Zadie Smith, Oszustwo (The Fraud)

Nie ma się co gudrać, andrusy, klawo chatrać możeta!

Czasami warto zaufać pierwszemu wrażeniu i odłożyć książkę na bok. Przerwać lekturę i się z nią nie męczyć. Mam już drugi w tym roku dowód, ze intuicja mnie nie myli i nawet dobrnąwszy do końca okazuje się, że najzwyczajniej szkoda było czasu. Jest tyle pięknej literatury dookoła, po co się męczyć.

Fragmentaryczny obraz XIX-wiecznej Anglii

Nowa książka Zadie Smith Oszustwo kusi piękną okładką z zapowiedzią reinterpretacji literatury wiktoriańskiej i niemal nową Jane Austen. Niestety, „triumfalny powrót Zadie Smith” nie okazuje się wcale triumfalny. Powieść opowiada o losach Elizy Touchet, która po śmieci swojego męża i synka mieszka ze swoim kuzynem i jego żoną, romansując i sypiając z obojgiem. Ponieważ William jest poczytnym pisarzem, przez dom Ainsworthów przewijają się naprawdę głośne nazwiska, jak choćby sam Charles Dickens, George Cruikshank, Marguerite Gardiner Blessington czy William Thackeray. Eliza siedzi z nimi przy jednym stole, ma okazję powierzchownie ich poznać i porozmawiać z nimi. Jednocześnie jest też pierwszym czytelnikiem i nieoficjalnym redaktorem swojego kuzyna, coraz gorzej znosząc jego rosnącą grafomanię. Drugim ważnym wątkiem w powieści jest proces, którym żyła cała XIX-wieczna Anglia – Arthur Orton podszywał się pod Sir Rogera Tichborne’a, usiłując wyłudzić majątek po mężczyźnie, który zginął na morzu. Toczy się więc roczny proces, ówcześnie najdłuższe postępowanie sądowe w Wielkiej Brytanii, w którym setki świadków pomagają ustalić, czy Pretendent jest tym, za kogo się podaje. Postać Andrew Bogle’a, czarnoskórego służącego Tichborne’a, wprowadza z kolei trzeci i istotny temat do książki, a mianowicie niewolnictwo i plantacje trzciny cukrowej na Jamajce. Bogaci Brytyjczycy żyją jak żyją u siebie w kraju, bo ich zarządcy skutecznie i krwawo prowadzą ich wielkie posiadłości na wyspie. Zresztą sam mąż pani Touchet tak właśnie dorobił się swojego majątku, a zdająca sobie sprawę z sytuacji gospodyni postanawia nie podejmować przysługujących jej stu funtów rocznie – kwoty, za którą swobodnie można się było utrzymać. Kiedy pojawiają się dwie wnuczki jej męża, owoc romansu z czarnoskórą kobietą, postanawia oddać im przysługującą jej sumę i w ten sposób zapewnić im godne życie.

Mnogość wątków i postaci

Dużo tematów jak na jedną powieść? Bardzo dużo, zwłaszcza, że poczesne miejsce zajmuje też sama pani Touchet i jej rozmyślania dotyczące pozycji kobiet w społeczeństwie, ich roli (często po prostu pięknej ozdoby przy stole), koligacji rodzinnych i związanych z nimi przesunięć na linii dziedziczenia, czy próbie dotarcia do sedna drugiej osoby. Eliza jest „tą drugą” w małżeństwie Williama, towarzyszy swojemu kuzynowi wiernie i ma w nim dobrego słuchacza i przyjaciela. Wątek pani Annie Frances Ainsworth, z którą Elizę łączyły również relacje homoseksualne, fakt, że musiało jej być ciężko w tym układzie, został zgrabnie pominięty. Zresztą wiele potencjalnie ciekawych wątków jest tu potraktowanych po łebkach. Postać Dickensa jest ledwie zarysowana, bohaterów przez strony powieści przewala się istny multum, a jednak prawie nikogo nie poznajemy dobrze. Ważne tematy też nie wydają się odpowiednio pogłębione.

