Martin Amis, Strefa interesów (The Zone of Interest)

Po przeczytaniu Ciężarnej wdowy, która bardzo mi się podobała, sięgnęłam po kolejną powieść Martina Amisa, Strefę interesów. Przede wszystkim, przeżyłam wielkie zaskoczenie, że jeden pisarz może tworzyć tak odrębne światy i tak stylistycznie różne książki. Jakby były one napisane przez dwie różne osoby. Strefa interesów nie jest tak dobra jak Ciężarna wdowa, ale też jej ciężar i wymowa są zupełnie inne.

Miłość w świecie zagłady

Główna oś fabularna zasadza się na miłości młodego SS-mana, Golo Thomsena, do żony komendanta obozu koncentracyjnego Paula Dolla, Hannah. Tych dwóch mężczyzn jest narratorami powieści, a trzecim jest Szmul, żydowski więzień obozu koncentracyjnego i członek Sonderkommando. Te trzy głosy przeplatają się regularnie, a każdy rzuca nowe światło na opowiadaną historię.

Chociaż postaci powieści są fikcyjne, można dostrzec ich odpowiedniki z historycznej rzeczywistości. Paul Doll wzorowany jest na komendancie obozu koncentracjengo w Auschwitz, Rudolfie Hössie (co ważne, nazwa obozu nie pada nigdzie w powieści, co nadaje mu szerszy, bardziej uniwersalny charakter). Golo jest siostrzeńcem Martina Bormanna, prawej ręki Hitlera, co uzasadnia jego nietykalność, a sama rodzina Bormanna, jego żona Greta i liczne potomstwo pojawiają się również w powieści. Greta, nawiasem mówiąc, jest jedną z najciekawszych postaci drugo- albo nawet trzecioplanowych w Strefie interesów. Rodzi dzieci, by zasłużyć na medale i uznanie Rzeszy. Szmul natomiast jest postacią uniwersalną – takich jak on były setki. Pokazuje koszt przetrwania za wszelką cenę i potworność takiej egzystencji.

Hannah Doll, wokół której lewitują trzy główne postaci męskie, w zasadzie nie ma głosu. Jej nazwisko staje się zatem znaczące, jest zabawką w męskich rękach. Jest zimna, posągowa i milcząca, na uboczu. Paul został jej mężem, kiedy dziewczyna leczyła złamane serce po poprzednim kochanku, komuniście. Tak jak jej mąż i kochanek, oglądamy ją z daleka, jak w powieściowej dziurze w ścianie, ale nie mamy do niej bezpośredniego dostępu. To dla mnie jeden z największych braków w tej powieści – jest tu naprawdę sporo arcyciekawych postaci kobiecych, które pozostają w tle, nie mają głosu, a ich dramat rozgrywa się po cichu. Tak jest z kochanką Paula Dolla, która zachodzi z nim w ciążę, a okrutny komendant wstrzymuje zabieg, by móc dłużej cieszyć się jej wdziękami. 

Zapraszam państwa do gazu

Drugim, znacznie ważniejszym tematem tej powieści, jest działalność obozu koncentracyjnego jako wielkiej firmy wytwarzającej zyski. Niczym w normalnym przedsiębiorstwie szuka się w niej możliwości oszczędności, cięcia kosztów i maksymalizacji produkcji. Taki stricte finansowy język w odniesieniu do pracujących ponad siły ludzi przeraża. 

Również pojęcia dobra i zła całkowicie się w obozie zatarły, nie istnieją. Doll w rozdziale zatytułowanym Projekt mówi: „ Dobro i zło: te koncepty przeżyły się, juz ich nie ma. Pod nową władzą jednie czyny mają pozytywne skutki, a inne negatywne. I tyle” (s. 92).   

Amis podejmuje również pewną nieśmiałą próbę ukazania kawałka niemieckiej historii i genezy powstania całej idei, ale jest ona nie dość podkreślona. Sam zresztą czuje chyba potrzebę wyjaśnienia swojej fascynacji tematem, źródeł, do jakich sięgnął, i wreszcie – zrozumienia tego tematu. Jednak jak zauważa, holokaustu nie da się racjonalnie zrozumieć i wszelkie próby są bezcelowe. 

