Jon Krakauer, Wszystko za życie (Into the Wild)

Idealizm może zabić

Powieść Jona Krakauera Wszystko za życie, wydana po raz pierwszy w 1996 roku pod tytułem Into the Wild (W dzicz), niemal od raz stała się bestsellerem. To druga, po Eigerze wyśnionym, książkowa publikacja amerykańskiego wspinacza, dziennikarza i pisarza, poprzedzająca wydanie kolejnego wydawniczego hitu – Wszystko za Everest (1998). Przyznać trzeba, że Krakauera czyta się fantastycznie, a jego książki są w zasadzie nieodkładalne.

Próba rekonstrukcji

Bohaterem Wszystko za życie jest Christopher McCandless, urodzony w 1968 roku, który po zakończeniu swojej edukacji wybrał życie wędrowca, włóczęgi, którego ukoronowaniem miała być wyprawa na Alaskę. Tak w kwietniu 1992 roku młody mężczyzna znalazł się na szlaku Stampede, gdzie niespełna 30 kilometrów od najbliższej cywilizacji przeżył niecałe 120 dni. McCandless tak bardzo spieszył się na wymarzoną wyprawę, że nie przygotował się do niej dostatecznie dobrze. Jako zapas żywności wziął ze sobą 5 kilo ryżu, miał również karabin Remington i naboje, śpiwór i solidne buty, podarowane mu przez podwożącego go kierowcę. Krakauer stara się dotrzeć do jak największej ilości ludzi, którzy Chrisa (mianującego się również Alexem Supertrampem) miało okazję poznać podczas jego wędrownego życia, rozmawia z nimi, stara się nakreślić jak najlepszy, jak najdokładniejszy portret młodego idealisty, odtwarza jego wędrówkę po Stanach Zjednoczonych.

Niejednoznaczny bohater

Jest to swoisty portret podwójny – z jednej strony mamy mężczyznę koło dwudziestego roku życia, zaczytanego w Jacku Londonie, Henrym Davidzie Thoreau, Lwie Tołstoju i Marku Twainie, który odrzucał społeczeństwo i jego kapitalistyczne zapędy, a z drugiej strony – samolubnego młodzieńca zaspokajającego tylko swoje potrzeby, nie odzywającego się do swoich rodziców, którzy w tym czasie mocno się o syna martwili i aktywnie go poszukiwali. Krakauer stawia tezę, że McCandless przeszedł wewnętrzną przemianę podczas swojego pobytu na Alasce i próbował wrócić do cywilizacji, ale uniemożliwiła mu to wezbrana rzeka (oraz brak odpowiedniej mapy i wcześniejszego rozeznania terenu). Chłopak zmarł z głodu oraz zatrucia pokarmowego w połowie sierpnia, a jego rozkładające się, ważące zaledwie 30-kilogramów ciało zostało znalezione przez myśliwych niecałe trzy tygodnie później.

Przeżyć życie w pełni

W zasadzie książka Krakauera najlepsze podsumowanie ma na tylnej okładce. Sean Penn, który po przeczytaniu powieści zdecydował się na jej ekranizację w 2006 roku, mówi: „Najbardziej poruszyło mnie w tej historii to, że dzieciak w tak krótkim czasie zdołał przeżyć swoje życie w pełni”. Szkoda tylko, że rodzina nie mogła poznać go po przemianie, a on sam nie miał możliwości dania świadectwa. Pewnie wtedy historia, pozbawiona dramatycznego zakończenia, nie budziłaby takiego zainteresowania, a autobusu, w którym żył i zmarł na Alasce bohater, nie trzeba by było usuwać z miejsca ze względu na niekończące się pielgrzymki i turystów pakujących się w niebezpieczeństwo. Romantyczny bohater – idealista wciąż jest nośnym materiałem w kulturze, budzącym niezdrowe fascynacje i chęć naśladownictwa. Dla mnie ciekawy reportaż, choć główna postać książki budzi mieszane uczucia.

Moja ocena: 7/10.

