Laura Martínez Belli, Zraniony stół (La mesa herida)

Color i dolor, barwa i ból

Sięgałam po książkę hiszpańskojęzycznej autorki Laury Martinez Belli z dużą ciekawością. Piękna okładka i fragment obrazu meksykańskiej malarki Fridy Kahlo jasno sugerował, o czym będzie ta pozycja. Jednak opis na okładce mówił również o drugiej, szpiegowskiej stronie powieści.

Nie potrzeba nóg, by latać

Laura Martinez Belli to pochodząca z Meksyku pisarka, wykładowca akademicki, historyk sztuki. W Polsce ukazał się jedynie Zraniony stół, powieść zatytułowana po zaginionym w 1955 roku w Warszawie ogromnym obrazie Fridy Kahlo, który został wysłany do ZSRR kilka lat wcześniej w ramach wymiany kulturowej i jawnych fascynacji malarki komunizmem. Niedoceniony i przez wiele lat ukrywany w piwnicach, podczas wystawy w 1955 roku budził w widzach niepokój. Wreszcie – zaginął w niewyjaśnionych okolicznościach. Belli rozwikłuje zagadkę w tej fabularnej historii, i choć jej wyjaśnienia nie przybliżają nas do prawdy, to z pewnością pokazują meksykańską artystkę jako istotę z krwi i kości, kobietę targaną namiętnościami, ale też umęczoną i cierpiącą. Kahlo najpierw w wieku 7 lat zachorowała na polio, które zdeformowało jej jedną nogę, a potem w 1925 roku uległa poważnemu wypadkowi komunikacyjnemu, który pogruchotał jej kości, na stałe uszkodził kręgosłup oraz macicę i miednicę. Malarka podczas swojego małzeństwa z malarzem murali Diego Riveirą trzykrotnie zachodziła w ciążę, a potem roniła. Jej pragnienie posiadania dziecka i traumatyczne przeżycia znajdują odbicie w jej twórczości.

Życie w szarym ZSRR

Lustrzanym odbiciem Fridy jest utalentowana malarka Olga, która po II wojnie światowej pracuje jako sekretarka w WOKS-ie, Wszechzwiązkowy Towarzystwie Łączności Kulturalnej z Zagranicą. Kobieta jest sumienna i dokładna, co pozwala jej pomału piąć się po stopniach kariery. Belli w wiarygodny sposób pokazuje życie w komunistycznej Rosji – współdzielenie malutkiego mieszkanka z samotną wdową, Walentyną, życie na podsłuchu i w wiecznym zagrożeniu, wymuszanie zeznań i podpisywanie fałszywych dokumentów, działanie Służb Bezpieczeństwa. Ale Autorka pokazuje również uniwersalny język sztuki i jej umiejętność poruszana najczulszych strun w odbiorcy.

Color i dolor

To właśnie malarstwo, niepodporządkowane żadnym ideom, wolne, wyzwolone, mówiące językiem duszy, jest trzecim bohaterem tej książki, zapewne najważniejszym. Belli rozkłada zaginiony obraz Kahlo na części pierwsze, tłumacząc przedstawione na nim elementy (chociaż niestety w książce nie ma jego reprodukcji, być może ze względu na brak dobrych materiałów zdjęciowych). Tego mi trochę zabrakło – obrazów Kahlo, których cała seria przesuwa się przez książkowe strony. Niemniej jednak fascynująca twórczość malarki jest pokazana z pasją i znawstwem. Jest pewna ironia w tym, że Kahlo, za swojego życia znana jako „pani Riveira”, po śmierci prześcignęła swojego męża po wielekroć, jeśli chodzi o uznanie i miejsce w panteonie najwybitniejszych twórców.

Wciągająca i ludzka biografia Fridy Kahlo

Zraniony stół czyta się szybko i z dużą ciekawością. Przeplatające się wątki i miejsca sprawiają, że książka ma należyty suspens, a zachowanie chronologicznej perspektywy ułatwia podążanie za akcją bez zbędnego wysiłku. Chociaż nie jest to powieść wybitna, to jednak przybliża postać artystki ze starannością, czyniąc z niej jednocześnie kobietę z krwi i kości, ściągając ją z martwego piedestału. W tym starciu Olga trochę blednie i schodzi na drugi plan, ale jej sylwetkę dopełniają trudne czasy i system, w którym żyje. Powieść zachowuje więc delikatny balans, długo trzyma w napięciu i stanowi znakomitą rozrywkę, jak i nienachalny, ludzki wstęp do twórczości Fridy Kahlo. Polecam.

