Tomasz Szlendak, Miłość nie istnieje

Miłość jako baśniowy jednorożec

O książce Tomasza Szlendaka przeczytałam w jakimś zestawieniu książek o miłości, co z perspektywy czasu wydaje się być dość ironiczne. Jak to z polecajkami bywa, zapamiętałam Autora i tytuł, to już dużo, i zamówiłam sobie książkę w bibliotece. Goniona terminem oddania zabrałam się za książkę z pewną ostrożnością (nie dałam rady słuchać audiobooka, wymagał ode mnie za dużo skupienia), a okazało się, że tą przepełnioną ciekawymi badaniami analizę współczesnego rozumienia miłości połyka się niemal na jedno posiedzenie. To jedna z lepszych książek, które czytałam w tym roku.

Słów kilka o Autorze

Tomasz Szlendak to urodzony w 1974 roku socjolog, profesor zwyczajny na Wydziale Filozofii i Nauk Społecznych na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu oraz Dyrektor Szkoły Doktorskiej Nauk Społecznych UMK, laureat wielu stypendiów i nagród. Szlendak jest głównie Autorem prac naukowych, więc wydana w ubiegłym roku Miłość nie istnieje (2025) to chyba pierwsza popularnonaukowa praca wydana samodzielnie w szerokim nakładzie.

Zmiana roli miłości

Autor podzielił swoją pozycję na dwie części – „Jak wygląda jednorożec”, gdzie przygląda się funkcjom społecznym miłości romantycznej, oraz zmianom zachodzącym w społeczeństwie i co z nich wynika. Dużo uwagi poświęca autor aplikacjom randkowym typu Tinder, dochodząc do ciekawych wniosków. W części drugiej – „Nowe układanki”, Autor przygląda się postrzeganiu miłości w innych kulturach, głównie azjatyckich (Chiny, Japonia, ale też RPA), jak również potencjalnych dalszych możliwościach rozwoju miłości i jej prawnych uwarunkowań (małżeństwa zawierane na określony okres czasu, poliamoryzm, związek otwarty). Dawniej funkcją miłości romantycznej było łączenie ludzi w trwałe pary, co zapewniało spokojne warunki do wychowywania potomstwa zwłaszcza ekonomicznie. Odpowiednio zaaranżowane związki świadczyły o statusie społecznym i majątkowym. Obecnie ta funkcja miłości romantycznej traci na znaczeniu, zwłaszcza w Europie Zachodniej i Środkowej, gdzie łatwiej jest się utrzymać i stałość małżeństwa nie definiuje sytości potomków. Co się więc zmieniło? Status ekonomiczny kobiet i ich wykształcenie i zarobki, a co za tym idzie – również oczekiwania. Kobiety poszukują partnerów na tym samym lub wyższym poziomie zasobów, mężczyźni patrzą w dół. W związku rosnącą pozycją kobiet zmniejsza się pula kandydatów do wyboru, a rośnie pula mężczyzn niewybieralnych. Co z kolei sprawia, że mężczyźni postrzegani jako atrakcyjni mogą przebierać w kandydatkach i traktować je z mniejszym lub znikomym zaangażowaniem, co z kolei prowadzi ro rosnącego rozczarowania kobiet.

Zmiana sposobu poszukiwania partnerów

Zmienił się również sposób, w który poznajemy potencjalnych nowych partnerów, oraz pula kandydatów do wyboru. Aplikacje randkowe prowadzą do platformizacji intymności (s. 81). Z jednej strony wydaje się, że opcje wyboru są nieskończone, z drugie zaś za wiele możliwości prowadzi do niepodejmowania jakichkolwiek decyzji. Po drugie, zawyżamy oczekiwania wobec naszych potencjalnych partnerów i sami siebie postrzegamy w znacznie lepszym świetle. Ludzie stają się towarem, który trzeba jak najlepiej wystawić, stajemy się swoją własną marką, w którą wciąż trzeba inwestować, żeby była atrakcyjna na rynku. Oceniamy innych ludzi jak towar, starając się zawczasu dowiedzieć o nich jak najwięcej, co odziera znajomość z tajemnicy i ogranicza wyobraźnię. Wreszcie – samym twórcom aplikacji też nie zależy, by ludzie odnajdywali swoje drugie połówki – dzięki temu interes wciąż się kręci.

Zmiana roli miłości

Autor dochodzi więc do następujących wniosków – interesy płci stają się sprzeczne, intymność podlega platformizacji, a na rynku seksualnym rządzi postępujący ekskluzywizm (s. 159). Ponieważ posiadanie potomstwa staje się coraz mniejszym priorytetem, zmienia się również funkcja miłości romantycznej, dawniej pozwalająca w ekonomicznym spokoju wychować potomstwo. Autor dąży ku tezie, że miłość, tak jak ją znamy, nie jest już dłużej możliwa w realizacji. Staje się instrumentem służącym samopoznaniu (s. 271), czymś życiu towarzyszącym, a nie obowiązkowym elementem. Jej wartość leży w poczuciu bezpieczeństwa i przyjaźni, która powstaje na bazie miłości, na byciu z osobą, która zapewni nam czułość i wsparcie, kiedy tego potrzebujemy, choć może nie zaspokajać wszystkich naszych potrzeb, które można realizować gdzie indziej.