Podsumowując – jestem książką trochę rozczarowana. W każdym aspekcie była ona dla mnie „nie dość” – nie dość obrazowa, nie dość zdecydowana, może też nie dość okrutna. Przy całej masie znakomitej polskiej literatury obozowej, która jest naprawdę radykalna i bezkompromisowa w ukazywaniu obozowego życia, powieść Amisa wypada blado i sztucznie.

Moja ocena: 5.5/10.

Martin Amis, Strefa interesów

Dom Wydawniczy Rebis

Poznań 2015

Tłumaczenie: Katarzyna Karłowska

Liczba stron: 416 

ISBN: 978-83-7818-572-7

________________________________________________________________________________

After reading The Pregnant Widow, which I liked very much, I reached for another novel by Martin Amis, The Zone of Interest. First of all, I was very surprised that one writer can create such separate worlds and so stylistically different books. As if they were written by two different people. The Zone of Interest is not as good as The Pregnant Widow, but its weight and pronunciation are completely different.

Love in the world of doom

The main storyline is based on the love of a young SS-man, Golo (Angelus) Thomsen, for the wife of the concentration camp commandant Paul Doll, Hannah. These two men are the narrators of the novel, and the third is Szmul Zacharias, a Jewish concentration camp prisoner and member of the Sonderkommando. These three voices alternate regularly, each shedding new light on the story being told.

Although the characters in the novel are fictional, you can see their counterparts from historical reality. Paul Doll is modeled on the commandant of the concentration camp in Auschwitz, Rudolf Höss (importantly, the name of the camp does not appear anywhere in the novel, which gives it a broader, more universal character). Golo is the nephew of Martin Bormann, Hitler's right hand man, which justifies his inviolability, and the Bormann family itself - his wife Greta and numerous offspring also appear in the novel. Greta, by the way, is one of the most interesting secondary or even tertiary characters in The Zone of Interest. She gives birth to children to deserve medals and recognition from the Reich. Szmul, on the other hand, is a universal figure - there were hundreds of people like him. It shows the horrible cost of such survival and the horrors of such existence.

Hannah Doll, around which the three main male figures levitate, has virtually no voice. So her name becomes meaningful, she is a toy in male hands. She is cold, statuesque and silent, aloof. Paul became her husband when the girl healed a broken heart from her former communist lover. Like her husband and lover, we watch her from a distance, almost through a hole in the wall, but we do not have direct access to her. For me, this is one of the biggest shortcomings in this novel - there are really many extremely interesting female characters who remain in the background, have no voice, and their drama unfolds quietly. This is the case with Paul Doll's mistress, who becomes pregnant with him, and the cruel commander stops the procedure in order to be able to enjoy her charms longer.

This Way for the Gas, Ladies and Gentlemen

The second, much more important theme of this novel is the activity of the concentration camp as a big profit-making company. Like a normal enterprise, it looks for opportunities to save, cuts costs and maximizes production. Such strictly financial language with regard to people who work beyond their strength is terrifying.

The notions of good and evil were also completely blurred in the camp, they do not exist. Doll in the chapter entitled Project says: “Good and evil: these concepts have outlived, they are no longer there. Under the new rule, some actions have positive effects and others negative ones. And that's it "(p. 92).

Amis also makes a timid attempt to show a piece of German history and the genesis of the whole idea, but it is not emphasized enough. Anyway, he probably feels the need to explain his fascination with the subject, the sources he reached for, and finally - understanding it. However, as he notes, the Holocaust cannot be rationally understood and all attempts are futile.

To sum up - I am a bit disappointed with the book. In every aspect it was "not enough" for me - not vivid enough, not decisive enough, and maybe not cruel enough. With the amount of excellent Polish camp literature, which is truly radical and uncompromising in portraying camp life, Amis's novel looks pale and artificial.

My rating: 5.5/10.