Jon Krakauer, Wszystko za życie
Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2021
Tłumaczenie: Rafał Lisowski
Liczba stron: 232
ISBN: 978-83-8191-248-8

**********************************************************************************

Idealism Can Kill

Jon Krakauer's novel Into the Wild, first published in 1996, almost immediately became a bestseller. It is the second book publication, after Eiger Dreams, by the American climber, journalist and writer, preceding the release of another publishing hit - Into Thin Air (1998). It must be admitted that Krakauer is a fantastic read, and his books are basically unputdownable.

Attempt at reconstruction

The hero of Into the Wild is Christopher McCandless, born in 1968, who after completing his education chose the life of a wanderer, a vagabond, the crowning achievement of which was to be an expedition to Alaska. Thus, in April 1992, the young man found himself on the Stampede trail, where less than 30 kilometers from the nearest civilization he survived for less than 120 days. McCandless was in such a hurry to go on his dream trip that he didn't prepare well enough. He took 5 kilos of rice with him as a food supply, he also had a Remington rifle and cartridges, a sleeping bag and sturdy boots, given to him by the driver who gave him a lift. Krakauer tries to reach as many people as possible who had the opportunity to meet Chris (also calling himself Alex Supertramp) during his wandering life, talks to them, tries to draw the best, most accurate portrait of the young idealist, recreates his journey across the United States.

Ambiguous Hero

This reconstruction brings a kind of a double portrait – on the one hand, we have a man in his twenties, Alex Supertramp, a reader of Jack London, Henry David Thoreau, Leo Tolstoy and Mark Twain, who rejected society and its capitalist tendencies, and on the other – a selfish youngster Christopher McCandless who only satisfied his own needs, not speaking to his parents, who at that time were very worried about their son and actively searching for him. Krakauer puts forward the thesis that McCandless underwent an internal transformation during his stay in Alaska and tried to return to civilization, but was prevented from doing so by a swollen river (as well as the lack of a proper map and prior reconnaissance of the area). The boy died of starvation and food poisoning in mid-August, and his decomposing body, weighing only 30 kilograms, was found by hunters less than three weeks later.

Living Life to the Fullest

In fact, the best summary of Krakauer's book is on the back cover. Sean Penn, who after reading the novel decided to adapt it for the screen in 2006, says: "What moved me most about this story was that in such a short time, this kid managed to live his life to the fullest." It's just a shame that his family couldn't get to know their son after his transformation, and he himself didn't have the opportunity to bear witness. Perhaps then the story, devoid of a dramatic ending, wouldn't have aroused such interest, and the bus in which the hero lived and died in Alaska wouldn't have had to be removed from its place because of endless pilgrimages and tourists getting into danger. The romantic hero - the idealist is still a material that carries weight in culture, arousing unhealthy fascinations and the desire to imitate. For me, it's an interesting reportage, although the main character of the book arouses mixed feelings.

My rating: 7/10.

Author: Jon Krakauer
Title: Into the Wild
Publishing House: Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2021
Translation: Rafał Lisowski
Number of pages: 232
ISBN: 978-83-8191-248-8

David Vann, Legenda o samobójstwie (Legend of a Suicide)

Ile prawdy jest w legendzie?

Czasami przeczytaną książkę odkłada się z refleksją – ależ to było dziwne! Tak też było w przypadku Legendy o samobójstwie Davida Vanna, która może być czytana jako jedna powieść albo jako zbiór opowiadań i dłuższa nowela Wyspa Sukkawan (jak zresztą podaje hasło Wikipedii poświęcone autorowi). Pozycja została dosłowne obsypana nagrodami, i choć z początku czytało mi się ją fantastycznie, to naprawdę odkładałam ją z mieszanymi uczuciami.

Osobista proza Davida Vanna

David Vann jest amerykańskim pisarzem, urodzonym w 1966 roku na Alasce, co stanowiłoby pierwszy wątek autobiograficzny publikacji. Drugim jest samobójstwo jego ojca – w przeciwieństwie do bohatera powieści, Roya, pisarz jako dziecko nie zdecydował się towarzyszyć swojemu rodzicowi w wyprawie na jedną z alaskańskich wysp, i dwa tygodnie później jego ojciec popełnił samobójstwo. Legenda o samobójstwie igra z tymi faktami, przeinacza je, wypróbowuje inne konfiguracje wydarzeń. W zasadzie po zakończeniu książki nie wiemy, co było prawdą, a co fikcją, i co wydarzyło się naprawdę. Trochę jak w legendach – występuje wiele wersji tych samych wydarzeń, ale która jest prawdziwa – nie wiadomo.

