładną postawę osoby na dostępnych materiałach, to jednak to nie to samo, co opisywana fotografia. Wiedza i wyobrażenie czytelnika mogłoby być znacznie pełniejsze, zwłaszcza, że te materiały są dostępne. Szczęśliwie Davis wzmiankuje film Johna Noela The Epic of Everest, który jest w całości dostępny na platformie YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=-xxnKSPOXK8 i daje dobre wyobrażenie o warunkach wyprawy. Mapki są w zasadzie dwie, na samym początku książki, ale zaznaczone na nich trasy były dla mnie mało czytelne. Niemniej jednak jest to naprawdę znacząca i arcyciekawa, doskonale napisana monografia pierwszych brytyjskich wypraw na Everest. Polecam serdecznie!

Moja ocena: 8/10. 

Wade Davis, W stronę ciszy. Wielka wojna, Mallory oraz podbój Everestu
Wydawnictwo Agora, Warszawa 2025
Tłumaczenie: Michał Lipa
Liczba stron: 752
ISBN: 978-83-8380-177-3

***********************************************************************************

A monograph on the first British expeditions to Everest

This book is absolutely incredible! I picked it up purely by chance – it was on the new arrivals shelf in one of the Wrocław libraries. I like books about mountains, especially high mountains, so I thought I'd just browse through it, but I probably wouldn't read such a hefty tome (it has exactly 752 pages). And yet – I started reading the first chapter about World War I and I got goosebumps! Although the chapters about the three attempts to climb Everest were somewhat less interesting than the overview of the geopolitical situation, Wade Davis's Into the Silence is a truly solid, superbly written (and well-researched) piece of literature.

A few words about the author

The author is a Canadian anthropologist, biologist, and ethnobotanist, an avid traveler and journalist, but also a truly talented writer. In 1985, his famous book The Serpent and the Rainbow: Voodoo, Zombies, and Secret Societies in Haiti was published (published in Poland only in 2022 by Czarne Publishing). The second of the author's works that was translated into Polish is Into the Silence, published this year (2025) by Agora Publishing. The book is so captivating that I started frantically checking why I hadn't discovered the author's work earlier. Wikipedia indicates that Wade has dedicated many publications to the world's rivers (the Amazon, the Colorado), as well as shamanism and disappearing local cultures. To date (September 2025), these have not been translated into Polish.

Thorough research

The author's preparation for publishing this work is simply astounding. The bibliography and endnotes section, spanning almost 70 pages, is a valuable resource. Wade lists the most important sources of information, as well as their locations and further materials for independent research. This documentary-style book took ten years to write, and although the figure of Mallory has always stirred great emotions (and the question of whether he and his young climbing partner Andrew “Sandy” Irvine reached the summit of Everest in 1924 remains unresolved, with most experts leaning towards a negative answer), the way this book is written, the skill with which the facts are presented, makes this monograph on the first British expeditions to the Karakorum range a fascinating, engaging, and meticulously researched work.

Full overview

The first two chapters are the book's greatest strength. The first describes the trenches of World War I, their brutality, the scale of injuries, the military-medical system operating behind the front lines, as well as the distorted and incomplete perception of the war in Great Britain and the social changes that occurred after the war. The second chapter presents English dominance over India in a captivating way, the organization of the Empire, the dedication of British soldiers, and morale – it is impossible to put it down. The book gives the impression that it was written by someone who participated in these events personally and witnessed many things firsthand. While the chapters dedicated to the three Everest expeditions (1921, 1922, and 1924) are still very interesting, they seemed somewhat tedious and overly detailed to me. Wade is extremely precise in his descriptions – he shows the realities of life in the early 20th century, both in Great Britain and in India and Tibet, as well as the limited technical and logistical capabilities of the time. It attempts to answer the question of what drove the British to such extreme exploration of the world, what characterized them as a nation, and what spirit prevailed at that time. It's important to remember that during the first expedition, the British were venturing into an area that was not shown on maps, without knowing how humans would react at such altitudes or what conditions they would encounter. The fact that they managed to reach such heights with their limited equipment is truly remarkable.