Author: Martin Amis

Title: The Zone of Interest

Publishing House: Rebis 

Poznań 2015

Translation: Katarzyna Karłowska

Number of pages: 416

ISBN: 978-83-7818-572-7

Martin Amis, Ciężarna wdowa. Relacja z pierwszej ręki (The Pregnant Widow: Inside Story)

Fatalne zauroczenie długimi powieściami trwa nadal. Co mnie skusiło do sięgnięcia po książkę Martina Amisa? Może piękna, niemal wakacyjna okładka? Może ciekawy, niewielki format? Może fakt, że nazwisko pisarza obiło mi się wcześniej o uszy, ale nigdy nic nie czytałam? Test pierwszej strony został zdany na piątkę z plusem - do tego stopnia, że książkę odłożyłam po raz pierwszy chyba po pięćdziesięciu stronach.

Carpe noctem. Korzystaj z nocy.

Dojrzały Keith Nearing, z perspektywy starzejącego się już mężczyzny, wspomina swoje wakacje z 1970 roku, kiedy miał zaledwie 20 lat. Były to wakacje nie byle jakie - spędzane w starym zamku w słonecznych Włoszech z grupą przyjaciół i swoją dziewczyną Lily. Jak się można domyślić, upalne lato, skąpe stroje i nadmiar wolnego czasu w grupie bacznie się sobie przyglądających młodych dorosłych będą prowadziły do jednego - edukacji seksualnej, niekoniecznie z własnym partnerem/partnerką. W szerszym kontekście - książka traktuje o rewolucji seksualnej na przykładzie dobrze opisanych czterech postaci kobiecych: pierwszej miłości Keitha, Lily, wielkiej pokusy i piękności Szeherezady, wyzwolonej i namiętnej, ale jakże dobrze się kryjącej Glorii Beautyman, i nieszczęśliwej alkoholiczki, siostry głównego bohatera, Victorii. 

O starości w pięknym stylu

Największym i najgłębiej przedstawionym tematem jest jednak upływ czasu i związane z tym starzenie i nieuchronność śmierci. Amis pisze o tym przeszywająco wprost: "[...] prędzej czy później każde ludzkie życie okaże się tragedią, czasami prędzej, zawsze później" (s. 11), pisze autor już na samym wstępie. O nieuchronnym ludzkim losie pisze z niezwykłym poczuciem humoru, błyskotliwie i sarkastycznie, a jednocześnie mądrze. Pokazuje zmianę perspektywy zachodzącą z wiekiem i przełożenie uwagi z przyszłości na przeszłość.

Subtelnie jest także poruszony motyw akceptacji samego siebie. Przechodzimy wraz z bohaterami od młodzieńczych kompleksów, poprzez lubienie samego siebie i pełną akceptację aż do zaskoczenia widokiem samego siebie w lustrze i pogłębiającą się nieudolnością:

"Kiedy przekroczysz połowę wieku, ciało, powłoka ochronna osoby, zaczyna się przecierać. I świat jest pełen ostrzy i szpikulców. Przez jakiś rok czy dwa ręce masz podrapane i obtarte jak kolana uczniaka. Potem uczysz się chronić siebie. I robisz to tak długo, aż pod koniec nie robisz już nic innego, tylko chronisz siebie. A kiedy się nauczysz, jak to robić, klucz staje się gwoździem, , klapa na skrzynce pocztowej tasakiem, a samo powietrze pełne jest szpikulców i ostrzy." s. 71 

"To los nas wszystkich odkochać się we własnym odbiciu" (s. 480), zauważa niemal na samym końcu powieści.

Amis pisze jednocześnie bardzo wyrafinowanie, nieustannie wtrącając cytaty z Szekspira czy Keatsa czy tłumacząc etymologię danych słów w najmniej oczekiwanym momencie, ale także bardzo bezpośrednio. Stąd właśnie dowiedziałam się, że słowo "wdowa" pochodzi ze staroangielskiego  widewe, "bądź pusta". Słowo dupa albo nawet dupsko sąsiadują z omfalosem czy teoriami Junga. Do tego Amis jest bardzo cytato-genny. Po prostu pisze w piękny sposób, tak, że język znów nabiera mocy zaskakiwania. "Religia była antychrystem erosa" (s. 312), "Przyszła do niego wysmukła, w pulchnej łupinie młodości" (s. 266), gwiazdy to "widoczne ostrza szpilek, które Bóg wpiął w ciemny spód wszechświata" - takich smaczków jest wpowieści znacznie, znacznie więcej.

