Aleksandra Zbroja, Muszę ci coś powiedzieć

Między chcieć a musieć jest ogromna różnica

Powieść Agaty Zbroi Muszę ci coś powiedzieć zobaczyłam, klasycznie, na półce nowości w lokalnej bibliotece. Ponieważ czytałam wcześniej inną książkę Autorki, Mireczek, z ochotą i chęcią sięgnęłam po najnowszą pozycję. Uczucia miałam początkowo mieszane.

Mam HIV

Bohaterka powieści, Joanna Mszałek, pochodzi z niewielkiej miejscowości, rozpoczęła studia, które ciągnie na czwórkach, ale ma też poprawkę, jest przy kości i bardzo chciałaby przeżyć z kimś swój pierwszy raz. Więc go przeżywa, pijana, po weselu, z ojcem swojej koleżanki. Wydaje się, że los uśmiecha się do niej, kiedy na wakacjach poznaje chłopaka od siebie z wioski, Daniela, i para po krótkiej znajomości postanawia wyjechać razem na Tajwan, gdzie Daniel studiował i obecnie ma pracę. Asia podejmuje decyzję, żeby wyjechać z Danielem. Ponieważ chłopak pracuje niemal non stop i związek im się nie układa, dziewczyna znajduje sobie przyjaciół, a dzięki nim dalej pracę jako nauczycielka angielskiego na zastępstwo. Kiedy dostaje propozycję pracy na stałe, dostaje również skierowanie na test na obecność wirusa HIV i okazuje się, że jest on pozytywny. Udaje jej się zafałszować wyniki drugiego testu i w ten sposób unika deportacji z Tajwanu. I tak w zasadzie zaczyna się najważniejsza część książki – życie z HIV.

Mechanizm zakażenia

Wiemy, że bohaterka jest zakażona niemal od pierwszego akapitu i Zbroja cały koncept książki opiera na tym motywie. Mniej więcej do połowy książki wiodła mną ciekawość, jak to się stało, że Asia zaraziła się wirusem, to jednak było to dla mnie trochę za mało. Sens książki dostrzegłam dopiero, kiedy Autorka opisała mechanizm działania choroby (wirus HIV zakaża komórki posiadające receptor CD4 znajdujący się na powierzchni limfocytów pomocniczych Th, ale także powierzchni dendrytów, makrofagów, monocytów, eozynofilów; podczas replikacji wirus powoduje spadek limfocytów CD4+ i upośledza działanie układu odpornościowego; nieleczony może prowadzić do AIDS). Autorka konfrontuje nas ze wszystkimi obawami zdrowych ludzi (jak można się zarazić), ale też uspokaja, co nie zaraża. Pokazuje w przystępny i społeczny sposób mechanizm działania choroby. Normalizuje to pojęcie pokazując, że nosiciele wirusa, dzięki nowoczesnym lekom, mogą żyć jak zwyczajni członkowie społeczeństwa, zakładać rodziny, mieć dzieci.

Życie z chorobą

Autorce udaje się poruszyć jeszcze jeden ważny temat – życie z chorobą w ogóle, na różnych przykładach. Z jednej strony mamy Joasię, która zaraża się budzącym przerażenie wirusem i uczy się żyć po tym, jak „spotkało ją najgorsze”. Ale też pisze o matce Joanny, która choruje na raka piersi, i jej choroba staje się najważniejszym elementem codzienności rodziny. Matka mówi:

-- Wygodnie bywa w chorobie, przytulnie. Mówią ci, co robić i o jakim czasie. Nie musisz myśleć, co za pięć lat osiągniesz, co za dekadę, bo liczy się tylko, że teraz masz badanie krwi, a potem rezonans. Po wyzdrowieniu człowiek nie wie, jak te wszystkie nagle odzyskane lata planować. Bo co to jest rok bez rezonansu? Co to są dwa lata? Strach się przyzwyczaić, że to wszystko może tak trwać i trwać. [...] Ale jak choroba wraca, kiedy zdrowiejesz drugi raz, czujesz, że trzeciej szansy nie będzie. Na wszelki wypadek jedną nogą stoisz w świecie chorych, żeby nie wypaść z obiegu. (s. 308)

Myślę, że mało kto potrafi spojrzeć na chorobę z takiej perspektywy, i właśnie po to się czyta książki – żeby ją dostrzec.