Lack of graphic elements in the book

I have one major criticism of this book – it lacks photographs. Although the author often mentions them, even describing the exact pose of individuals in the available images, this is not the same as actually seeing the graphic materials. The reader's understanding and imagination could be much richer, especially since these images are readily available. Fortunately, Davis mentions John Noel's film "The Epic of Everest," which is available in its entirety on YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=-xxnKSPOXK8 and gives a good idea of ​​the expedition conditions. There are only two maps, at the very beginning of the book, but the routes marked on them were difficult to read. Nevertheless, this is a truly significant and fascinating, well-written monograph on the first British expeditions to Everest. I highly recommend it!

My rating: 8/10.

Author: Wade Davis
Title: Into the Silence: The Great War, Mallory, and the Conquest of Everest
Publishing House: Agora, Warsaw 2025
Translated by: Michał Lipa
Number of pages: 752
ISBN: 978-83-8380-177-3

 

 

 


wtorek, 14 stycznia 2025

Anatolij Bukriejew, G. Weston DeWalt, Wspinaczka (The Climb)

Jak literatura wygrywa z prawdą

Na fali książki Wszystko za Everest Jona Krakauera sięgnęłam i po odpowiedź na nią, a więc wspólne dzieło G. Westona DeWalta i przewodnika wyprawy Mountain Madness, Rosjanina Anatolija Bukriejewa. Pracujący dla Scotta Fischera uznany alpinista poczuł się dotknięty oskarżeniami dziennikarza, który bardzo krytycznie ocenił jego zachowanie. Tak właśnie powstała Wspinaczka.


W odpowiedzi na zarzuty Krakauera

W swoim bestsellerze Krakauer zasugerował, że gdyby po zdobyciu szczytu Bukriejew poczekał na klientów grupy, a nie zszedł samotnie do obozu IV, sytuacja mogłaby wyglądać zupełnie inaczej. Rosjanin odpierał ataki dziennikarza mówiąc, że jego zejście do obozu było ustalone ze Scottem Fischerem i podyktowane troską o klientów – alpinista mógł w razie potrzeby wyjść ponownie w górę i nieść pomoc potrzebującym. Po drugie, Krakauer sugerował, że Bukriejew był nieodpowiednio ubrany, a przez to, że wchodził be tlenu, szybko się wyziębił i musiał szybko schodzić. Element ubioru przewodnik Scotta Fischera odparł odpowiednią dokumentacją zdjęciową, a swoją decyzję wspinaczki bez wsparcia tlenowego argumentował swoim doświadczeniem i przekonaniem, że wspinaczka z butlą może być znacznie bardziej  ryzykowna, jeśli tlen się skończy.

Chaotyczna relacja

O ile przyjmuję tłumaczenia Bukriejewa, a Wspinaczka złagodziła wrażenie z książki Krakauera, to już nie chaos panujący w dziele DeWalta. Kiedy dotarłam do posłowia na stronie 258, a wiedziałam, że książka ma ponad 400 stron, mocno się zdziwiłam. DeWalt skupia się głównie na zespole Scotta Fischera i samym liderze grupy Mountain Madness. O ile Krakauer pisał zarówno o Adventure Consultants z Robem Hallem i rywalizacji z grupą, w której przewodnikiem był Rosjanin, o tyle DeWalt skupił się głownie na zespole Fischera i samym charyzmatycznym kierowniku wyprawy. Oprócz mocno chaotycznej relacji mamy Posłowie, Epilog: Powrót na Everest, Postscriptum, Ku pamięci, Najnowsze doniesienia: Odpowiedź na stanowisko Jona Krakauera, recenzję z „The Amercian Alpine Journal” i wreszcie transkrypt raportu wyprawy Mountain Madness na Everest. Jakby DeWalt bał się, że to, co napisał najpierw swoimi słowami, jest za mało wiarygodne i potrzebuje jeszcze szeregu dokumentacji. Dla mnie pod koniec książki było to już zdecydowane za dużo, wywoływało wrażenie chaosu, kręcenia się w kółko i poruszania wciąż tych samych tematów. Bez straty dla fabuły książka mogłaby mieć właśnie koło 260 stron.