Moja ocena: 7/10.

Laura Martínez Belli, Zraniony stół

Grupa Wydawnictwo Kobiece, Warszawa 2025

Tłumaczenie: Katarzyna Mojkowska
Liczba stron: 464
ISBN: 978-83-8371-897-2

********************************************************************************

Color and Dolor, Colour and Pain

I reached for this book by Spanish-speaking author Laura Martinez Belli with great curiosity. The beautiful cover and a fragment of a painting by Mexican painter Frida Kahlo clearly suggested its subject. However, the cover description also hinted at the novel's other, spy-themed side.

You Don't Need Legs to Fly

Laura Martinez Belli is a Mexican-born writer, academic, and art historian. Only The Wounded Table, a novel titled after a large painting by Frida Kahlo that disappeared in Warsaw in 1955, had been published in Poland. The painting had been sent to the USSR several years earlier as part of a cultural exchange and the painter's overt fascination with communism. Unappreciated and hidden in basements for many years, it evoked unease among viewers during an exhibition in 1955. Finally, it disappeared under mysterious circumstances. Belli unravels the mystery in this fictional story, and although her explanations don't bring us any closer to the truth, they certainly reveal the Mexican artist as a real person, a woman torn by passion, but also tormented and suffering. At the age of seven, Kahlo contracted polio, which deformed one of her legs, and then in 1925, she suffered a serious traffic accident that shattered her bones and permanently damaged her spine, uterus, and pelvis. During her marriage to muralist Diego Riveira, the painter became pregnant three times, each suffering a miscarriage. Her desire for a child and her traumatic experiences are reflected in her work.

Life in the Gray USSR

Frida's mirror image is the talented painter Olga, who, after World War II, worked as a secretary at WOKS, the All-Union Society for Cultural Liaison with Foreign Countries. The woman is conscientious and meticulous, which allows her to slowly climb the career ladder. Belli credibly portrays life in communist Russia – sharing a tiny apartment with a lonely widow, Valentina, a life under surveillance and constant threat, forced confessions and signing false documents, and the activities of the Security Service. But the author also demonstrates the universal language of art and its ability to strike the most sensitive chords in the viewer.

Color and Dolor

It is art, unsubordinated to any ideals, free, liberated, speaking the language of the soul, that is the third, and arguably most important, protagonist of this book. Belli dissects Kahlo’s lost painting, explaining the elements depicted in it (although, unfortunately, the book does not include a reproduction, perhaps due to a lack of good photographic materials). That's what I was missing – Kahlo’s paintings, a whole series of which flows across the pages. Nevertheless, the painter's fascinating work is presented with passion and expertise. There's a certain irony in the fact that Kahlo, known during her lifetime as "Mrs. Riveira," surpassed her husband many times over in terms of recognition and place in the pantheon of outstanding authors after her death.

A gripping and human biography of Frida Kahlo

The Wounded Table is a quick and engaging read. Interwoven plots and locations give the book a solid sense of suspense, and maintaining a chronological perspective makes it easy to follow the action without unnecessary effort. Although it's not a masterpiece, it carefully explores the artist, simultaneously making her a flesh-and-blood woman, while lifting her from her lifeless pedestal. In this encounter, Olga fades somewhat and falls into the background, but her character is complemented by the difficult times and the system in which she lives. The novel thus maintains a delicate balance, keeps suspense for a long time, and is excellent entertainment as well as a non-judgmental, human introduction to Frida Kahlo’s work. I recommend it.