Lektura potrzebna

Podsumowując, mimo początkowego nieprzekonania uważam, że książka jest dobra i ważna, z kilku powodów. Demityzuje nosicieli wirusa HIV, pokazuje ich jako normalnych ludzi, często zakażonych przypadkiem, można powiedzieć – niesprawiedliwie. Po drugie, pokazuje okrutny, krzywdzący, przepełniony lękiem odbiór społeczny, przytacza raniące komentarze, pełne lęku albo agresji spojrzenia, ogrom hejtu. Po trzecie, pokazuje układanie sobie życia z wirusem, budowanie relacji, normalizację „najstraszniejszego”. Myślę, że dla osób chorych to może być leczenie z traumy. A dla osób zdrowych – pokazanie innej perspektywy, nauczenie wrażliwości, ale też zrozumienia natury choroby i na ile jest ona dla nas groźna. Moim zdaniem trzeba, i dziękuję Autorce za jej wielką wrażliwość na przeżycia i cierpienia innych.

Moja ocena: 7/10.

 

Aleksandra Zbroja, Muszę ci coś powiedzieć
Wydawnictwo Agora, Warszawa 2025
Liczba stron: 376
ISBN: 978-83-838-0253-4

**********************************************************************************

There's a Huge Difference Between Wanting and Having to

I saw Agata Zbroja's novel, I Have to Tell You Something, on the book shelf with new publications at the local library, as usual. Having previously read another book by the author, Mireczek, I eagerly and somewhat greedily picked up the latest title. My feelings were initially mixed, but read till the end to see the final judgement.

I Have HIV

The novel's protagonist, Joanna Mszałek, comes from a small town, started college and is getting B grades, but she also has to retake one exam in September. Physically insecure,  chubby, and desperately wants to experience her first time with someone. So she experiences it, drunk, after a wedding, with her friend's father. It seems fate smiles on her when, while on vacation, she meets a boy from her village, Daniel, and after a short acquaintance, the couple decides to go together to Taiwan, where Daniel studied and currently works. Joanna decides to go with Daniel. Because he works almost constantly and their relationship isn't working out, she finds friends, and thanks to them, she continues her job as a substitute English teacher. When she's offered a permanent job, she's also referred for an HIV test, which turns out to be positive. That comes as a complete shock. She manages to falsify the results of the second test, thus avoiding deportation from Taiwan. And that's essentially where the most important part of the book begins – living with HIV.

Mechanism of Infection

We know the protagonist is infected almost from the first paragraph, and Zbroja bases the entire concept of the book on this motif. About halfway through the book, I was curious about how she contracted the virus, but that wasn't enough for me. I only really grasped the book's meaning when the author described the mechanism of the disease (HIV infects cells with the CD4 receptor, found on the surface of helper T lymphocytes, but also on the surfaces of dendrites, macrophages, monocytes, and eosinophils; during replication, the virus causes a decrease in CD4+ lymphocytes and impairs immune function; if left untreated, it can lead to AIDS). The author confronts us with all the fears of healthy people (how one can become infected), but also reassures us about what isn't dangerous or does not pose a threat. She presents the mechanism of the disease in an accessible and socially relevant way. She normalizes this concept by showing that, thanks to modern medications, virus carriers can live like ordinary members of society, start families, and have children.

Living with the disease

The author manages to touch on another important topic – living with the disease in general, through various examples. On the one hand, we have Joasia, who contracts the terrifying virus and learns to live after "the worst has happened to her." But Zbroja also writes about Joanna's mother, who has breast cancer, and her illness becomes the most important element of the family's daily life. The mother says:

-- It's comfortable, cozy, being sick. They tell you what to do and when. You don't have to think about what you'll achieve in five years, what you'll achieve in a decade, because all that matters is that you have a blood test now and then an MRI. After recovery, you don't know how to plan all those suddenly regained years. Because what's a year without an MRI? What's two years? It's scary to get used to the fact that it can all go on and on. [...] But when the disease returns, when you recover for the second time, you feel there won't be a third chance. Just in case, you keep one foot in the world of the sick, so as not to fall out of the loop. P. 308

I think few people can look at the disease from this perspective, and that's precisely why we read books – to have a chance to see it.

A must-read

In summary, despite my initial hesitation, I think the book is good and important for several reasons. It demystifies HIV-positive people, portraying them as normal people, often infected accidentally, one might say – unfairly. Secondly, it shows the cruel, unfair, fear-filled social perception, citing hurtful comments, fearful or aggressive glances, and a huge amount of hate. Thirdly, it shows how to manage life with the virus, building relationships, and normalizing the "most terrible thing." I think that for people with HIV, reading it can become a start of a healing process from trauma. And for healthy people – it's about showing a different perspective, teaching sensitivity, but also understanding the nature of illness and its mechanisms. In my opinion, it is a must-read, and I thank the author for her great attention and sensitivity to the experiences and suffering of others.

My rating: 7/10.

 

Author: Aleksandra Zbroja
Title: I Have to Tell You Something (book not translated to English as of June 2026)
Agora Publishing House, Warsaw 2025
Number of pages: 376
ISBN: 978-83-838-0253-4