Kto pierwszy ten lepszy

Tak właśnie dobra literatura (Krakauer), nawet jeśli tendencyjna, wyprzedza próbę rzetelnej relacji wydarzeń. Jednak umiejętność uporządkowanego, trzymającego w napięciu pisania daje dużo więcej niż przegadana rzetelność. Utalentowany dziennikarz-alpinista był też pierwszy i z pewnością tym też wygrywa. Wspinaczka mocno mnie zmęczyła. Dla wytrwałych.

 

Moja ocena: 6/10.

Anatolij Bukriejew, G. Weston DeWalt, Wspinaczka Mount Everest i zgubne ambicje
Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2006
Tłumaczenie: Piotr Pawlaczek
Liczba stron: 420
ISBN: 978-83-7384-463-6

****************************************************************************

How Literature Wins Over Truth

In the wake of Jon Krakauer's book Into Thin Air, I reached for a response to it, namely the joint work of G. Weston DeWalt and the guide of the Mountain Madness expedition, Russian Anatoly Boukreev. The renowned alpinist working for Scott Fischer felt hurt by the accusations of the journalist, who was very critical of his behavior. This is how The Climb came to be.

In response to Krakauer's accusations

In his bestseller, Krakauer suggested that if after conquering the summit, Boukreev had waited for the group's clients, instead of descending alone to camp IV, the situation might have been completely different. The Russian fended off the journalist's attacks by saying that his descent to the camp had been arranged with Scott Fischer and dictated by concern for the clients - if necessary, the alpinist could have gone up again and helped those in need. Secondly, Krakauer suggested that Boukreev was not properly dressed, and because he had ascended without oxygen, he quickly cooled down and had to descend quickly. Scott Fischer's guide countered the clothing item with appropriate photographic documentation, and justified his decision to climb without oxygen support with his experience and belief that climbing with a bottle can be much more risky if the oxygen runs out.

A chaotic account

While I accept Boukreev's explanations, and The Climb has softened the impression of Krakauer's book, the chaos reigning in DeWalt's work is awful. When I reached the afterword on page 258, knowing that the book is over 400 pages long, I was very surprised. DeWalt focuses mainly on Scott Fischer's team and the leader of the Mountain Madness group himself. While Krakauer wrote about Adventure Consultants with Rob Hall and the rivalry with the Mountain Madness group, DeWalt focused mainly on Fischer's team and the charismatic expedition leader himself. In addition to the very chaotic account, we have the Afterword, Epilogue: Return to Everest, Postscriptum, In Memory, Latest News: Response to Jon Krakauer's Position, a review from "The American Alpine Journal" and finally a transcript of the report of the Mountain Madness expedition to Everest. As if DeWalt was afraid that what he had first written in his own words was not credible enough and needed a lot of documentation. For me, by the end of the book it was definitely too much, giving the impression of chaos, going around in circles and constantly touching on the same topics. Without any loss to the plot, the book could have been about 260 pages long.

First come, first served

This is how good literature (Krakauer), even if biased, outpaces the attempt at a reliable account of events. The ability to write in an orderly, gripping manner gives much more than verbosity. A talented journalist-mountaineer was also the first and certainly wins in this respect. The Climb really tired me out. For persistent readers. 

My rating: 6/10.


Authors: Anatoli Boukreev, G. Weston DeWalt
Title: The Climb: Tragic Ambitions on Everest
Publishing House: Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2006
Translation: Piotr Pawlaczek
Number of pages: 420
ISBN: 978-83-7384-463-6

wtorek, 24 grudnia 2024

Jon Krakauer, Wszystko za Everest (Into Thin Air: A Personal Account of the Mount Everest Disaster)

Wysokość ponad 8000 metrów – to nie jest miejsce, gdzie ludzie mogą sobie pozwolić na moralność (s. 321)

