Pokazywanie postów oznaczonych etykietą diary. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą diary. Pokaż wszystkie posty

środa, 19 sierpnia 2026

Léna Pappá, Bez daty Kartki z dziennika

Szczęście dobrze naostrzonego ołówka

Swego czasu miałam wielką słabość do Wydawnictwa Książkowe Klimaty, które dbało o literaturę środkowo- i południowo-europejską. Śledziłam nowości, sięgałam po książki. Z tego też okresu pochodzi opublikowany w 2016 roku dziennik Lény Pappy, greckiej poetki i pisarki, z bardzo piękną, subtelną okładką. Z czasem jednak książki wydawnictwa przestały mnie fascynować, często mi się nie podobały, nużyły, nudziły. Niestety, dziennik Pappy trochę wpisuje się w ten trend, a sama książka nie zagrzeje miejsca na mojej półce.

Léna Pappá

Pappá urodziła się w 1932 roku w Atenach (wydawnictwo podaje rok późniejszą datę urodzenia na okładce), a zmarła w ubiegłym roku. Pracowała w Ateńskiej Wyższej Szkole Sztuk Pięknych jako kustosz biblioteki i asystentka profesora historii sztuki Pandelisa Prevelakisa, była też sekretarzem generalnym tej uczelni. Uznawana jest za jedną z najważniejszych współczesnych poetek greckich, opublikowała kilkanaście tomików poezji, wielokrotnie nagradzanych różnymi wyróżnieniami. Dzienniki są jej osobistymi zapiskami i wspomnieniami, mają bardzo osobisty charakter, pokazują wątpliwości i rozterki Greczynki. Powstawały z różną intensywnością na przestrzeni całego jej życia.

Dziennik ma zawsze swoją specyfikę

Dziennik Pappy był dla mnie trochę męczący, może dlatego, że zaczyna się w jej latach młodzieńczych, kiedy najważniejszym tematem jest zakochanie i rozmyślania o obecnym ukochanym. Wszystkie pamiętniki nastolatek mają w sobie ten męczący fragment. Poetka wydaje się osobą bardzo refleksyjną, nieco depresyjną, dużo pisze o śmierci i o tym, jak ona ją pociąga. Chociaż udaje jej się ułożyć sobie szczęśliwie życie, znajduje sobie męża i rodzi trójkę dzieci, o macierzyństwie pisze w nieszczególnie pochlebny sposób:  „Ale niepodobna zaprzeczyć, że dziecko jest istotą wyjątkowo egoistyczną, która stale się czegoś domaga i chętnie pozbawi cię resztek życia osobistego. Przestajesz istnieć dla siebie, jesteś „czymś”, pisze (s. 401). Odnotowuje codzienne znużenie, drobne wydarzenia codzienności, ludzkie przemijanie, i próbuje dosięgnąć sensu ludzkiego istnienia. Czy jest on w drobnych codziennych radościach: „Zrozumiałam wtedy, i chce o tym napisać, że człowieka może uszczęśliwić byle głupstwo. Nie jakieś wielkie rzeczy, ale jedno dobre słowo, uśmiech, trochę dobrej muzyki, dobre towarzystwo. Suma małych codziennych radości, krótkich dobrych chwil – oto czym jest szczęście, nie potrzeba nic więcej” (s. 104). Zauważa też jednak smutek ludzkiego istnienia, przemijanie, odchodzenie najbliższych (najpierw matki, potem ojca, wreszcie męża).

Aforystyczny sznyt dziennika

Poetka – co pewnie nie zaskakuje – ma znakomite wyczucie słowa. Tworzy wiele niemal aforystycznych zdań, które stanowią o sile jej dziennika. Podam kilka przykładów:

·              ·       Jesienią samotność jest smutna, wiosną – niebezpieczna (s. 23).

·       Zmiana – magiczne słowo. Kryje w sobie tyle szans (s. 43).

·       Nie doroślejemy w pełni, póki nie stracimy matki (s. 129).

·       Stary człowiek potrafi zrozumieć młodego, chociaż młody nie rozumie starego (s. 291).

·       Jedyne, co warto robić na tym padole, to jak najlepiej przeżywać teraźniejszość (s. 374).

·       Co robimy każdego dnia?

Przeprowadzamy się z jednego smutku do drugiego (s. 401).

·       Najbardziej niebezpieczni i śmieszni są ci, którzy samych siebie traktują nazbyt poważnie (s. 407).

