Maciej Siembieda, Gołoborze

Stare rany to zawsze dobry powód do nowej wojny

Powieść Macieja Siembiedy Małżonek dostał w grudniu w prezencie i nawet zaczął podczytywać. Potem odłożył gdzieś na bok, a ja jadąc w trasę odpaliłam sobie w serwisie YouTube darmowy fragment i przepadłam. Ponieważ książkę diabeł ogonem nakrył, musiałam wykupić sobie dostęp do platformy z audiobookami i przetestować, jak sprawdza się mi słuchanie tak długiego formatu (ponad 14 godzin w wykonaniu Mariusza Bonaszewskiego). Chociaż pod koniec tygodnia byłam już dość zmęczona, a historia w sumie mi się dłużyła, to książka trzymała w napięciu do samego końca.

Historia zanurzona w historii

Siembieda temat zakreślił bardzo ambitnie – historia toczy się od powstania styczniowego w 1863 roku do czasów transformacji ustrojowej i obejmuje 4 pokolenia dwóch zwaśnionych rodów – Kończaków i Cebrzynów. Akcja toczy się w okolicach Gór Świętokrzyskich, w fikcyjnej wsi Grabin (zanim doszłam do Post Scriptum Autora z uporem maniaka szukałam Grabina w okolicach Łysej Góry na Google Maps), gdzie dokonanie zemsty jest ważniejsze niż jakiekolwiek inne prawo, a wiejska gromada nie piśnie nikomu z zewnątrz ani słowa. Klimat jest mroczny niczym wnętrza oświetlanych lampą naftową wiejskich chat i duszny niczym w świniarni. Chociaż Siembieda zarzeka się, że nie lubuje się w makabrze i bebechach zbrodni, ilość kładącego się w książce trupa zdaje się temu przeczyć. Faktem jest, że co najmniej do połowy książka jest całkowicie nieodkładalna.

Realistyczne tło

Trzeba oddać Autorowi, że wydarzenia dokładnie umiejscawia w czasie i jego realiach. Mamy więc i okrutne podejście armii rosyjskiej do powstańców, i zapał po odzyskaniu państwowości, i okropieństwa drugiej wojny światowej, realia komuny, a potem rabunkowe podejście do transformacji. Zwłaszcza najnowsze czasy są przedstawione wyjątkowo realistycznie. Chociaż wiążący wszystko temat rodowej zemsty zaczął mnie z czasem nużyć, a nieudana historia miłości Stefana Cebrzyny i Jadwigi Kończakowej stanowiła punkt kulminacyjny w książce, po którym czytałam z mniejszymi wypiekami na twarzy, to jednak zwrotów akcji (zwłaszcza tego z zakończenia) mógłby Autorowi pozazdrościć niejeden scenarzysta. Zresztą książka aż się prosi o ekranizację z tuzami naszej sceny aktorskiej. Jednak, mimo wszystko – postaci najbardziej z krwi i kości były w pierwszej części – potworny zwyrodnialec Karaś, zabijający bez zmrużenia okiem, niewinna młoda Jadzia, jej ojciec Zbigniew, zwany Mścicielem, mordujący Niemców po lasach… W drugiej części historia straciła dla mnie trochę swojego impetu.

Sprawnie napisana rozrywka

Zdecydowanie nie jest to dla mnie wielka literatura, raczej sprawnie i znakomicie napisana rozrywka, która trzyma w napięciu, często buduje atmosferę grozy, czerpiąc obficie z lokalnych legend i historii. Mam jednak wrażenie, że motyw zemsty jest dość ograny, a dodatkowo – przestałam wierzyć w historię gdzieś w połowie. Może Autor za dobrze nakreślił miłość Stefana i Jadwigi, a nienawiść rodziców wydała mi się po prostu głupia. Warto po powieść sięgnąć, ale jestem odległa od pełnych zachwytu ocen.

Moja ocena: 7.5/10

Maciej Siembieda, Gołoborze
Wydawnictwo Znak Literanova, Kraków 2025
Liczba stron: 528
ISBN: 978-83-83677880

**********************************************************************************

Old wounds are always a good reason for a new war

My husband received Maciej Siembieda's novel as a gift in December and even started reading it. Then he put it aside, and while driving, I listened to a free excerpt on YouTube and was hooked. Since the book has disappeared, I had to purchase access to an audiobook platform and test how listening to such a long format (over 14 hours read by Mariusz Bonaszewski) worked for me. Although I was quite tired by the end of the week, and the story seemed to drag on, the book kept me hooked until the very end.

History Immersed in History

Siembieda's approach is very ambitious – the story unfolds from the January Uprising of 1863 to the period of the political transformation, spanning four generations of two feuding families – the Kończaks and the Cebrzyns. The action takes place near the Świętokrzyskie Mountains, in the fictional village of Grabin (before I reached the Author's Post Scriptum, I stubbornly searched for Grabin near Łysa Góra on Google Maps), where revenge is more important than any other law, and the villagers won't breathe a word to anyone outside. The atmosphere is as dark as the interiors of kerosene-lamplit farmhouses and as stuffy as a pigsty. Although Siembieda swears he doesn't revel in the macabre and guts of crime, the sheer number of corpses in the book seems to contradict this. In fact, the book is utterly unputdownable until at least halfway through.

A Realistic Setting

To the author's credit, he precisely places the events in the time and its realities. Thus, we have the Russian army's cruel treatment of the partisans, the zeal after regaining independence, the horrors of World War II, the realities of communism, and then the predatory approach to transformation. The most recent period, in particular, is presented with exceptional realism. Although the overarching theme of family revenge began to tire me over time, and the failed love story between Stefan Cebrzyna and Jadwiga Kończak served as the book's climax, leaving me less than thrilled to read it after this event, the plot twists (especially the one at the end) would make many a screenwriter envious. Besides, the book is practically begging for a film adaptation starring some of our leading actors. Despite all this, the characters were the most flesh and blood in the first part – the monstrous degenerate Karaś, who kills without batting an eye, the innocent young Jadzia, her father Zbigniew, known as the Avenger, murdering Germans in the forests… In the second part, the story lost some of its momentum for me.

Well written entertainment

This is definitely not great literature for me, but rather a skilfully and brilliantly written entertainment that keeps you on your toes, often building an atmosphere of dread, drawing heavily on local legends and history. However, I feel like the revenge theme is rather cliched, and what's more, I stopped believing the story about halfway through. Perhaps the author portrayed Stefan and Jadwiga's love too well, and the parents' hatred seemed simply stupid to me. The novel is worth reading, but I'm far from giving it a 10 out of 10 review.

My rating: 7.5/10

Author: Maciej Siembieda
Title: Stone Run (not translated to English as of April 2026)
Wydawnictwo Znak Literanova, Kraków 2025
Number of pages: 528
ISBN: 978-83-83677880