Po niewielką – wbrew tytułowi – Księgę lata, wydaną przepięknie w
tym roku przez wydawnictwo Czarne, sięgnęłam, by zacząć kompletować dostępne na
polskim rynku publikacje Tove Jansson. Zaczęłam rok z Muminkami, przeszłam
przez listy i część opowiadań, więc z ciekawością chwyciłam za 150-stronicową
publikację. Choć przyznam szczerze, że poprzednie, „dorosłe” opowiadania
Jansson ze zbioru Wiadomość mnie nie zachwyciły, to Księga lata
ma pewną spójność i zadziorność, której tam brakowało. Plus – lato się kończy,
więc to najlepszy sposób na pożegnanie się z nim.
Buntownicza babcia, buntownicza wnuczka
Niewielka książeczka Jansson to zbiór opowiadań, których akcja toczy się na
wyspie, a głównymi bohaterkami są babcia i wnuczka Sophia. Historie te są
niezwykle intymne, kameralne, a jednocześnie przesycone humorem i pogodną
atmosferą. Babcia jest pokazana jako osoba starsza, często zmęczona,
potrzebująca dodatkowego wypoczynku i snu, zmagająca się z ograniczeniami
swojego zaawansowanego wieku.
Co za głupota, pomyślała. Dlaczego nigdy nie zdobyłam się na odwagę, żeby mu powiedzieć, że nie ma nic gorszego niż sherry. A potem było za późno. Naprawdę szkoda, zwłaszcza, że przecież osiągnęła już ten wiek, kiedy spokojnie można mówić prawdę w mniej ważnych sprawach. (s. 105)
Jednocześnie starsza pani jest kreatywna, ciekawa świata, często ma postawę
buntowniczą. Jest po prostu urocza i bardzo przypomina mi moją Babcię. Wnuczka
natomiast jest jeszcze dzieckiem, z typową dla tego wieku ciekawością, czasami
z lękami i obawami, ale także buntem. Jest więc wybuchowo, zabawnie, ale też
mądrze i życiowo.
Bohaterką tła jest natura, bacznie obserwowana przez babcię i dziewczynkę.
Obu paniom nie podoba się, kiedy sąsiednia wyspa zostaje wyrównana przez
buldożer i powstaje na niej rozległa rezydencja, którą zresztą mają okazję
zobaczyć w dość zaskakujących okolicznościach. Pory roku przechodzą przez
wyspę, nie przyjmują się egzotyczne – jak na chłodne skandynawskie warunki –
tulipany, ale można obserwować lokalny las i rozkwitające kwiaty. Natura
rządzi, dyktuje warunki, a wyspa jest przyjazna i nadaje się do zamieszkania
tylko przez część roku.
Woda jest jeszcze lodowata, ziemia twarda, z każdym dniem coraz silniejsze światło, czyli ciepło i raj są w zasięgu ręki. I co roku się zapomina, że szczęście jest w oczekiwaniu, nie w spełnieniu. (s. 140)
Mnie Księga lata urzekła i co chwila natrafiałam w niej na pełne
humoru fragmenty, które mnie zachwycały. To chyba najlepsza z „dorosłych”
książek Jansson, którą do tej pory miałam okazję czytać, a jednocześnie druga
naprawdę mocna pozycja w serii Nowy kanon wydawnictwa Czarne. Oj, będzie się
działo!
Moja ocena: 9/10.
Tove Jansson, Księga lata
Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2026
Tłumaczenie: Halina Thylwe
Liczba stron: 160
ISBN: 978-83-8396-334-1
********************************************************************************
I picked up
The Summer Book—a slim volume, despite its title, beautifully published this
year by Czarne Publishing House—as part of my effort to collect Tove Jansson’s
works available on the Polish market. Having started the year with the Moomins
and moved on to her letters and some of her short stories, I was curious to see
what this 150-page book held. Although I must honestly admit that Jansson’s
previous "adult" stories—specifically the collection *Wiadomość* (The
Message)—did not particularly impress me, *The Summer Book* possesses a certain
coherence and feistiness that the earlier work lacked. Plus, with summer drawing
to a close, it is the perfect way to bid the season farewell.
A
rebellious grandmother, a rebellious granddaughter
Jansson’s slim
volume is a collection of stories set on an island, centering on a grandmother
and her granddaughter, Sophia. These tales are incredibly intimate and quiet,
yet imbued with humor and a cheerful atmosphere. The grandmother is portrayed
as an elderly woman—often tired, in need of extra rest and sleep, and grappling
with the limitations of advanced age.
How silly, she thought. Why could I never bring myself to tell him I hate sherry? And now it’s too late. It really was a shame, seeing that she had now reached the age where a person can safely be truthful about small things. (p. 105)
At the same
time, she is creative, curious about the world, and often displays a rebellious
spirit. She is simply charming and reminds me a great deal of my own
grandmother. The granddaughter, meanwhile, is still a child—possessing the
curiosity typical of that age, along with the occasional fears and anxieties,
but also a rebellious streak. The result is a mix of the explosive and the
amusing, yet also something wise and true to life.
Indeed,
nature—keenly observed by both the grandmother and the girl—is a protagonist in
its own right. Neither of them is pleased when a neighboring island is leveled
by a bulldozer to make way for a sprawling residence—a place they eventually
get to see under rather surprising circumstances. The seasons sweep across the
island; while exotic tulips—unusual for the chilly Scandinavian climate—fail to
take root, one can observe the local forest and the blossoming wildflowers.
Nature reigns supreme and sets the rules, rendering the island hospitable and
habitable for only part of the year.
The water is still ice cold, the ground hard, and the light grows stronger every day. You know that warmth and paradise are there within reach. And every year you forget that happiness is in anticipation, not fulfillment. (p. 140)
I was
captivated by The Summer Book time and again, I came across humorous
passages that delighted me. It is arguably the best of Jansson’s
"adult" books I have read so far, and at the same time, a second
truly outstanding title in the *Nowy Kanon* (New Canon) series from Czarne
Publishing House. Oh, it’s going to be quite something!
My rating:
9/10.
Author: Tove Jansson
Title: The Summer Book
Publishing House: Czarne, Wołowiec 2026
Translation: Halina Thylwe
Number of pages: 160
ISBN: 978-83-8396-334-1