O miłości z perspektywy Penelopy

Bardzo pięknie pisze też Pappá o miłości, dzieląc ją na tą romantyczną, niespełnioną, pozostającą w strefie ideałów, i tą codzienną, utytłaną w naszej ludzkiej naturze, brudną i trudną:

Teraz, po doświadczeniach wielu lat małżeństwa, stwierdzam to z całą pewnością. Obcowanie z drugą osobą, wspólne życie zdziera z nas, jak wiadomo, płaszcz oczarowania, więc nikt, ale to nikt, nie jest ani „orłem”, ani „jedynym” w oczach partnera, z którym się dzieli bardzo ludzkie, acz nie zawsze piękne chwile, i w którego obecności człowiek – jak wszyscy ludzie na świecie – śpi, chrapie, kaszle, pluje, wydala, choruje, poci się czy gniewa nie zawsze w idealny sposób.

Wspólne życie wszystko potrafi odrzeć z mitu. S. 436

Niemniej więź między dwojgiem ludzi będących obok siebie w dzień i w nocy, „na dobre i na złe”, silniejsza jest od najbardziej namiętnej miłości. S. 437

Trudno się z tymi przemyśleniami nie zgodzić.

Ciężki klimat dziennika

Chociaż wypisałam sobie z tej książki, jak zresztą widać, naprawdę dużo myśli czy sformułowań, które chciałabym zapamiętać na przyszłość, sama lektura była dla mnie nużąca i przytłaczająca. Dziennik utrzymany jest w smutnym, ciężkim tonie, emocje często wydają się wyolbrzymione i trudne do opanowania, a zachowanie narratorki często trudne do zrozumienia. Jak mówi podtytuł, są to jedynie kartki z dziennika, niedatowane, chociaż zachowane w chronicznym układzie, z dużymi przeskokami w czasie, które znakomicie pokazują miałkość naszych niektórych emocji czy ich wyjście poza skalę problemu. Chociaż lektura jest mocno refleksyjna, to jednak jej pesymistyczny ton nie współgra z moją diametralnie inną naturą i przyznam, że odkładałam książkę z pewną ulgą.

Moja ocena: 5/10.


Léna Pappá, Bez daty Kartki z dziennika
Wydawnictwo Książkowe Klimaty, seria Greckie klimaty, Wrocław 2016
Tłumaczenie: Ewa T. Szyler
Liczba stron: 452
ISBN: 978-83-64887-36-9

**********************************************************************************

The Happiness of a Well-Sharpened Pencil

I once had a great fondness for the Publishing House Książkowe Klimaty, which championed Central and Southern European literature. I kept up with new releases and picked up books. The diary of Léna Pappá, a Greek poet and writer, was published in 2016, with a very beautiful, subtle cover. Over time, however, the publisher's books lost their appeal to me; I often disliked them, found them tiresome, and boring. Unfortunately, Pappá's diary is somewhat consistent with this trend, and the book itself won't last long on my shelf.

Léna Pappá

Pappá was born in Athens in 1932 (the publisher lists her birth date on the cover a year later) and died last year (2025). She worked at the Athens Higher School of Fine Arts as a librarian and assistant to Professor of Art History Pandelis Prevelakis, and was also the school's secretary general. She is considered one of the most important contemporary Greek poets, having published more than a dozen volumes of poetry, which have received numerous awards. Her diaries are her personal notes and memoirs; they are deeply intimate, revealing the Greek woman's doubts and dilemmas. They were written with varying intensity throughout her life.

A diary always has its own unique character

Pappá's diary was a bit tedious for me, perhaps because it begins in her teenage years, when the most important theme is falling in love and reflecting on her current lover. All teenage diaries have this tiresome element. The poet seems very reflective, somewhat depressed, and she writes extensively about death and its pull on her. Although she manages to build a happy life for herself, finds a husband, and gives birth to three children, she writes about motherhood in a less than flattering way: "But it's impossible to deny that a child is an exceptionally selfish being, constantly demanding something and eager to deprive you of the remnants of your personal life. You cease to exist for yourself; you become 'something,'" she writes (p. 401). She notes daily weariness, minor everyday events, human transience, and tries to grasp the meaning of human existence. Is it found in small, everyday joys? "I understood then, and I want to write about it, that a person can be made happy by any trivial thing. Not by any great things, but by one kind word, a smile, some good music, good company. The sum of small, everyday joys, short, good moments – that's what happiness is; nothing more is needed" (p. 104). However, she also notes the sadness of human existence, transience, the passing of loved ones (first her mother, then the father, finally the husband).

The Aphoristic Touch of the Diary

The poet—perhaps unsurprisingly—has an exquisite sense of language. She creates many almost aphoristic sentences, which constitute the strength of her diary. Here are a few examples:

• In autumn, loneliness is sad, in spring—dangerous (p. 23).

