Znam i lubię twórczość Tove Ditlevsen,
więc z pewną ciekawością sięgnęłam po wydany w tym roku Pokój Vilhelma.
To ostatnia książka duńskiej pisarki, która rok po jej wydaniu zmarła śmiercią
samobójczą. Myślę, że ta powieść to swoiste pożegnanie, a może nawet
ostrzeżenie przed tym, co miało nadejść. Chociaż na początku książkę czytało mi
się bardzo ciężko, to zakończenie wbiło mnie w fotel.
Alter ego pisarki w centrum
wydarzeń
Główną bohaterką powieści jest
Lise, poetka, której twórczość cieszy się dużą popularnością. Kobieta ma
ukochanego syna, Toma, który właśnie dorasta i zaczyna się spotykać ze swoją
pierwszą dziewczyną, duże mieszkanie, z którego ma się wkrótce wyprowadzić, ma
również niezapłacone podatki, bo jak wiele ludzi pióra zupełnie nie ogarnia spraw
finansowych. Po dwudziestu latach opuścił ją mąż, Vilhelm, który odszedł do
kolejnej już z rzędu kochanki. To rozstanie wprawia jednak pewną sekwencję
wydarzeń w ruch, a bierność większości postaci nie zapobiegnie nadchodzącej
tragedii. Wiele wydarzeń z książki ma odbicie w życiu autorki, a Lise jest jej
alter ego.
Lise i Vilhelm nie byli bardzo
zgodnym małżeństwem, Vilhelm wiecznie poprawiał Lise, a ona starała się dopasować
do jego oczekiwań pod kątem ubioru, dbania o siebie, prowadzenia domu czy
wreszcie pisarstwa. Mężczyzna uważał, że to dzięki niemu i podsuwanym przez
niego lekturom jego żona tak rozkwitła literacko. Tymczasem Lise zaczęła wieść
niezależną egzystencję – ku oburzeniu męża wyjechała na zaproszenie do Związku
Radzieckiego, znalazła pierwszego kochanka, zaczęła pisać do gazet. Kiedy
jednak Vilhelm się wyprowadził, a jego miejsca nie zapełnił Kurt, lokator od
sąsiadku z góry, który nosił ubrania męża Lisy i starał się go naśladować, pisarka
zaczęła myśleć o śmierci i podjęła pewne poważne decyzje.
Mężczyźni, którzy zawodzą
Mężczyźni przedstawieni w książce
stanowią przykry widok. Począwszy od wspomnianego Kurta, który jest biernym
pionkiem, najpierw w rękach podstarzałej sąsiadki, która z nim sypia, a potem wpycha
go w ramiona Lise, a potem w domu pisarki i jej syna. Chowa się w swoim pokoju,
rzadko wychodzi, trwoni majątek ludzi, u których mieszka, nie ma stałego
zajęcia. Pewnego dnia po prostu wraca do swojego starego pokoju na górze. Vilhelm
z kolei jest skupiony głównie na sobie i na swojej karierze (jest redaktorem
naczelnym jednej z gazet), ma liczne kochanki, jest alkoholikiem, który ledwo
się trzyma na nogach, a kiedy dowiaduje się, że żona przypuszczalnie zrobi sobie
jakąś krzywdę, nie podejmuje żadnej reakcji, nie szuka jej, nie usiłuje jej pomóc.
Wraca do biura, składa broń. Syn Lise i Vilhelma jest z kolei rozpuszczonym
jedynakiem, zajętym swoim kotem, a potem – na szczęście – swoim budzącym się
życiem i młodością. On także nie ma na tyle uwagi, żeby pomóc matce i zapobiec
tragedii.
