Zadie Smith, Lost and Found Opowiadania (Martha, Martha; Hanwell in Hell; The Embassy of Cambodia)

Epos upakowany w naparstku

Dawno już nie czytałam opowiadań, więc zbiór Zadie Smith bardzo mnie ucieszył. Pozycja wyszła w 2015 roku, ale wtedy chyba mniej śledziłam literacki rynek i umknęła ona mojej uwadze. Książkę kupiłam sobie w tym roku na jednej z akcji Wrocławskiego Hospicjum dla dzieci i stosunkowo szybko po nią sięgnęłam. Na Lost and Found (swoją drogą ciekawe, czemu tytuł pozostał w takiej formie, może nie udałoby się przekazać jego wieloznaczności) składają się trzy opowiadania – „Martho, Martho”, „Hanwell w piekle” i „Ambasada Kambodży”, oraz kilka słów podsumowania od Autorki na końcu. Błyskawiczna lektura.

Trzy urywki czyjegoś życia

Pierwsze opowiadanie pokazuje młodą czarnoskórą kobietę, która szuka dla siebie mieszkania w bardzo określonym budżecie. Nie podoba jej się wielkie, zawilgocone mieszkanie starego profesora, a z lokum młodej rodziny wymyka się jak najszybciej. Możemy zobaczyć urywek jej życia – zdjęcie młodego mężczyzny z synkiem i zabawny wiersz na jego odwrocie są jedynym wglądem w los tajemniczej kobiety. W drugim opowiadaniu Clive Black usiłuje wyjaśnić córce swojego przyjaciela, Hanwella, jak poznał jej ojca i co znaczyła dla niego jego rodzina. Wreszcie w ostatnim młoda Afrykanka idąc co tydzień na basen mija ambasadę Kambodży, zza której murów widać toczącą się grę w badmintona. Kiedy czarnoskóra Fatou ratuje życie najmłodszej córce swoich chlebodawców, ci pozbywają się jej z dnia na dzień, nie interesując się jej losem. Każde z tych opowiadań daje nam zaledwie wgląd w życie bohaterów, dosłownie na kilka chwil – jakby ktoś zapalił światło w pokoju i pozwolił się chwilę poobserwować zanim zasłoni firanki. Opowiadania urywają się bez puenty, pokazują fragment, urywek czyjegoś życia, a jednocześnie bohaterowie są tak znakomicie pokazani, że czytelnik czuje się z nimi związany, zaciekawiony ich losem, rozczarowany krótkością spotkania. To chyba mój główny wniosek – Smith tworzy tak ciekawe, wielobarwne, wielopoziomowe, nietuzinkowe postaci, że ciężko się z nimi rozstać. Dlatego wolę jej powieści.

Urywek kompletny w swej fragmentaryczności

Po drugie – jak w dobrym opowiadaniu bywa, jest ono jednocześnie kompletne. Autorka w każdym utworze wybiera sobie jeden wiodący element – a to wzmiankowane zdjęcie, a to pomalowany na ciemnobordowo pokój dla córek, a to wreszcie grę w badmintona, i czyni go kluczem do fabuły. Bohaterowie są więksi niż zastosowana forma literacka, są pełnokrwiści i bardzo przekonujący. Miałam wrażenie, że poznałam osobę z krwi i kości, czasami trochę tajemniczą i nieprzystępną (Martha), ale przede wszystkim – w zwrotnym momencie życia. Coś zostało utraconego, ale coś nowego wchodzi na to miejsce. Każdy z bohaterów jest na życiowym zakręcie, a czytelnik pozostaje w zawieszeniu – co będzie dalej? Jak potoczy się los danej postaci?

Kontynuując tradycję dobrego opowiadania

Dobre to było, te trzy urywki, widoczne fragmenty niewidocznej całości. Smith sama mówi, że jej opowiadania to „eposy upakowane w naparstkach” (s. 151) i nie sposób się z tym nie zgodzić. Chociaż przeczytanie tej pozycji nie zabierze czytelnikowi wiele czasu, to bohaterowie i zaciekawienie nimi zostanie z nami na dłużej, jak też nakreślone przez Autorkę sceny. Martha szukająca biura pośrednictwa nieruchomościami z naprawdę wietrzny zimowy dzień, Fatou siedząca na przystanku z całym dobytkiem w foliowych siatkach, Hanwell pochylający się nad chorym lisem – te obrazy są kompletne i chwytają za serce. Myślę, że warto poświęcić tej pozycji kilka chwil i przekonać się, jaką moc może mieć dobre opowiadanie.