• Change—a magical word. It holds so many opportunities (p. 43).

• We don't fully grow up until we lose our mother (p. 129).

• ​​An old person can understand a young person, though a young person cannot understand an old person (p. 291).

• The only thing worth doing in this world is to live the present as best as possible (p. 374).

• What do we do every day?

We move from one sadness to another (p. 401).

• The most dangerous and ridiculous people are those who take themselves too seriously (p. 407).

About Love from Penelope's Perspective

Pappá also writes beautifully about love, dividing it into the romantic, unfulfilled, idealistic kind, and the everyday kind, tainted by our human nature, dirty and difficult:

Now, after many years of marriage, I can say this with certainty. Being with another person, living together, as we know, strips us of the cloak of enchantment, so no one, and I mean no one, is either "the eagle" or "the only one" in the eyes of the partner with whom we share very human, though not always beautiful, moments, and in whose presence we—like all people in the world—sleep, snore, cough, spit, excrete, get sick, sweat, or get angry, not always in an ideal way.

Living together can strip everything of its myth. (p. 436)

Nevertheless, the bond between two people who are next to each other day and night, "for better or for worse," is stronger than the most passionate love. (p. 437)

It's hard to disagree with these thoughts.

The Stuffy Atmosphere of the Diary

Although I jotted down, as you can see, many thoughts and phrases from this book that I'd like to remember for the future, the reading itself was tedious and overwhelming. The diary has a sad, heavy tone; emotions often seem exaggerated and difficult to control, and the narrator's behavior is often difficult to understand. As the subtitle suggests, these are merely pages from the diary, undated, though preserved in a chronic way, with significant jumps in time that brilliantly demonstrate the shallowness of some of our emotions or how they transcend the scale of the problem. Although the reading is highly reflective, its pessimistic tone doesn't resonate with my diametrically different nature, and I admit I put the book down with some relief.

My rating: 5/10.


Author: Léna Pappá
Title: Undated Pages from a Diary (not translated to English as of August 2026)
Publishing House: Książkowe Klimaty, Greckie Klimaty series, Wrocław 2016
Translation: Ewa T. Szyler
Number of pages: 452
ISBN: 978-83-64887-36-9

 

 

 

niedziela, 1 czerwca 2025

Anda Rottenberg, Schyłek Dzienniki 2019-2022

Uważność patrzenia

Mam słabość do Andy Rottenberg. Wielką. Na dziennik z lat 2019-2022 czekałam z pewną niecierpliwością w długiej bibliotecznej kolejce, ale odkąd wpadł w moje ręce od pierwszego dnia zaczęłam z przyjemnością się w nim zaczytywać. Dzienniki dawnej dyrektorki Zachęty przynoszą przyjemność z obcowania z kulturą, wiele literackich i artystycznych inspiracji, ale też wiele nieupiększonych, wręcz gorzkich spostrzeżeń na temat codzienności. Schyłek to trzecia książka polskiej autorki, po którą sięgnęłam, i z pewnością na niej nie poprzestanę.

Obyśmy żyli w ciekawych czasach

Schyłek Dziennik 2019-2022 Andy Rottenberg niesie przede wszystkim gorycz. Narastające z wiekiem problemy zdrowotne, które zabierają coraz więcej miejsca i uniemożliwiają pochłanianie kultury w charakterystycznym dla autorki tempie. Zwiększająca się liczba przyjaciół i bliskich na cmentarzu. Jak sama Autorka przyznaje, jest to da niej rodzaj pożegnania z przyjaciółmi, z ludźmi, których poznała, z którymi pracowała. Przygnębienie i strach wynikające z pandemii, a jednocześie głęboka niezgoda na działania rzadu. Sytuacja na granicy polsko-białoruskiej i jeszcze większe wkurzenie na rząd. Wreszcie – wybuch wojny na Ukrainie. Chociaż książka przesycona jest mocno sformułowanymi przekonaniami politycznymi, co w pewnym momencie zaczyna męczyć, to jednak jest to dziennik, który jest naturalnym miejscem na takie wynurzenia.