Początkowo czytałam książkę z
pewną odrazą, relacje i przestrzenie wydawały mi się duszne, brudne, odrażające,
przykre. Lise jest oderwana od rzeczywistości, unosząca ponad nią, krucha, choć
aktywna. Mężczyźni przebywają albo w swoich dusznych, zadymionych, ciemnych gabinetach,
albo w mrocznych spelunkach – knajpach, pełnych alkoholu i kobiet. Potem jednak
Ditlevsen ujęła mnie swoją wrażliwością, otwartością emocji, a w końcu –
postrzeganiem śmierci, która daje wolność. To książka trudna, ciężka, nieprędka
w lekturze, wymagająca, ale z każdą stroną coraz bardziej warta, by wytrwać do
końca. Polecam. Zapowiada się bardzo ciekawa nowa seria wydawnicza.
Moja ocena: 9/10.
Tove Ditlevsen, Pokój Vilhelma
Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2026
Tłumaczenie: Iwona Zimnicka
Liczba stron: 184
ISBN: 978-83-8396-201-6
**********************************************************************************
I am familiar with and enjoy Tove Ditlevsen’s
work, so I picked up Vilhelm’s Room—published this year—with some
curiosity. It is the Danish writer’s final book; she died by suicide a year
after its publication. I view this novel as a kind of farewell, or perhaps even
a warning of what was to come. Although I found the book a difficult read at
first, the ending left me stunned.
The Writer’s Alter Ego at the Center of Events
The novel’s protagonist is Lise, a highly
popular poet. She has a beloved son, Tom—who is coming of age and starting to
date his first girlfriend—and a large apartment she is soon to vacate; she also
has unpaid taxes, as, like many writers, she has absolutely no grasp of
financial matters. Her husband, Vilhelm, has left her after twenty years for
yet another mistress. This separation sets a chain of events in motion, and the
passivity of most characters fails to avert the impending tragedy. Many events in
the book mirror the author’s own life, and Lise serves as her alter ego.
Lise and Vilhelm did not have a harmonious
marriage; Vilhelm was constantly correcting Lise, while she tried to live up to
his expectations regarding her appearance, grooming, housekeeping, and even her
writing. The husband believed that his wife’s literary blossoming was due to
him and the reading material he provided. Meanwhile, Lise began to lead an
independent life—to her husband’s outrage, she travelled to the Soviet Union
upon invitation, took a lover, and began writing for newspapers. However, when
Vilhelm moved out and his place was not filled by Kurt—the upstairs neighbor’s
lodger, who wore Lise’s husband’s clothes and tried to imitate him—the writer
began to contemplate death and made some serious decisions.
Men Who Fail
The men portrayed in the book present a sorry
sight. Take the aforementioned Kurt: a passive pawn, first in the hands of an
aging neighbour who sleeps with him and then pushes him into Lise’s arms, and
later within the household of the writer and her son. He hides in his room,
rarely ventures out, squanders the assets of the people he lives with, and has
no steady job. One day, he simply returns to his old room upstairs. Vilhelm,
for his part, is focused primarily on himself and his career (he is a newspaper
editor-in-chief); he has numerous mistresses and is an alcoholic who can barely
stay on his feet. When he learns that his wife might be about to harm herself,
he does nothing—he neither searches for her nor attempts to help. He simply
returns to his office and gives up. Lise and Vilhelm’s son, in turn, is a
spoiled only child preoccupied with his cat and later—fortunately—with his own
awakening youth and life. He, too, lacks the attentiveness needed to help his
mother and avert the tragedy.
At first, I read the book with a certain
aversion; the relationships and settings struck me as stifling, sordid,
repulsive, and unpleasant. Lise is detached from reality—floating above
it—fragile yet active. The men spend their time either in their stuffy,
smoke-filled, dark studies or in gloomy dives—taverns awash in alcohol and
women. Yet, Ditlevsen eventually won me over with her sensitivity, emotional
openness, and—ultimately—her perception of death as a source of freedom. It is
a difficult, heavy, and demanding book—not a quick read—but with every page, it
proves increasingly worth the effort of seeing it through to the end. I
recommend it. It promises to be a fascinating new publishing series.
My rating: 9/10.
Author: Tove Ditlevsen
Title: Vilhelm’s Room
Publishing House: Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2026
Translation: Iwona Zimnicka
Page count: 184
ISBN: 978-83-8396-201-6