Moja ocena: 7/10.

Zadie Smith, Lost and Found Opowiadania
Wydawnictwo Znak, Kraków 2015
Tłumaczenie: Michał Kłobukowski
Liczba stron: 160


ISBN: 978-83-240-3488-8

An epic packed into a thimble

It had been a long time since I last read any short stories, so I was very pleased to come across this collection by Zadie Smith. It was published in Poland in 2015, but I must not have been following the literary scene as closely back then, as it escaped my notice. I bought the book this year at a charity event for the Wrocław Children’s Hospice and picked it up to read quite soon after. Lost and Found, a collection of stories put in one book in Poland, was printed invarious magazines in US, consists of three stories—“Martha, Martha,” “Hanwell in Hell,” and “The Embassy of Cambodia”—followed by a brief concluding note from the author. A quick, brisk read.

Three glimpses into someone’s life

The first story follows a young Black woman searching for an apartment within a very specific budget. She finds an old professor’s large, damp flat unappealing, and she makes a hasty exit from the home of a young family. We are offered a fleeting glimpse into her life—a photograph of a young man with his son, accompanied by a playful poem on the back, provides the only insight into this mysterious woman’s circumstances. In the second story, Clive Black attempts to explain to his friend Hanwell’s daughter how he first met her father and what Hanwell’s family meant to him. Finally, in the third story, a young African woman—on her way to the swimming pool each week—passes the Cambodian Embassy, ​​where, beyond the walls, a game of badminton can be seen in progress. When Fatou, the main character, saves the life of her employers’ youngest daughter, they dismiss her overnight, showing no concern for her fate. Each of these stories offers only a glimpse into the characters' lives—lasting just a few fleeting moments—as if someone had switched on the light in a room, allowing us to observe for a brief while before drawing the curtains shut. The stories end without a neat resolution; they present a fragment, a sliver of someone’s life. Yet, the characters are so masterfully rendered that the reader feels a genuine connection to them, becoming invested in their destinies and disappointed by the brevity of the encounter. This, perhaps, is my main takeaway: Smith creates such compelling, multifaceted, layered, and extraordinary characters that it is difficult to part ways with them. That is why I prefer her novels.

A fragment, complete in its own incompleteness

Furthermore—as is the hallmark of a good short story—each piece feels complete in itself. In every narrative, the author selects a central element—be it a photograph, a room painted in a deep burgundy hue, or a game of badminton—and uses it as the key to the plot. The characters transcend the literary form; they are full-blooded and remarkably convincing. I felt as though I had encountered a real, flesh-and-blood person—sometimes a bit mysterious or aloof (like Martha), but, above all, someone standing at a turning point in their life. Something has been lost, yet something new is emerging to take its place. Each character finds themselves at a crossroads, leaving the reader in a state of suspense: what happens next? What will become of a given character?

Continuing the tradition of great short-story writing

These three excerpts—visible fragments of an unseen whole—are truly excellent. Smith herself describes her stories as "epics packed into thimbles" (p. 151), and it is impossible to disagree. Although reading this book won’t take much time, the characters—and the curiosity they inspire—will linger with us, as will the scenes the author has sketched. Martha searching for a real estate agency on a bitterly windy winter day; Fatou sitting at a bus stop with all her worldly possessions in plastic bags; Hanwell leaning over a sick fox—these images are complete and deeply moving. I believe it is well worth spending a few moments with this book to discover the power that a great short story can hold.

My rating: 7/10.

Author: Zadie Smith
Titles of shortstories: Martha, Martha; Hanwell in Hell; The Embassy of Cambodia
Publishing House: Wydawnictwo Znak, Kraków 2015
Translation: Michał Kłobukowski
Number of pages: 160
ISBN: 978-83-240-3488-8