Dodatkowo - co niezwykle lubię - sceneria powieści, czyli w największej mierze Włochy - jest opisana w taki sposób, że nic, tylko zapakować się w samochód i ruszać do kraju serów i wina. 

Ciężarna wdowa była wymagającą, ale zabawną lekturą. Z przyjemnością kiedyś do niej wrócę, nawet jeśli nie do całości, to do zaznaczonych fragmentów. Tymczasem na półce już czeka kolejna powieść Amisa.

Moja ocena: 7.5/10.

Martin Amis, Ciężarna wdowa. Relacja z pierwszej ręki

Wydawnictwo Czytelnik

Warszawa 2012

Tłumaczenie: Aleksandra Ambros

Liczba stron: 488

ISBN: 978-83-07-03289-4

______________________________________________________________________________

My fatal infatuation with long novels continues. What tempted me to read Martin Amis's book? Maybe the beautiful, almost holiday-like cover? Maybe the interesting, small format? Maybe the fact that I had heard the writer's name before, but never read anything? The first-page-test went so well that I put the book aside for the first time probably after fifty pages.

Carpe noctem. Enjoy the night.

Keith Nearing, from the perspective of an aging man, remembers his summer vacation in 1970, when he was just 20 years old. It was a vacation like no other - spent in an old castle in sunny Italy with a group of friends and his girlfriend Lily. As you can guess, hot summer, scarse outfits and excess of free time in a group of young adults closely watching each other will lead to one thing - sex education, not necessarily with one's own partner. In a broader context - the book deals with the sexual revolution using the example of four well-described female characters: Keith's first love, Lily, the great temptation and beauty. Seherazade, the liberated and passionate but well-concealed Gloria Beautyman, and the unfortunate alcoholic, a sister of the main character, Victoria.

On old age in a beautiful style

The biggest and most profoundly presented topic, however, is the passage of time and the related aging and the inevitability of death. Amis writes about it piercingly directly: "[...] sooner or later every human life will turn out to be a tragedy, sometimes sooner, always later" (p. 11), the author writes at the very beginning. He writes about the inevitable human fate with an extraordinary sense of humor, brilliantly and sarcastically, and at the same time wisely. It shows the change of perspective with age and the passage of attention from the future into the past.

The theme of self-acceptance is also subtly touched. Together with the heroes, we go from the dissatisfactions of youth, through self-liking and full acceptance, to surprise with the view of ourselves in the mirror and deepening inability:

"When you turn half your age, the body, the person's protective coating, begins to wear out. And the world is full of blades and spikes. For a year or two, your hands are scratched and chafed like a schoolboy's knees. Then you learn to protect yourself. Until at the end you do nothing else but protect yourself. And when you learn how to do it, the key becomes a nail, the flap on the mailbox becomes the cleaver, and the air itself is full of spikes and blades" (p. 71).

"It is the fate of all of us to fall out of love with our own reflection" (p. 480), he notes almost at the end of the novel.

At the same time, Amis writing is very refined, constantly inserting quotes from Shakespeare or Keats or explaining the etymology of given words at the least expected moment, but also very directly. That's where I found out that the word "widow" comes from the Old English widewe, "be empty". The word ass is adjacent to omphalos or Jung's theories. Additionally, Amis is very quotable. He just writes in a beautiful way so that the language gains the power of surprising again. "Religion was the antichrist of eros" (p. 312), "She came to him slender, in the plump shell of youth" (p. 266), the stars are "the visible points of pins that God has stuck into the dark bottom of the universe" - there are many such flavors in the novel.

Additionally - what I really like - the scenery of the novel, which is mostly Italy - is described in such a way that one should immediately pack the car and go to the country of cheese and wine.

The Pregnant Widow was a demanding but fun reading. I will be happy to come back to it one day, even if not completely, then to the selected fragments. Meanwhile, another novel by Amis is waiting on the shelf.

My rating: 7.5/10

Author: Martin Amis

Title: The Pregnant Widow: Inside Story

Publishing House: Czytelnik 

Warsaw 2012

Translation: Alexander Ambros

Number of pages: 488

ISBN: 978-83-07-03289-4