Ciekawy kawałek literatury

Czy się zgadzam z tezami Autora czy nie, książkę czytało mi się znakomicie, zmusiła mnie bowiem do zastanowienia się nad różnymi aspektami miłości, na którymi do tej pory się nie zastanawiałam. Szlendak przytacza setki różnych badań i statystyk, patrzy na wiele omawianych tematów z różnych perspektyw, a to wszystko robi w formacie popularnonaukowym, niezbyt skomplikowanym językiem, wymagającym jednak skupienia i uwagi. Rzadko w takim tempie i z takim zainteresowaniem czytam książki okołonaukowe, bo najczęściej są nudne i nieprzystępne. Mnie Miłość nie istnieje wciągnęła, zaciekawiła i zmusiła do refleksji, jestem również przekonana, że przy następnej lekturze wyciągnęłabym dla siebie coś innego. Polecam!

Moja ocena: 8/10.

Tomasz Szlendak, Miłość nie istnieje
Wydawnictwo Znak, Kraków 2025
Liczba stron: 366
ISBN: 978-83-240-9242-0

******************************************************************************

Love as a Fairytale Unicorn

I read about Tomasz Szlendak's book in some compilation of books about love, which, in retrospect, seems rather ironic. As is often the case with recommendations, I remembered the author and the title—that's quite a lot—and ordered the book from the library. Keenly pressed for time, I approached the book with some caution (I couldn't listen to the audiobook; it demanded too much of my concentration), but it turned out that this analysis of the contemporary understanding of love, filled with fascinating research, could be devoured in almost one sitting. It's one of the best books I've read this year.

A Few Words About the Author

Tomasz Szlendak, born in 1974, is a sociologist, a professor at the Faculty of Philosophy and Social Sciences at Nicolaus Copernicus University in Toruń, and the Director of the Doctoral School in Social Sciences at the same place. He has received numerous scholarships and awards. Szlendak is primarily an author of scholarly works, so last year's Love Does Not Exist (2025) is perhaps the first widely self-written popular science work.

The Changing Role of Love

The author divided his work into two parts: "What Does a Unicorn Look Like?", which examines the social functions of romantic love, and the changes taking place in society and their implications. He devotes considerable attention to dating apps like Tinder, reaching interesting conclusions. In the second part, "New Puzzles," the author examines the perception of love in other cultures, primarily Asian (China, Japan, but also South Africa), as well as potential further developments of love and its legal conditions (marriages concluded for a fixed period, polyamorous relationships, open relationships). Historically, the function of romantic love was to unite people in lasting couples, providing a peaceful environment for raising children, especially economically. Properly arranged relationships reflected social and financial status of the married couple. Currently, this function of romantic love is losing its importance, especially in Western and Central Europe, where it's easier to maintain a living and the stability of marriage doesn't determine the well-being of offspring. So what has changed? Women's economic status, education, and earnings, and consequently, expectations. Women seek partners with the same or higher level of resources, while men look downward. Due to women's growing power, the pool of candidates to choose from is shrinking, while the pool of unselectable men is growing. This, in turn, means that men perceived as attractive can choose among many candidates and treat them with less or no commitment, which in turn leads to growing disappointment among women.

Changing the Way We Find Partners

The way we meet potential new partners has also changed, as has the pool of candidates to choose from. Dating apps are leading to the platformization of intimacy (p. 81). On the one hand, it seems that the options are endless, but on the other, too many options lead to indecision. Secondly, we raise our expectations of our potential partners and perceive ourselves in a much more favorable light. People become commodities that need to be presented in the best possible way; we become our own brands, constantly needing investment to remain attractive in the marketplace. We judge others as commodities, striving to learn as much about them as possible in advance, which strips friendships of their mystery and limits our imagination. Finally, the app creators themselves don't seem to care about people finding their soul mates either—which keeps business afloat.

The Changing Role of Love

The author thus reaches the following conclusions: the interests of the sexes are becoming conflicting, intimacy is being platformed, and the sexual market is being ruled by increasing exclusivity (p. 159). As having children becomes a decreasing priority, the function of romantic love, once allowing for the economic peace of mind of raising children, is also changing. The author argues that love, as we know it, is no longer feasible. It is becoming an instrument of self-discovery (p. 271), a companion to life, rather than a mandatory element. Its value lies in the sense of security and friendship that arises from love, from being with someone who provides us with tenderness and support when we need it, even though they may not meet all our needs, which can be fulfilled elsewhere.

An Interesting Piece of Literature

Whether I agree with the author's thesis or not, I thoroughly enjoyed reading this book. It forced me to consider various aspects of love that I hadn't considered before. Szlendak cites hundreds of different studies and statistics, looks at many of the topics discussed from different perspectives, and does all of this in a popular science format, using language that isn't too complicated, yet requires focus and attention. I rarely read science-related books at such a pace and with such interest, because they are usually boring and inaccessible. I found Love Does Not Exist captivating, intriguing, and thought-provoking. I'm also convinced that I'd pick up something else the next time I read it. I recommend it!

My rating: 8/10.

Author: Tomasz Szlendak
Title: Love Does Not Exist (not translated to English as of May 2026)
Publishing House: Znak, Kraków 2025
Number of pages: 366
ISBN: 978-83-240-9242-0