Powieść dziennikarza Jona Krakauera Wszystko za Everest jest już absolutnym klasykiem gatunku i jedną z najbardziej znanych pozycji autora. W 1996 roku Krakauer został zatrudniony jako dziennikarz podczas komercyjnej wyprawy organizowanej przez Roba Halla z grupy Adventure Consultants, jednej z najskuteczniejszych i najbardziej godnych zaufania firm oferujących zorganizowanie wejścia na najwyższy szczyt ziemi. Na zlecenie magazynu Outside autor miał opisać komercjalizację wyjść w wysokie góry, a by jego rozważania były wiarygodne, sam dostał możliwość wejścia na szczyt. Wcześniej Krakauera zakontraktował Scott Fischer z zespołu Mountain Madness, ale oferta, którą złożył Hall magazynowi Outside, okazała się po prostu lepsza. Periodyk zapłacił 10 tysięcy dolarów za udział Krakauera w wyprawie (poniżej realnych kosztów), uzyskując za to drogie powierzchnie reklamowe na łamach magazynu na rynku amerykańskim. Nikt się nie spodziewał, że historia, którą przyjdzie opisywać Krakauerowi, będzie aż tak dramatyczna. W dniach 10-11 maja 1996 roku w okolicach szczytu w szalejącej burzy śnieżnej zginęło ośmiu wspinaczy, w tym obaj kierownicy wyprawy z obu grup. Jednak niezawodna do tej pory Adventure Consultants straciła jeszcze jednego przewodnika i dwóch klientów, podczas gdy zespół Mountain Madness nikogo prócz swojego szefa. Wszystko za Everest jest jednocześnie próbą pogodzenia się z traumatycznymi wydarzeniami, możliwie wiernym zapisem zapamiętanych wydarzeń (i jednocześnie sprostowaniem napisanej w pośpiechu relacji, która ukazała się w magazynie Outside zaledwie kilka tygodni po tragedii) oraz pogłębioną analizą szaleństwa, które pcha ludzi w góry wysokie.

Na tę górę może wejść każdy cholerny idiota(…) Sztuka polega na tym, żeby cało zejść. S. 205

Ponieważ opisywane wydarzenia są powszechnie znane, już w dedykacji Krakauer poświęca książkę ofiarom tragedii i wymienia je z imienia i nazwiska. Nie ma zaskoczeń, są dokładnie nakreślone portrety, sytuacje życiowe i doświadczenie wspinaczkowe uczestników wypraw. Po krótkim wstępie autor wymienia osoby dramatu, wraz z opisaniem, do której grupy przynależała i jaką pełniła w niej rolę. Na wiosnę 1996 roku pod Czomolungmą (tybetańska nazwa lokalna szczytu) kłębił się niemały tłum, a podczas zdobywania szczytu w kilku miejscach zrobił się zator, spowodowany nierozpiętymi linami poręczowymi. To opóźnienie prawdopodobnie kosztowało kilku wspinaczy życie. Doświadczony kierownik wyprawy, Rob Hall, wbrew wcześniejszym zapowiedziom pozwolił swoim klientom na zdobywanie szczytu aż do godziny 17, ponad trzy godziny po wyznaczonym najpóźniejszym czasie zejścia, gdy na horyzoncie zbierały się już burzowe chmury. Zamieć rozpętała się wcześniej niż mówiły to prognozy, a klienci Halla pogubili drogę. Dodatkowo, podczas długiego przebywania w strefie śmierci, niedotleniony mózg nie może podjąć racjonalnych decyzji i zmusić ciała do wysiłku. Brak tlenu, błędna komunikacja co do pozostałych butli z gazem, silny wiatr i pogłębiające się wychłodzenie organizmu zgubiły wytrawnego i doświadczonego kierownika wyprawy Roba Halla. Yasuko Namba zamarzła podczas zejścia po zdobyciu szczytu, śmierci kilkukrotnie wywinął się Teksańczyk Beck Weathers, pozostawiony u boku Yasuko na pewną śmierć, a potem ponownie, po graniczącym z cudem powrocie do obozu, gdy jego namiot połamał się pod ciężarem śniegu. Ilość błędów, pecha, załamanie pogody – wszystko to wprowadza niesamowitą dramaturgię do książki Krakauera sprawiając, że jest ona w zasadzie nieodkładalna i ciężka do uwierzenia w swoim tragizmie. Znakomita, pełna napięcia lektura autorstwa człowieka, który mimo swojej miłości do gór nigdy nie mógł się pogodzić z dramatycznymi wydarzeniami na szczycie świata i swoim w nich udziale.