Życie towarzyskie

Z tej książki mam dwie obserwacje, które dla siebie wyciągnę. Pierwsza – ileż autorka ma znajomych i kontaktów towarzyskich! Iluż przyjaciół i ludzi, którzy się o nią troszczą, pamiętają, zapraszają na urodziny, do siebie do domu, na wakacje, do kina czy do teatru. Jest to prawdziwa gęsta sieć. Budzi to mój wielki podziw i zazdrość, przy moim introwertycznym i nietowarzyskim podejsciu do innych. Faktycznie, jak mówi Maria Fredro-Smoleńska, redaktorka książki, podczas wywiadu z autorką, Anda Rottenberg jest dla wielu wzorem kobiety, dzielnej, niepoddającej się, zaangażowanej (https://www.vogue.pl/a/podcast-slowo-za-slowo-s-4-odc-7-anda-rottenberg-o-ksiazce-schylek). Swoją drogą, bardzo ciekawy wywiad, polecam! Sama Anda mówi w nim o sobie, że lubi ludzi i szuka ich towarzystwa, ale ma jednocześnie ma swoje miejsce, swoje mieszkanie, gdzie może pomilczeć.

Zanurzenie w kulturze

Po drugie, książka wiedzie do kolejnych książek, wystaw, filmów czy seriali, i tu podziw rośnie. Jak Autorka znajduje czas, by być na bieżąco, by podróżować po całej Polce, ba! Europie, a jeszcze znaleźć czas na lekturę, na pełne zanurzenie w kulturze. Rozumiem, że jest to część życia zawodowego, a jednak skala życia kulturalnego pisarki rodzi niekłamany podziw. Wiele młodszych osób, mających więcej czasu, nie utrzymuje takiego tempa. Wypisałam sobie na później niemal 50 nazwisk i tytułów, by nadrabiać zaległości. To jest właśnie druga lekcja z lektury Schyłku – nie marnować czasu, tylko czytać, bywać, chłonąć świat. Zachłannie. Taka lekcja od niemal osiemdziesięciolatki.

Moja ocena: 8/10.

 

Anda Rottenberg, Schyłek Dzienniki 2019 – 2022
Wydawnictwo Osnowa, Warszawa 2024
Liczba stron: 448
ISBN: 978-83-66275-41-6

***********************************************************************************

Mindful Observance

I have a soft spot for Anda Rottenberg. A big one. I waited impatiently for the 2019-2022 diary in a long library queue, but since it fell into my hands from the very first day I started reading it with pleasure. The diaries of the former director of Zachęta Gallery bring the pleasure of communion with culture, a lot of literary and artistic inspiration, but also many unvarnished, even bitter observations about everyday life. Decline is the third book by the Polish author that I have reached for, and I certainly will not stop there.

May we live in interesting times

Decline Diary 2019-2022 by Anda Rottenberg brings, above all, bitterness. Health problems that increase with age, which take up more and more space and prevent the absorption of culture at the pace characteristic of the author. The increasing number of friends and loved ones at the cemetery. As the author herself admits, this is a kind of farewell to her friends, to the people she has met and worked with. Depression and fear resulting from the pandemic, and at the same time a deep disagreement with the government's actions. The situation on the Polish-Belarusian border and even greater anger at the government. Finally - the outbreak of war in Ukraine. Although the book is saturated with strongly formulated political beliefs, which at some point begin to tire, it is nevertheless a diary, which is a natural place for such outpourings.

Rich social life

I have two observations from this book that I will draw for myself. The first - how many friends and social contacts does the Autor have! How many friends and people who care about her, remember her, invite her to their birthdays, to their homes, for holidays, to the cinema or to the theatre. It is a truly dense network. It arouses my great admiration and envy, given my introverted and unsociable approach to others. Indeed, as Maria Fredro-Smoleńska, the editor of the book, says during an interview with the author, Anda Rottenberg is a model of a woman for many, brave, unyielding, committed (https://www.vogue.pl/a/podcast-slowo-za-slowo-s-4-odc-7-anda-rottenberg-o-ksiazce-schylek). By the way, a very interesting interview, I recommend it! Anda herself says in it that she likes people and seeks their company, but at the same time she has her own place, her own apartment, where she can be silent.

Immersion in culture

Secondly, the book leads to more books, exhibitions, films or TV series, and here the admiration grows. How the Author finds time to stay up to date, to travel all over Poland, alas! Whole Europe, and still find time to read, to fully immerse herself in culture. I understand that this is part of her professional life, and yet the scale of the writer's cultural life arouses genuine admiration. Many younger people, who have more time, do not maintain such a pace. I wrote down almost 50 names and titles for later, to catch up. This is the second lesson from reading Decline – do not waste time, just read, be around, absorb the world. Greedily. What a lesson from an almost eighty-year-old.

My rating: 8/10.



Author: Anda Rottenberg
Title: Decline Journals 2019 – 2022
Publishing House: Wydawnictwo Osnowa, Warsaw 2024
Number of pages: 448
ISBN: 978-83-66275-41-6