My rating: 7/10

 

Author: Laura Martínez Belli
Title: The Wounded Table
Publishing House: Grupa Wydawnictwo Kobiece, Warsaw 2025
Translation: Katarzyna Mojkowska
Pages: 464
ISBN: 978-83-8371-897-2

Richard Lourie, Autobiografia Stalina (The Autobiography of Joseph Stalin)

Zapis opętanego umysłu

Długo czaiłam się na tę książkę. Najpierw polowałam na wydanie w serii Znak Proza z 1999 roku, w końcu dostałam nowszą edycję z 2013 roku. Potem – klasycznie – musiała swoje odstać na półce, bym wreszcie po nią sięgnęła. Trochę się z tą powieścią namęczyłam, powiem szczerze, zaskoczyła mnie i nie do końca spełniła moje oczekiwania.

Znawca tematyki rosyjskiej

Richard Lourie to urodzony w 1940 roku w Stanach Zjednoczonych tłumacz, wykładowca i pisarz. Znawca tematyki rosyjskiej, był tłumaczem Gorbaczowa, a później doradcą Hillary Clinton w sprawach rosyjskich w jej kampanii wyborczej w 2008 roku. Uczył się teorii przekładu od Czesława Miłosza, którego zresztą później tłumaczył na angielski, obok Aleksandra Wata, Tadeusza Konwickiego, Kazimierza Brandysa, Jarosława Iwaszkiewicza czy Stanisława Barańczaka. Lourie jest autorem sześciu powieści oraz dwóch książek z gatunku literatury faktu. Autobiografia Stalina ukazała się w 1999 roku i rozeszła szerokim echem.

Kto jest prawdziwym bohaterem powieści?

Stalina poznajemy jako dziecko, możemy się przyjrzeć przyszłemu dyktatorowi w jego rodzinnym domu w Gruzji jeszcze jako Iosifowi Dżugaszwili, jego trudnym relacjom z ojcem alkoholikiem i oczekiwaniom matki co do przyszłości syna. Potem poznajemy czasy zesłań na Syberię, ucieczek, ponownych wyroków. Stalin buduję swoją siatkę kontaktów i osób zaufanych, historię przyjętego nazwiska, bezwzględną działalność dla bolszewików. Jednak większość książki obraca się wokół postaci Lwa Trockiego, jego zaprzysiężonego wroga. Zresztą pierwsze zdanie powieści brzmi: „Lew Trocki usiłuje mnie zabić” (s. 11). Relacja następcy Lenina na stanowisku Sekretarza Generalnego KC z ludowym komisarzem do spraw wojskowych i marynarki wojennej stanowią oś utworu, a śledztwo, które prowadzi Trocki może mocno zaszkodzić radzieckiemu dyktatorowi. Wygląda bowiem na to, że Stalin dopuścił się jeszcze jednej zbrodni, o której świat nie ma pojęcia, a której ujawnienie może doprowadzić do jego natychmiastowej śmierci.

Polityka to morderstwo we właściwym kontekście

Wynudziłam się przez to sążnie. Rozgrywki partyjne, przemowy, rozmyślania Stalina, czy Trocki wpadnie na trop jego tajemnicy, czy nie, co filozof i publicysta właśnie porabia, o czym pisze, przyćmiewały dziejącą się właśnie w Europie II wojnę światową. W porównaniu z wyrzuconym z kraju komunistycznym rewolucjonistą Hitler wydaje się nic nie znaczącą postacią, a losy kontynentu wydarzeniami tła. Droga do władzy i wygrana z Trockim pokazane są jak dobrze i strategicznie rozegrana partia szachów, w której Stalin wykazał się większą przenikliwością i cierpliwością.

Przez wiele przyszłych stuleci historycy będą pisać opasłe tomy , analizując przyczyny, dla których po śmierci Lenina Trocki przegrał walkę ze Stalinem. Znajdą dziesiątki i setki przyczyn, ale tak naprawdę była tylko jedna – Trocki nienawidził nudy, a Stalin ją uwielbiał. (s. 212)

Przez zakulisowe przesunięcia swoich zwolenników na wysokie stanowiska Stalin stopniowo ograniczał władzę Trockiego, a potem go po prostu przechytrzył podczas pogrzebu Lenina, podając mu złą datę. Wkrótce był w stanie pozbawić przeciwnika wszystkich publicznych funkcji i wygnać go z kraju.