Literackie rozliczenie z przeszłością

W pierwszym opowiadaniu Ichtiologia ojciec Roya popełnia samobójstwo na swojej łodzi Osprey. W noweli Wyspa Sukkawan jest odwrotnie. Roy decyduje się pojechać ze swoim ojcem na rok na Alaskę, zaszyć się na wyspie i spróbować tam przeżyć w ciężkich warunkach, zdani tylko na siebie. Od początku idzie im średnio, nie są odpowiednio przygotowani na takie życie, a zapasy już w pierwszych tygodniach wyjadają im niedźwiedzie. Ojciec dzieli się ze swoim synem szczegółami swojego życia, które niekoniecznie powinny być dla niego przeznaczone – o tym, jak zdradzał swoją żonę, matkę Roya, o swoim poszukiwaniu męskości. Chłopak początkowo sądzi, że nie da rady, chce wracać do domu, jednak po jakimś czasie się poddaje. Wtedy następuje moment zwrotny:

Ojciec wyłączył odbiornik i się podniósł. Stał, patrząc na Roya w wejściu do chaty, rozejrzał się po pokoju, jakby jakiś drobiazg go zawstydził i jakby chciał coś powiedzieć. Ale nic nie powiedział. Podszedł do Roya, podał mu pistolet, po czym włożył kurtkę i buty i wyszedł.

              Roy patrzył, aż ojciec zniknął między drzewami, potem spojrzał na pistolet w swojej dłoni. Kurek był odciągnięty, w środku wdział mosiężny nabój. Zabezpieczył broń, odsuwając lufę od siebie, a potem znów ją odbezpieczył, przystawił sobie lufę do głowy i strzelił. (s. 144)

W tym momencie opowiadanie na chwilę staje. Formalnie, bo kończy się część pierwsza, ale również fabularnie. Jakby świat zwolnił do całkowitego zatrzymania, by wraz z częścią drugą ruszyć z kopyta. Taki zwrot akcji jest tak zaskakujący, niespodziewany, niczym nieuzasadniony, że czytałam ten fragment kilka razy, by się przekonać, że dobrze rozumiem. Nowela Wyspa Sukkwan wyróżnia się spośród innych tekstów w tym zbiorze, szokuje realizmem opisu, zaskakuje zmiennym tempem akcji. Pozostałe opowiadania nie mają takiej siły rażenia, wydają się wariacjami na temat tego, co się wydarzyło lub mogło wydarzyć.

Czy książka o samobójstwie może pokazywać poczucie humoru?

Sądzę, że aby przekonać się, czy warto przeczytać całość książki, wystarczy przeczytać pierwsze opowiadanie Ichtiologia. Pięcioletni Roy karmiący rybki w akwarium plasterkami ogórków konserwowych to niezapomniany widok, i dano już nie śmiałam się nad książką w głos. Ten tekst, błyskotliwy i poetycki jednocześnie, daje dobrą próbkę stylu Vanna, gdzie akcja toczy się wartko, bez zbędnego filozofowania.

Nie mam jednoznacznej odpowiedzi, czy jest to dobra książka. Myślę, że jest nierówna i może sprawiać, że czytelnik będzie czuł się niepewnie. Nie wiemy, co jest prawdą, a co literacką fikcją, możemy obejrzeć rzeczywistość w kilku różnych wydaniach, ale autor nie sugeruje nam w żaden sposób, która wersja tej rzeczywistości jest prawdziwa. Paradoksalnie, szacując ze szczegółowości opisu i zapadalności w pamięć, nie ta, która wydarzyła się w prawdziwym życiu autora. Jest to jakby literackie przepracowanie traumy doświadczonej w dzieciństwie, napisane bezkompromisowo, surowym stylem, a jednocześnie urzekającym językiem i z poczuciem humoru. Sądzę, że będę chciała do tej książki jeszcze wrócić, by zobaczyć, co mi umknęło, na co nie zwróciłam uwagi, i nacieszyć się pięknym stylem autora.