Moja ocena: 9/10.




Jon Krakauer, Wszystko za Everest
Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2023
Tłumaczenie: Krystyna Palmowska
Liczba stron: 424
ISBN: 978-83-8191-646-2

*********************************************************************************

A height of over 8,000 meters - this is not a place where people can afford to be moral (p. 321)

The novel by journalist Jon Krakauer Into Thin Air, published originally in 1997, is already an absolute classic of the non-fiction genre and one of the author's most famous works. In 1996, Krakauer was hired as a reporter on a commercial expedition organized by Rob Hall from the Adventure Consultants group, one of the most effective and trustworthy companies offering to organize an ascent of the highest peak on earth. The author was commissioned by Outside Magazine to describe the commercialization of high mountain expeditions, and in order for his deliberations to be credible, he was given the opportunity to climb the peak himself. Krakauer had previously been contracted by Scott Fischer from the Mountain Madness team, but the offer that Hall made to Outside Magazine turned out to be simply better. The magazine paid $10,000 for Krakauer's participation in the expedition (below the actual costs), obtaining expensive advertising space in the magazine's pages on the American market. No one expected that the story that Krakauer would have to describe would be so dramatic. On May 10-11, 1996, eight climbers died in a raging snowstorm near the summit, including both expedition leaders from both groups. However, the previously reliable Adventure Consultants lost one more guide and two clients, while the Mountain Madness team lost no one except their boss. Into Thin Air is at the same time an attempt to come to terms with traumatic events, a possibly faithful record of remembered events (and at the same time a correction of a hastily written account that appeared in Outside Magazine just a few weeks after the tragedy), and an in-depth analysis of the madness that drives people to high mountains.

Any damn idiot can climb this mountain (...) The trick is to get down unscathed. P. 205

Since the events described are widely known, Krakauer dedicates the book to the victims of the tragedy on the front page, mentioning them by name. There are no surprises, there are detailed portraits, life situations and climbing experience of the expedition participants. After a short introduction, the author lists the people involved in the tragedy, describing which group they belonged to and what role they played in it. In the spring of 1996, a large crowd was milling around Chomolungma (Tibetan name of the peak), and during the summit there was a traffic jam in several places, caused by unslapped handrails. This delay probably cost several climbers their lives. The experienced expedition leader, Rob Hall, contrary to earlier announcements, allowed his clients to summit until 5 p.m., more than three hours after the latest designated descent time, when storm clouds were already gathering on the horizon. The blizzard broke out earlier than the forecast said, and Hall's clients lost their way. In addition, during a long stay in the death zone, the oxygen-deprived brain cannot make rational decisions and force the body for more effort. Lack of oxygen, incorrect communication regarding the remaining gas cylinders, strong wind and deepening hypothermia were the downfall of the seasoned and experienced expedition leader Rob Hall. Yasuko Namba froze to death during the descent after conquering the summit, Texan Beck Weathers escaped death several times, left by Yasuko's side to certain death, and then again, after a miraculous return to camp, when his tent broke under the weight of snow. The number of mistakes, bad luck, weather breakdown - all this introduces incredible drama to Krakauer's book, making it basically unputdownable and hard to believe in its tragedy. An excellent, tense read about a man who, despite his love for the mountains, could never come to terms with the dramatic events on the top of the world and his own participation in them.


My rating: 9/10.


Author: Jon Krakauer
Title: Into Thin Air
Czarne Publishing House, Wołowiec 2023
Translation: Krystyna Palmowska
Number of pages: 424
ISBN: 978-83-8191-646-2