Trudna do przyswojenia forma

Z pewnością z czytaniu nie pomaga tez sama forma powieści, na wzór XIX-wiecznej literatury podzielonej na tomy (jest ich aż osiem). Jednak o ile w wielkich powieściach bohaterowie są dobrze nakreśleni, a rozdziały są stosownej długości, Smith kreśli kilkustronicowe rozdzialiki, dodatkowo mocno skacząc w czasie. To znacznie utrudnia orientację w książce i zwyczajnie męczy. Ja miałam kryzys gdzieś na wysokości setnej strony, ale dotrwałam do końca. Czy było warto? Nie. Czuję się oszukana.

Moja ocena: 6/10.

Zadie Smith, Oszustwo
Wydawnictwo Znak, Kraków 2024
Tłumaczenie: Justyn Hunia
Liczba stron: 528
ISBN: 978-83-240-6842-5

**************************************************************************************

Fraudulent literature 

Sometimes it's worth trusting your first impression and putting the book aside. Stop reading and don't be bothered with it. I have the second proof this year that my intuition is right and even after reading it to the end, it turns out that it was simply a waste of time. There's so much beautiful literature around, why spend time on poor one?

A fragmentary image of 19th-century England

Zadie Smith's new book The Fraud tempts with a beautiful cover announcing a reinterpretation of Victorian literature and an almost new Jane Austen. Unfortunately, the "triumphant return of Zadie Smith" does not turn out to be triumphant at all. The novel tells the story of Eliza Touchet, who, after the death of her husband and son, lives with her cousin and his wife, having affairs and sleeping with both of them. Since William is a widely read writer, some really big names pass through the Ainsworth household, such as Charles Dickens himself, George Cruikshank, Marguerite Gardiner Blessington and William Thackeray. Eliza sits at the same table with them, has the opportunity to get to know them a little and talk to them. At the same time, she is also her cousin's first reader and unofficial editor, increasingly unable to tolerate his growing graphomania. The second important thread in the novel is the trial that the whole of 19th-century England was interested in - Arthur Orton impersonated Sir Roger Tichborne, trying to extort the fortune of a man who died at sea. So a year-long trial takes place, at that time the longest court proceedings in Great Britain, in which hundreds of witnesses help to determine whether the Pretender is who he claims to be. The character of Andrew Bogle, Tichborne's black servant, introduces the third and most important theme to the book, namely slavery and sugar cane plantations in Jamaica. The wealthy British live as they do at home, because their managers effectively and bloodily run their large estates on the island. Incidentally, Mrs. Touchet's husband himself made his fortune in this way, and the housewife, aware of the situation, decides not to take the hundred pounds a year she is entitled to - an amount that would easily support her. When her husband's two granddaughters appear, the fruit of an affair with a black woman, she decides to give them the amount she is entitled to and in this way provide them with a decent life.

A multitude of plots and characters

A lot of topics for one novel? Precisely, especially since Mrs. Touchet herself and her reflections on the position of women in society, their role (often simply a beautiful decoration at the table), family connections and related shifts in the line of inheritance, or an attempt to get to the heart of the other person also occupy a prominent place. Eliza is the "other" in William's marriage, she accompanies her cousin faithfully and has him as a good listener and friend. The storyline of Mrs. Annie Frances Ainsworth, with whom Eliza also had homosexual relations, and the fact that it must have been difficult for her in this arrangement, has been neatly omitted. Besides, many potentially interesting threads are treated here in a haphazard manner. Dickens's character is barely outlined, a veritable multitude of characters flow through the pages of the novel, and yet we hardly get to know anyone well. Important topics also do not seem to be adequately deepened.