Historię tworzą sprytni starcy, wykorzystując głupotę młodości

Lourie stworzył obraz umysłu opętanego swoją ideą, a także pragnieniem władzy i bezkompromisowym do niej dążeniem. Chociaż powieść mnie ani specjalnie nie wciągnęła, ani nie przestraszyła, to jednak zawiera wiele cennych czy zaskakujących spostrzeżeń i może być ciekawą interpretacją historii. Z pewnością nie był to czas stracony i – kto wie – może ten kawałek historii byłby przystępniejszy, gdyby poznawać go właśnie z tej literackiej strony.

Moja ocena: 6/10.

Richard Lourie, Autobiografia Stalina
Wydawnictwo Znak, Kraków 2013
Tłumaczenie: Jadwiga Piątkowska
Liczba stron: 320
ISBN: 978-83-240-2106-2

**********************************************************************************

Record of a possessed mind

I've been waiting for this book for a long time. First, I was looking for an edition in the Znak Proza series from 1999, and finally I got a newer edition from 2013. Then - as usual - it had to sit on the shelf for me to finally reach for it. I struggled a bit with this novel, to be honest, it surprised me and did not fully meet my expectations.

An expert on Russian issues

Richard Lourie is a translator, lecturer and writer born in 1940 in the United States. An expert on Russian issues, he was Gorbachev's translator and later an advisor to Hillary Clinton on Russian affairs in her 2008 election campaign. He learned translation theory from Czesław Miłosz, whom he later translated into English, alongside Aleksander Wat, Tadeusz Konwicki, Kazimierz Brandys, Jarosław Iwaszkiewicz and Stanisław Barańczak. Lourie is the author of six novels and two nonfiction books. The Autobiography of Joseph Stalin was published in 1999 and received wide attention.

Who is the real hero of the novel?

We meet Stalin as a child, we can look at the future dictator in his family home in Georgia when he is still Iosif Dzhugashvili, get to now his difficult relationship with his alcoholic father and his mother's expectations for her son's future. Then we learn about the times of exiles to Siberia, escapes, and repeated sentences. Stalin is building his network of contacts and trusted people, takes on his adopted name, and acts ruthlessly for the Bolsheviks. However, most of the book revolves around the character of Leon Trotsky, his sworn enemy. Moreover, the first sentence of the novel reads: "Leon Trotsky is trying to kill me" (p. 11). The relationship between Lenin's successor as General Secretary of the Central Committee and the People's Commissar for Military and Navy Affairs is the axis of the work, and the investigation conducted by Trotsky could greatly harm the Soviet dictator. It seems that Stalin has committed yet another crime that the world has no knowledge of, and the disclosure of which could lead to his immediate death.

Politics was murder in the proper context

It made me tired a lot. Party games, speeches, Stalin's thoughts on whether Trotsky would find out about his secret or not, what the philosopher and publicist was doing, what he was writing about, overshadowed the World War II taking place in Europe. Compared to the expelled communist revolutionary, Hitler seems to be an insignificant figure, and the fate of the continent seems to be background events. The path to power and the victory against Trotsky are shown like a well- and strategically played game of chess, in which Stalin showed greater insight and patience.

For centuries to come, historians will write weighty tomes analyzing why Trotsky lost the power struugle to Stalin after Lenin's death. They will find dozens, hundreds of reasons, but really there was only one - Trotsky hated boredom and Stalin loved it. (p. 212)

By moving his supporters to high positions behind the scenes, Stalin gradually limited Trotsky's power, and then simply outsmarted him during Lenin's funeral by giving him the wrong date. Soon he was able to deprive his opponent of all public functions and exile him from the country.

History is made by cunning old men exploiting the stupidity of youth

Lourie created an image of a mind obsessed with its idea, as well as the desire for power and an uncompromising pursuit of it. Although the novel did not particularly captivate me or scare me, it contains many valuable and surprising observations and may be an interesting interpretation of history. It was certainly not wasted time and - who knows - maybe this piece of history would be more accessible if we learned about it from this literary perspective.

My rating: 6/10.

Author: Richard Lourie
Title: The Autobiography of Joseph Stalin
Publishing House: Znak, Kraków 2013
Translation: Jadwiga Piątkowska
Number of pages: 320
ISBN: 978-83-240-2106-2