Moja ocena: 7/10.

David Vann, Legenda o samobójstwie
Wydawnictwo Pauza, Warszawa 2018
Tłumaczenie: Dobromiła Jankowska
Liczba stron: 256
ISBN: 978-83-949414-0-6

*****************************************************************************

How much truth is there in a legend?

Sometimes when you read a book, you put it down with reflection - how strange it was! This was the case with David Vann's Legend of a Suicide, which can be read as a single novel or as a collection of short stories and a longer novella Sukkawan Island (as the Wikipedia entry dedicated to the author states). The position was literally showered with awards, and although it was fantastic to read at first, I really put it down with mixed feelings.

Personal prose of David Vann

David Vann is an American writer, born in 1966 in Alaska, which would be the first autobiographical theme of the publication. The second is the suicide of his father - unlike the protagonist of the novel, Roy, the writer as a child decided not to accompany his parent on an expedition to one of the Alaskan islands, and two weeks later his father committed suicide. Legend of a Suicide plays with these facts, distorts them, tries different configurations of events. In fact, after the end of the book, we do not know what was true and what was fiction, and what really happened. A bit like in legends - there are many versions of the same events, but which is true - it is not known.

A literary settlement with the past

In the first short story titled Ichthyology, Roy's father commits suicide on his boat Osprey. In the novella Sukkawan Island, the opposite is true. Roy decides to go with his father to Alaska for a year, hide on the island and try to survive there in harsh conditions, on their own. From the very beginning, they are doing poorly, they are not properly prepared for such a life, and their supplies are eaten up by the bears in the very first weeks. The father shares details of his life with his son that shouldn't have been shared - about how he cheated on his wife, Roy's mother, about his search for manhood. At first, the boy thinks he can't make it, he wants to go back home, but after some time he gives up. Then comes the turning point:

The father turned off the receiver and got up. He stood looking at Roy in the entrance to the cabin, looking around the room as if some trifle had embarrassed him and he wanted to say something. But he didn't say anything. He walked over to Roy, handed him the gun, then put on his jacket and boots and left.

Roy watched until his father disappeared into the trees, then looked down at the gun in his hand. The hammer was cocked, a brass cartridge was inserted inside. He cocked the safety by pushing the barrel away from him, then cocked the safety again, put the barrel to his head, and fired. (p. 144)

At this point, the story stops for a moment. Formally, because the first part ends, but also in terms of plot. As if the world slowed down to a complete stop, only to start off with the second part. Such a twist is so surprising, unexpected, unjustified that I read the passage several times to make sure that I understood correctly. The novella Sukkwan Island stands out from other texts in this collection, it shocks with the realism of the description, it surprises with the changing pace of the action. The other stories don't have that impact, they seem to be variations on what happened or could have happened.

Can a story about a suicide have a considerable amount of sense of humour?

I think that to see if it is worth reading the whole book, it is enough to read the first story Ichthyology. Five-year-old Roy feeding the fish in the aquarium with slices of pickles is an unforgettable sight, and I haven't laughed out loud over a book for quite a while now. This text, both brilliant and poetic at the same time, gives a good sample of Vann's style, where the action moves quickly, without undue philosophizing.

I don't have a definite answer as to whether this is a good book. I think it's uneven and can make the reader feel insecure. We do not know what is true and what is fiction, we can see reality in several different editions, but the author does not suggest in any way which version of this reality is true. Paradoxically, judging from the detail of the description and memory, not the one that happened in the author's real life. It is like a literary work through the trauma experienced in childhood, written in an uncompromising, raw style, and at the same time captivating language and a sense of humor. I think I will come back to this book again to see what I missed, what I didn't pay attention to, and enjoy the author's beautiful style.

My rating: 7/10.

Author: David Vann
Title: Legend of a Suicide
Pauza Publishing House, Warsaw 2018
Translation: Dobromiła Jankowska
Number of pages: 256
ISBN: 978-83-949414-0-6