A difficult-to-digest form

The form of the novel itself certainly does not help with reading either, following the example of 19th-century literature divided into volumes (there are as many as eight of them). However, while in great novels the characters are well outlined and the chapters are of an appropriate length, Smith writes chapters of several pages, additionally jumping around in time. This makes it much more difficult to find your way around the book and is simply tiring. I had a crisis somewhere around the hundredth page, but I made it to the end. Was it worth it? No. There’s been a literaty fraud.

My rating: 6/10.

Author: Zadie Smith
Title: The Fraud
Publishing House: Wydawnictwo Znak, Kraków 2024
Translation: Justyn Hunia
Number of pages: 528
ISBN: 978-83-240-6842-5

Zadie Smith, O pięknie (On Beauty)

To moja druga książka Zadie Smith po debiutanckich Białych zębach, którą przeczytałam. W domu czeka chyba kompletna kolekcja jej prozy, ale zawsze trochę mnie przerażały rozmiary jej książek – niepotrzebnie. 600-stronicowe O pięknie to naprawdę lektura na tydzień, bo czyta się ją świetnie. Mało tego – żałowałam, że książka się już skończyła!

Ciche dramaty w akademickim światku

Książka opowiada o skomplikowanych losach rodziny Belsey. Głową jest profesor Howard, wykładowca akademicki i specjalista od Rembrandta. Książka o wybitnym malarzu powstaje od wielu lat, ale ciągle nie jest ukończona. Jego czarnoskóra żona, Kiki Simmons, pracowała w służbie zdrowia, a potem poświęciła się wychowywaniu trójki ich dzieci. Małżeństwo przechodzi poważny kryzys, ponieważ Howard zdradził Kiki ze swoją koleżanką z uczelni, Claire Malcolm.

Rodzinę poznajemy, kiedy dwudziestoletni syn Belseyów, Jerome, pragnie ożenić się z Victorią, córką największego wroga Howarda, profesora Monty’ego Kippsa. Profesor Kipps jest również specjalistą od Rembranta, tyle że jego książka się ukazała i przez kilka tygodni była na liście bestsellerów. Czyli Howard znajduje się na życiowym zakręcie. Jego sytuacja nie polepsza się, gdy rodzina Kippsów sprowadza się do Stanów i Monty Kipps zaczyna pracę na tym samym uniwersytecie, co Howard.

Belseyowie mają trójkę dzieci – wspomnianego już Jerome’a (którego małżeństwo z piękną Victorią jednak nie dochodzi do skutku), studiującą na Uniwersytecie Wellington córkę Zorę oraz najmłodszego w rodzinie 15-letniego Leviego, który właśnie zaczyna zaczyna swoją przygodę z rapem. Problemy dojrzewających dzieci produkują niezliczoną ilość wątków pobocznych. Sprawy przybierają coraz szybszy obrót, a fabuła pełna jest niewielkich, codziennych niespodzianek. To właśnie dokładnie opisana codzienność, rozmowy, dorastanie dzieci, walka z kryzysem w związku, jest największą siłą tej powieści. Fabuła toczy się powoli, codziennym rytmem, nie ma tu żadnych spektakularnych zwrotów akcji, pościgów, zagadek, morderstw, ale ta szara, dobrze rozegrana i nakreślona codzienność to naprawdę arcyciekawy temat.

Siła kobiet

Jak zawsze fascynują mnie kobiety w powieści – tutaj funkcjonujące niby na uboczu kariery swoich mężów, ale zarówno Kiki, jak i Carlene, żona profesora Kippsa, są dojrzałymi, świadomymi siebie kobietami. Kiki nieustannie zwraca uwagę na swoją niełatwą fizyczność (jest czarnoskóra i otyła, ciągle zastanawia się, co sądzą o niej inni), ale ma swoje pasje i jest w stanie budować przyjaźnie „za plecami męża”. Carlene i Kiki zliżają się do siebie, choć zabraknie im czasu na zbudowanie glębokiej relacji. Ciekawie przedstawione są również Claire Malcolm, wykładowczyni na uniwersytecie, kochanka Howarda, Zora czy Viktoria. Kobiety są przedstawione wnikliwie, mają własny głos, budują własne światy.

Ciężkie tematy lekko podane

Przy okazji Zadie porusza inne ważkie zagadnienia – dorastania, krysyzu wieku średniego, kryzysu w związku, roli kobiet i mężczyzn w społeczeństwie, żałoby, relacji z rodzicami (trudnych oczywiście), małżeństwa. Mimo, że tematy mają swój ciężar, Brytyjka porusza je z lekkością i humorem, a czytelnik nie czuje się nimi przytłoczony. To właśnie humor sprawia, że powieść tej wielkości jest nie tylko zjadliwa, ale naprawdę całkiem smaczna.

 

Moja ocena: 7/10.

 

Zadie Smith, O pięknie

Wydawnictwo Znak

Kraków 2006

Tłumaczenie: Zbigniew Batko

Liczba stron: 600

ISBN: 978-83-240-0751-6

 

 

This is the second book by Zadie Smith that I’ve read, after the debut White Teeth. I think I have a complete collection of her prose at home, but I have always been put off by the size of her books - unnecessarily. The 600-page On Beauty is really a reading for a week, as it is so mesmerizing. Not only that - I wished the book wasn’t over yet!

Quiet dramas in the academic world

The book tells the story of the complicated fate of the Belsey family. The head is Professor Howard, an academic lecturer and Rembrandt specialist. The book about the outstanding painter is being written for many years, but it is still hasn’t been finished. His black wife, Kiki Simmons, worked in the healthcare sector and later devoted herself to raising their three children. The marriage is going through a serious crisis as Howard has cheated on Kiki with his friend from work, fellow lecturer Claire Malcolm.

We meet the family when Belseys’ 20-year-old son, Jerome, wants to marry Victoria, the daughter of Howard's greatest enemy, Professor Monty Kipps. Professor Kipps is also a Rembrand specialist, except that his book came out and was on the bestseller list for several weeks. So Howard is at a turning point in life. His situation does not improve when the Kipps family moves to the States and Monty Kipps starts working at the same university as Howard.

The Belsys have three children – already mentioned Jerome (whose marriage with the beautiful Victoria, however, does not take place), Zora, the ambitious daughter, studying at the University of Wellington, and the youngest in the family 15-year-old Levy, who is just starting his adventure with rap. The problems of adolescents produce a myriad of side plots. Events accelerate and the story is full of little everyday surprises. It is precisely the described everyday life, conversations, children growing up, fighting a crisis in a relationship that is the greatest strength of this novel. The plot moves slowly, with a daily rhythm, there are no spectacular plot twists, chases, puzzles, murders, but this gray, well-played and delineated everyday life is a really interesting topic.

Women's strength

As always, I am fascinated by the women in the novel - here functioning as if on the sidelines of their husbands 'careers, but both Kiki and Carlene, Professor Kipps's wife, are mature, self-aware women. Kiki is constantly paying attention to her uneasy physicality (she is black and obese, constantly wondering what others think of her), but she has her passions and is able to build friendships ‘behind her husband's back’. Carlene and Kiki grow closer, though they won't have enough time to build a deep relationship. Claire Malcolm, a university lecturer and lover of Howard, Zora and Victoria, are also well depicted. Women are presented insightfully, they have their own voice, they build their own worlds.

Heavy subjects in a light sauce

By the way, Zadie touches on other important issues - adolescence, midlife crisis, relationship crisis, the role of women and men in society, mourning, relationships with parents (difficult of course), marriage. Although the topics have their weight, the British author touches them with lightness and humor, and the reader does not feel overwhelmed by them. It is humor that makes a novel of this size not only virulent, but actually quite tasty.

 

My rating: 7/10.

 

Author: Zadie Smith

Publishiung House: On beauty

Wydawnictwo Znak

Krakow 2006

Translation: Zbigniew Batko

Number of pages: 600

ISBN: 978-83-240-0751-6